Hàn Quốc đẩy nhanh tàu ngầm hạt nhân, Nhật Bản cân nhắc

Hàn Quốc đang tăng tốc kế hoạch đóng tàu ngầm hạt nhân sau tín hiệu ủng hộ từ Tổng thống Mỹ Donald Trump, mở đường cho Seoul tiếp cận nhiên liệu hạt nhân theo thỏa thuận song phương. Giới phân tích nhận định bước đi này có thể gây sức ép buộc Nhật Bản cân nhắc lựa chọn động cơ hạt nhân, đồng thời tác động đến cân bằng an ninh dưới biển ở châu Á.

Tổng quan

Hàn Quốc từ lâu theo đuổi tàu ngầm hạt nhân nhằm răn đe và đối phó năng lực tên lửa đạn đạo phóng từ tàu ngầm của Triều Tiên. Với sự chấp thuận của Tổng thống Mỹ Donald Trump, một rào cản lớn liên quan nhiên liệu hạt nhân đã được gỡ. Tổng thống Hàn Quốc Lee Jae Myung gọi đây là “thành tựu lớn” và khẳng định thỏa thuận giúp nâng cao tính linh hoạt an ninh và tự chủ quốc phòng.

Theo Bộ trưởng Quốc phòng Ahn Gyu-back, việc lắp ráp lò phản ứng đã ở giai đoạn “đáng kể”. Ước tính Seoul có thể tự đóng tàu trong khoảng 10 năm, với nhu cầu tối thiểu 4 tàu ngầm hạt nhân lượng giãn nước 5.000 tấn. Tài liệu chung Mỹ - Hàn công bố ngày 14/11 cho thấy Washington đồng ý hợp tác cung cấp nhiên liệu hạt nhân cho đồng minh.

Phản ứng và hệ quả khu vực

Giới phân tích ghi nhận chương trình tăng tốc của Hàn Quốc có thể khiến Trung Quốc không thoải mái và gia tăng sức ép lên Nhật Bản. Reuters dẫn nguồn am hiểu nội bộ cho biết Tokyo “sốc” khi Washington ủng hộ kế hoạch của Seoul; phía Nhật Bản cho rằng nếu Mỹ mở đường cho một chương trình lớn như vậy trong khu vực, Tokyo “sẽ phải đi trước” Hàn Quốc. Bộ Quốc phòng Nhật Bản từ chối bình luận; Bộ trưởng Quốc phòng Shinjiro Koizumi nêu động cơ hạt nhân là một lựa chọn, nhưng nói Tokyo chưa nghiên cứu khả năng này.

Một quan chức Nhật cho biết nếu theo đuổi tàu ngầm hạt nhân, Tokyo sẽ đề nghị Mỹ hỗ trợ. Theo một chuyên gia hải quân giấu tên của Nhật Bản, tàu ngầm diesel cỡ nhỏ hiện nay phù hợp vùng nước nông, trong khi tàu hạt nhân có thể mở rộng phạm vi hoạt động ra Thái Bình Dương và tạo tiền đề năng lực “phản công hạt nhân” trong tương lai. Từ phía Mỹ, Đô đốc Daryl Caudle, Tư lệnh tác chiến Hải quân Mỹ, kỳ vọng tàu ngầm hạt nhân Hàn Quốc sẽ đóng vai trò ngăn chặn ở khu vực.

Triều Tiên tuyên bố đang phát triển năng lực tương tự và công bố hình ảnh Chủ tịch Kim Jong Un thị sát một tàu ngầm hạt nhân vào tháng 3 năm nay, song mức độ tiến triển chưa rõ. Một số nhà phân tích cho rằng Bình Nhưỡng được Nga hỗ trợ; Nga và Triều Tiên nói tăng cường hợp tác quốc phòng nhưng không nêu chi tiết kỹ thuật. Truyền thông nhà nước Triều Tiên cảnh báo kế hoạch của Seoul có thể tạo ra “domino hạt nhân”.

