Hậu quả pháp lý sau những phản ứng thái quá về vi phạm giao thông

P.V: Thưa TS.LS Nguyễn Trọng Hải, thời gian qua tiếp tục xuất hiện những trường hợp vi phạm giao thông không chấp hành yêu cầu kiểm tra, kiểm soát, thậm chí có hành vi chống đối lực lượng chức năng. Ông nhìn nhận thực trạng này như thế nào?

TS.LS Nguyễn Trọng Hải: Lực lượng CSGT thường xuyên tiếp xúc trực tiếp với người vi phạm trong quá trình tuần tra, kiểm soát và xử lý vi phạm. Phần lớn người dân đều chấp hành nghiêm túc, tuy nhiên vẫn còn một bộ phận có tâm lý né tránh, không hợp tác, đặc biệt khi bị kiểm tra nồng độ cồn hoặc các lỗi có mức xử phạt cao.

Ban đầu, hành vi thường chỉ dừng lại ở việc chây ỳ, không xuất trình giấy tờ, tranh cãi hoặc tìm cách xin bỏ qua lỗi vi phạm. Tuy nhiên, trong một số trường hợp, khi lực lượng chức năng kiên quyết xử lý đúng quy định, người vi phạm lại không kiểm soát được hành vi của mình, dẫn đến cản trở hoặc chống người thi hành công vụ. Đây là thực trạng đáng lo ngại bởi không chỉ ảnh hưởng đến hoạt động thực thi pháp luật mà còn tiềm ẩn nguy cơ gây thương tích, thậm chí đe dọa tính mạng của người thi hành công vụ.

P.V: Có ý kiến cho rằng nhiều vụ việc xuất phát từ lỗi vi phạm giao thông thông thường nhưng cuối cùng lại trở thành vụ án hình sự. Vì sao lại có sự chuyển hóa như vậy, thưa ông?

TS.LS Nguyễn Trọng Hải: Bản chất của vấn đề nằm ở hành vi phát sinh sau khi bị kiểm tra, xử lý. Một lỗi vi phạm giao thông thông thường chỉ bị xử phạt hành chính. Tuy nhiên, khi người vi phạm có hành vi cản trở, dùng vũ lực hoặc đe dọa dùng vũ lực đối với người đang thi hành công vụ thì tính chất pháp lý của vụ việc đã thay đổi hoàn toàn.

Có thể nói, nhiều trường hợp không phải đối mặt với trách nhiệm hình sự vì lỗi giao thông ban đầu mà vì chính hành vi chống đối sau đó. Chỉ một phút nóng giận, thiếu kiềm chế cũng có thể khiến người vi phạm phải đối diện với những chế tài nghiêm khắc hơn rất nhiều so với lỗi vi phạm ban đầu.

P.V: Mới đây cơ quan chức năng Nghệ An đã khởi tố đối tượng Phan Văn Thời về hành vi chống người thi hành công vụ. Theo thông tin, sau khi bị lập biên bản vi phạm nồng độ cồn, đối tượng đã dùng búa dài khoảng 30cm, đầu kim loại, đánh liên tiếp vào vùng đầu cán bộ CSGT, sau đó bỏ chạy và tiếp tục chống trả khi bị truy đuổi. Ông đánh giá thế nào về tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi này?

TS.LS Nguyễn Trọng Hải: Đây là hành vi đặc biệt nghiêm trọng, thể hiện rõ sự coi thường pháp luật. Việc sử dụng búa, một hung khí có khả năng sát thương cao tấn công trực tiếp vào vùng đầu của người đang thi hành công vụ có thể dẫn đến hậu quả rất nghiêm trọng, thậm chí nguy hiểm đến tính mạng.

Đáng chú ý, hành vi không dừng lại ở một thời điểm mà kéo dài, từ tấn công cán bộ đang lập biên bản, đến bỏ chạy rồi tiếp tục chống trả khi bị truy đuổi. Điều này cho thấy tính chất manh động, liều lĩnh và ý thức coi thường pháp luật rất rõ ràng.

