Hồ Chí Minh – Vầng sáng soi đường

Nội dung: Thanh Huyền - Trình bày: Hồng Toại • 20/8/2026

*****

Năm 2026, một dấu mốc lịch sử gắn liền những bước ngoặt quan trọng trong cuộc đời và sự nghiệp cách mạng của Chủ tịch Hồ Chí Minh: Kỷ niệm 115 năm ngày Người ra đi tìm đường cứu nước, 85 năm ngày Người quyết định trở về nước trực tiếp lãnh đạo cách mạng Việt Nam.

Trong hành trình vạn dặm từ Bến Nhà Rồng đến Ba Đình vàng nắng, từ ngày 2/9/1945 đến 30/4/1975 lịch sử, hay hơn 50 năm đất nước thống nhất, Nhân dân viết tiếp câu chuyện hòa bình bằng sự ổn định về chính trị, vị thế trên trường quốc tế về đối ngoại, kinh tế - văn hóa – xã hội, quốc phòng an ninh… cuộc đời 79 mùa xuân và tư tưởng vượt thời đại của Người vẫn luôn hiện hữu, tỏa ra ánh dương, soi rọi và dẫn dắt cách mạng Việt Nam xây nên những trang sử mới.

Lịch sử Việt Nam thời đại Hồ Chí Minh được bắt đầu từ cuộc ra đi ngày 5/6/1911 của Người - Một cuộc hành trình quyết định vận mệnh toàn dân tộc.

Những năm đầu thế kỷ XX, đất nước một cổ 2 tròng, nhiều phong trào đấu tranh nổ ra đều thất bại, bao nhân tài hào kiệt vì nghĩa lớn mà xả thân. Nhưng toàn thể quốc dân vẫn chưa tìm thấy con đường cách mạng đúng đắn. Từ Phan Bội Châu, Phan Đình Phùng, Phan Chu Trinh đến Hoàng Hoa Thám, Nguyễn Thái Học… họ đều là những sĩ phu yêu nước chân chính, mang trong mình khát vọng giải phóng dân tộc, nhưng tất cả đều đứng lên rồi ngã xuống hoặc thoái lui: “không thành công cũng thành nhân”. Sự khủng hoảng về đường lối, về tổ chức khiến Việt Nam mãi đắm chìm trong đêm trường nô lệ. Sự xuất hiện của Nguyễn Tất Thành lúc bấy giờ đã chứng minh chân lý: ở mỗi giai đoạn lịch sử sẽ sản sinh ra nhân vật lịch sử, “thời thế tạo anh hùng”. Ở chàng thanh niên yêu nước 21 tuổi ấy không chỉ có lòng yêu nước sâu sắc, ý chí và hoài bão cứu nước cứu dân, mà còn là một tầm nhìn vượt khỏi những giới hạn quen thuộc. Không đi lại những con đường mà các bậc tiền nhân đã đi, vì thực tiễn cho thấy những con đường ấy chưa đưa được dân tộc đến độc lập, Người quyết định đi “tìm hình của nước” ngay chính ở những đất nước được coi là tiến bộ, đang nhân danh khai sáng để áp bức bóc lột những quốc gia dân tộc khác. Và rồi Người đã bắt đầu một hành trình xa tổ quốc kéo dài 30 năm để thực hiện sứ mệnh “tìm đường đi cho dân tộc theo đi”.

Cuộc hành trình ấy đưa Nguyễn Ái Quốc qua nhiều quốc gia, nhiều châu lục. Từ thực tiễn phong trào công nhân và phong trào giải phóng dân tộc trên thế giới, Người đến với chủ nghĩa Mác – Lênin, tìm thấy ở đó lời giải cho vấn đề giải phóng dân tộc thuộc địa bằng con đường cách mạng vô sản.

Nhưng điều làm nên tầm vóc Hồ Chí Minh không chỉ nằm ở việc tìm thấy một học thuyết. Quan trọng hơn, Người đã vận dụng sáng tạo những nguyên lý của thời đại vào điều kiện cụ thể của Việt Nam, đặt nhiệm vụ giải phóng dân tộc vào vị trí trung tâm, đồng thời xác lập một quan niệm sâu sắc: độc lập dân tộc phải gắn với tự do và hạnh phúc của nhân dân. Đó là điểm khởi đầu của một tư tưởng lớn. Độc lập không phải chỉ để xác lập chủ quyền lãnh thổ trên bản đồ. Độc lập là để người dân có quyền chủ quyền, được làm chủ đất nước mình, được sống trong tự do, được hưởng thành quả của sự phát triển.

