Hải quân Mỹ hủy kế hoạch mua khinh hạm Constellation
Ngày 25/11, Bộ trưởng Hải quân John Phelan hủy kế hoạch mua khinh hạm lớp Constellation vì hiệu quả thấp; chương trình từng dự kiến 20 tàu, đã ký hợp đồng 6 chiếc.
Hải quân Mỹ dừng kế hoạch mua khinh hạm lớp Constellation sau tuyên bố ngày 25/11 của Bộ trưởng Hải quân John Phelan. Ông nêu lý do hiệu quả không đáp ứng mục tiêu sẵn sàng chiến đấu, đồng thời cho biết hải quân sẽ chuyển hướng chiến lược khỏi chương trình này để tập trung vào lợi thế tác chiến. Một quan chức quốc phòng cấp cao được USNI News dẫn lời cho rằng Washington cần phát triển hạm đội nhanh hơn để đáp ứng các mối đe dọa trong tương lai.
Tổng quan chương trình Constellation
Theo CNN, chương trình khinh hạm lớp Constellation là một phần trong nỗ lực của Hải quân Mỹ nhằm theo kịp hạm đội Trung Quốc. Hải quân đã ký hợp đồng với Fincantieri Marine Group để đóng sáu tàu, từng hướng tới mục tiêu 20 chiếc với giá khoảng 1,1 tỷ USD mỗi tàu. Đây được giới thiệu là “tàu chiến mặt nước cỡ nhỏ thế hệ tiếp theo”, linh hoạt, đa nhiệm, hoạt động được ở cả đại dương và vùng ven bờ, cung cấp hiện diện tiền phương đáng tin cậy hơn trong chiến đấu.
Lớp Constellation có lượng giãn nước khoảng 7.200 tấn, lấp khoảng trống giữa khu trục hạm tên lửa dẫn đường lớp Arleigh Burke 10.000 tấn (xương sống hạm đội) và các tàu tác chiến ven biển LCS 3.500 tấn. Hải quân Mỹ không có khinh hạm trong hạm đội kể từ khi USS Simpson ngừng hoạt động năm 2015.
Bảng so sánh cơ bản theo dữ liệu nguồn
| Loại tàu | Lượng giãn nước (tấn) | Vai trò nêu trong nguồn |
|---|---|---|
| Arleigh Burke (khu trục hạm) | 10.000 | Xương sống hạm đội |
| Constellation (khinh hạm) | ~7.200 | “Linh hoạt, đa nhiệm”, hoạt động biển khơi và ven bờ |
| LCS (tác chiến ven biển) | ~3.500 | Tàu tác chiến ven biển; bị chỉ trích nhỏ và kém hiệu quả |
Phát biểu chính thức và hướng điều chỉnh
Bộ trưởng John Phelan nói: “Tôi sẽ không chi một đô la nào nếu khoản đó không tăng cường khả năng sẵn sàng chiến đấu hoặc khả năng chiến thắng của chúng tôi”. Ông cho biết hải quân đang định hình lại cách xây dựng và triển khai hạm đội, hợp tác với ngành công nghiệp để mang lại lợi thế chiến đấu, “bắt đầu bằng việc chuyển hướng chiến lược khỏi chương trình khinh hạm lớp Constellation”.
Áp lực số lượng từ Trung Quốc
Các nhà máy đóng tàu Trung Quốc tăng sản lượng nhanh, và quốc gia này đã vượt Mỹ về quy mô hạm đội vài năm trước. Theo ước tính của Lầu Năm Góc, Hải quân Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc dự kiến sở hữu khoảng 400 tàu vào cuối năm nay. Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế ước tính khoảng 50 trong số đó là khinh hạm.
Đánh giá, tranh luận về hiệu quả tác chiến
Nhiều chuyên gia được trích dẫn cho rằng nên kết thúc chương trình Constellation. Nhà phân tích Carl Schuster, cựu thuyền trưởng Hải quân Mỹ, nhận định các tàu Constellation “lãng phí tiền bạc lớn” và không đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ, ngay cả trước mối đe dọa cấp thấp. Ông cho rằng mẫu tàu này phòng thủ kém trước UAV, máy bay, tên lửa và cả tàu nhỏ, và “sẽ không trụ được lâu trong một cuộc chiến đối với mối đe dọa cấp độ Houthi”.
Nhà phân tích hải quân Sal Mercogliano, giáo sư tại Đại học Campbell ở Bắc Carolina, xếp Constellation vào nhóm chương trình gây tranh cãi cùng với LCS. LCS từng bị chỉ trích nhỏ và kém hiệu quả; một cuộc điều tra năm 2023 của ProPublica gọi đây là “một trong những khoản lãng phí tồi tệ nhất” trong lịch sử mua sắm hệ thống vũ khí đắt đỏ và kém hiệu quả.
Bài học từ LCS và tác động chương trình
Kể từ năm 2008, Hải quân Mỹ đã đưa vào sử dụng 35 tàu LCS, hai chiếc khác vẫn đang được đóng. ProPublica ước tính tổng chi phí chương trình này có thể lên tới 100 tỷ USD. Các tàu LCS thường xuyên gặp trục trặc và không đạt tính linh hoạt phân nhiệm như kỳ vọng, dẫn tới việc cho một số tàu nghỉ hưu sớm, có chiếc chỉ phục vụ khoảng năm năm.
Trong bối cảnh đó, quyết định dừng kế hoạch mua Constellation cho thấy Hải quân Mỹ ưu tiên hiệu quả sẵn sàng chiến đấu, đồng thời “định hình lại” phương án phát triển lực lượng mặt nước. Theo USNI News, mục tiêu là đẩy nhanh tốc độ phát triển hạm đội để đáp ứng các mối đe dọa tương lai; tuy nhiên, các bước triển khai cụ thể chưa được nêu trong nguồn.
Góc nhìn kỹ thuật – chiến thuật (theo dữ liệu nguồn)
- Khoảng trống lực lượng: Khinh hạm ~7.200 tấn được định vị lấp đầy khoảng trung gian giữa khu trục hạm 10.000 tấn và LCS 3.500 tấn.
- Khả năng dự kiến: Tăng hiện diện tiền phương, hoạt động hiệu quả cả biển khơi và ven bờ (theo mô tả của Hải quân về Constellation).
- Hạn chế bị nêu: Năng lực phòng thủ trước UAV, máy bay, tên lửa và tàu nhỏ bị nghi ngờ (theo đánh giá của Carl Schuster).
- Rủi ro chương trình: Kế thừa bài học LCS về chi phí cao, hiệu quả thấp và độ tin cậy vận hành.
Nhìn tổng thể, quyết định của Hải quân Mỹ phản ánh ưu tiên tái cơ cấu lực lượng mặt nước dựa trên hiệu quả tác chiến và tốc độ triển khai, trong khi sức ép số lượng từ Trung Quốc tiếp tục hiện hữu. Các thông tin tiếp theo về phương án thay thế hoặc điều chỉnh yêu cầu kỹ chiến thuật chưa được công bố trong nguồn trích dẫn.