Thông số chương trình và mốc chính

• Nhiên liệu hạt nhân: Mỹ đồng ý hợp tác cung cấp (tài liệu chung công bố 14/11).
• Tiến độ kỹ thuật: Lắp ráp lò phản ứng ở giai đoạn “đáng kể”, theo Bộ trưởng Quốc phòng Ahn Gyu-back.
• Quy mô dự kiến: Tối thiểu 4 tàu ngầm hạt nhân, 5.000 tấn.
• Lộ trình: Hàn Quốc ước tính có thể tự đóng trong vòng 10 năm.
• Lập trường chính trị: Tổng thống Lee Jae Myung khẳng định mục đích phòng thủ, răn đe Triều Tiên; Seoul không theo đuổi vũ khí hạt nhân và tôn trọng cơ chế không phổ biến.
• Bối cảnh trước đó: Năm 2017, Tổng thống Moon Jae-in được cho là đã thuyết phục ông Trump đồng ý trong trao đổi riêng, nhưng phía Mỹ khi đó còn quan ngại phổ biến hạt nhân. Hàn Quốc nêu ý tưởng tàu ngầm hạt nhân lần đầu năm 1994.

Khía cạnh kỹ thuật và tác chiến

Theo nghị sĩ kiêm chuyên gia quốc phòng Yu Yong-weon, tàu ngầm hạt nhân có thể hoạt động nhanh hơn và lâu hơn dưới nước so với tàu diesel-điện, từ đó tăng hiệu quả theo dõi tàu ngầm Triều Tiên. Ông Choi Il, cựu hạm trưởng tàu ngầm Hải quân Hàn Quốc, nhận định tàu ngầm là hệ thống tấn công hiệu quả, và chạy đua vũ trang dưới biển ở khu vực là khó tránh khỏi.

Ở góc độ triển khai, năng lực hoạt động bền bỉ của tàu hạt nhân giúp duy trì hiện diện răn đe và mở rộng vùng tuần tra. Điều này phù hợp mục tiêu tăng cường răn đe tên lửa đạn đạo phóng từ tàu ngầm mà Seoul nêu ra. Một chuyên gia hải quân Nhật Bản giấu tên cho rằng với tàu hạt nhân, Tokyo có thể mở rộng phạm vi hoạt động ra Thái Bình Dương, vượt ra ngoài giới hạn vùng nước nông vốn phù hợp cho đội tàu diesel cỡ nhỏ hiện nay.

Lập trường các bên liên quan

Hàn Quốc khẳng định mục tiêu phòng thủ, tránh leo thang và không theo đuổi vũ khí hạt nhân. Cố vấn An ninh quốc gia Wi Sung-lac cho biết Tổng thống Lee đã trấn an Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình rằng tàu ngầm hạt nhân của Seoul chỉ phục vụ răn đe Triều Tiên. Về phía Mỹ, một quan chức Nhà Trắng nói Washington ủng hộ tham vọng của Hàn Quốc nhằm “tăng cường chia sẻ gánh nặng và răn đe các mối đe dọa” trong liên minh, bao gồm phát triển tàu ngầm tấn công hạt nhân. Thỏa thuận AUKUS của Úc được đánh giá đã làm giảm bớt rào cản đối với Seoul.

Đánh giá tác động

Việc Hàn Quốc theo đuổi tàu ngầm hạt nhân nhiều khả năng tái định hình môi trường an ninh dưới biển ở Đông Bắc Á. Nhật Bản đứng trước bài toán chiến lược, cân nhắc công nghệ động lực hạt nhân và mức độ phụ thuộc hỗ trợ từ Mỹ. Với Triều Tiên, các tín hiệu phát triển tàu hạt nhân và cảnh báo “domino hạt nhân” cho thấy rủi ro gia tăng căng thẳng, dù mức độ tiến triển thực tế của Bình Nhưỡng chưa rõ.

Ở tầm rộng hơn, hợp tác nhiên liệu Mỹ - Hàn và các phát biểu của Hải quân Mỹ phản ánh ưu tiên răn đe dưới biển trước các năng lực khu vực. Tuy nhiên, những quan ngại về phổ biến hạt nhân từng được nêu bởi các cơ quan của Mỹ cho thấy chương trình sẽ tiếp tục chịu giám sát chặt chẽ.

Triển vọng

Cựu Thứ trưởng Ngoại giao Choi Jong Kun nhận xét thỏa thuận AUKUS đã “mở cửa”, còn cựu quan chức Hàn Quốc khác ví von “con tàu đã chuyển bánh” – hàm ý tiến trình đang đi tới nhưng vẫn còn nhiều việc phải làm. Trong thập kỷ tới, các mốc then chốt cần theo dõi gồm: hoàn thiện thiết kế, tích hợp lò phản ứng, lộ trình đóng mới và cấu hình đội hình tối thiểu 4 tàu ngầm hạt nhân 5.000 tấn của Hàn Quốc; đồng thời là phản ứng chính sách của Nhật Bản và các tín hiệu từ Triều Tiên.