P.V: Trong trường hợp người tham gia giao thông không chấp hành việc kiểm tra, kiểm soát hoặc có hành vi cản trở lực lượng chức năng, pháp luật quy định những biện pháp xử lý nào?

TS.LS Nguyễn Trọng Hải: Điều 73 Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ đã quy định khá đầy đủ về vấn đề này.

Theo đó, trước hết người thi hành công vụ phải giải thích cho người vi phạm biết rõ hành vi vi phạm, quyền và trách nhiệm của mình; đồng thời yêu cầu chấm dứt hành vi cản trở, chống đối và chấp hành việc kiểm tra, kiểm soát.

Trường hợp người vi phạm vẫn không chấp hành hoặc có hành vi cản trở, lực lượng chức năng được áp dụng các biện pháp ngăn chặn theo quy định của pháp luật.

Đối với những trường hợp chống người thi hành công vụ bằng vũ lực hoặc có hành vi nguy hiểm, tùy từng tình huống, tính chất và mức độ nguy hiểm của hành vi, người thi hành công vụ được sử dụng vũ lực, công cụ hỗ trợ hoặc vũ khí theo quy định để ngăn chặn hành vi vi phạm và thực hiện quyền phòng vệ chính đáng.

Ngoài ra, nếu người điều khiển phương tiện không chấp hành hiệu lệnh dừng xe và bỏ chạy thì lực lượng chức năng có quyền truy đuổi để ngăn chặn, xử lý theo quy định.

P.V: Đối với các trường hợp sử dụng hung khí hoặc có hành vi nguy hiểm nhằm chống lại lực lượng chức năng, người vi phạm có thể phải đối mặt với những hậu quả pháp lý nào?

TS.LS Nguyễn Trọng Hải: Trong các trường hợp nghiêm trọng, nếu có đầy đủ các yếu tố cấu thành tội phạm thì người vi phạm có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội chống người thi hành công vụ theo Điều 330 Bộ luật Hình sự với mức hình phạt cao nhất lên tới 7 năm tù.

Đối với các hành vi đặc biệt nguy hiểm như sử dụng hung khí, lao xe vào lực lượng chức năng hoặc thực hiện những hành vi mà người vi phạm nhận thức rõ có thể gây hậu quả nghiêm trọng đến sức khỏe, tính mạng của người khác thì cơ quan tiến hành tố tụng sẽ đánh giá toàn diện các tình tiết của vụ án để xem xét trách nhiệm hình sự tương ứng theo quy định pháp luật.

Điều quan trọng là người dân cần hiểu rằng việc chống đối không làm thay đổi kết quả xử lý vi phạm ban đầu mà chỉ khiến hậu quả pháp lý trở nên nặng nề hơn.

P.V: Theo ông, cần làm gì để hạn chế tình trạng chống người thi hành công vụ trong lĩnh vực giao thông thời gian tới?

TS.LS Nguyễn Trọng Hải: Trước hết cần tiếp tục đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật để người dân hiểu rõ quyền, nghĩa vụ của mình cũng như hậu quả pháp lý của hành vi chống người thi hành công vụ.

Bên cạnh đó, các vụ việc điển hình cần được xử lý nghiêm minh, công khai nhằm tăng tính răn đe và giáo dục phòng ngừa chung. Đối với những trường hợp có tính chất côn đồ, manh động, sử dụng hung khí tấn công lực lượng chức năng, cần kiên quyết xử lý đúng người, đúng tội, đúng quy định pháp luật.

Về phía lực lượng chức năng, cần tiếp tục nâng cao trình độ nghiệp vụ, kỹ năng xử lý tình huống và các biện pháp bảo đảm an toàn cho cán bộ, chiến sĩ trong quá trình thực hiện nhiệm vụ. Khi công tác tuyên truyền và xử lý vi phạm được thực hiện đồng bộ thì tình trạng chống người thi hành công vụ sẽ từng bước được kiềm chế hiệu quả.

P.V: Trân trọng cảm ơn TS.LS Nguyễn Trọng Hải!