Ba mươi năm ấy chân không mỏi!

Năm 1941, sau ba thập kỷ bôn ba khắp năm châu bốn biển hoạt động cách mạng, Nguyễn Ái Quốc đã tìm thấy con đường cứu nước cho dân tộc Việt Nam từ ánh sáng của Chủ nghĩa Mác – Lê Nin, từ cách mạng vô sản. Người cũng đã thiết lập được nền móng tổ chức, hạt nhân chính trị lãnh đạo cách mạng đó là Đảng cộng sản Việt Nam. Ở trong nước, phong trào yêu nước tiếp tục được phát triển rộng khắp, có sự tập hợp lực lượng và dẫn dắt của tổ chức đảng. Nhân dân Việt Nam, trong đó có nhân dân Nghệ Tĩnh đã trải qua 2 cuộc tập dượt vũ trang quy mô là cao trào Xô Viết Nghệ Tĩnh (1930-1931) và phong trào dân chủ (1936-1939). Nhận định tình hình thế giới và trong nước cũng như Đông Dương thời cơ đã đến, Nguyễn Ái Quốc quyết định trở về Tổ quốc trực tiếp lãnh đạo cách mạng Việt Nam.

Nhìn lại chặng đường từ năm 1941 đến năm 1945, có thể thấy rõ một tài năng đặc biệt của Chủ tịch Hồ Chí Minh: Biến tư tưởng thành đường lối, biến đường lối thành tổ chức, biến tổ chức thành sức mạnh của quần chúng và biến sức mạnh ấy thành hành động cách mạng. Người đặc biệt coi trọng việc xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân. Bởi cách mạng không phải là công việc của một nhóm người. Cách mạng là sự nghiệp của nhân dân. Từ Việt Minh, từ Việt Nam tuyên truyền giải phóng quân, từ các đoàn thể cứu quốc, từ những cơ sở cách mạng được gây dựng trong nhân dân, một sức mạnh rộng lớn dần hình thành. Khi thời cơ xuất hiện, sức mạnh ấy đã hội tụ thành một dòng thác cách mạng. Đó chính là nghệ thuật nắm bắt thời cơ mà Hồ Chí Minh đã thể hiện với tầm nhìn chiến lược.

Cách mạng Tháng Tám thành công không phải là một sự tình cờ của lịch sử. Đó là kết quả của cả một quá trình chuẩn bị lâu dài về lực lượng, đường lối, tổ chức và đặc biệt là sự giác ngộ, tập hợp sức mạnh của nhân dân. Quan trọng hơn là vai trò dẫn đạo của Nguyễn Ái Quốc – Hồ Chí Minh. Trong khoảnh khắc quyết định của lịch sử, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nhìn thấy: thời cơ chỉ trở thành thắng lợi khi một dân tộc đã chuẩn bị đủ sức mạnh để nắm lấy nó.

“

Dân tộc ta, nhân dân ta, non sông đất nước ta đã sinh ra Hồ Chủ tịch, và cũng chính Người đã làm rạng danh dân tộc ta, nhân dân ta, non sông đất nước ta”.

Tổng Bí thư Lê Duẩn

“Hôm nay, sáng mồng Hai, tháng Chín/Thủ đô hoa vàng nắng Ba Đình”

Ngày 02/9/1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh thay mặt hàng triệu quốc dân đồng bào đọc Tuyên ngôn Độc lập, trịnh trọng tuyên bố với thế giới: nước Việt Nam từ nay độc lập, nhân dân Việt Nam từ nay được hưởng tự do và hạnh phúc, được làm chủ vận mệnh của chính mình.

Ý nghĩa của ngày 2/9 không chỉ nằm ở sự ra đời của một nhà nước mới. Đó còn là sự khẳng định một chân lý lớn: một dân tộc đã có quyền làm chủ vận mệnh của mình thì không một thế lực nào có thể phủ nhận quyền ấy.

Mùa Thu năm 1945 vì thế trở thành một dấu son bất diệt trong lịch sử dân tộc. Đằng sau khoảnh khắc lịch sử ấy là tư tưởng xuyên suốt của Chủ tịch Hồ Chí Minh: đất nước phải độc lập, nhân dân phải được tự do; mọi quyền lực và thành quả cách mạng cuối cùng phải của dân, do dân và vì dân. Bởi vậy, đọc lại Tuyên ngôn Độc lập hôm nay không chỉ để nhớ một ngày lịch sử. Đó còn là dịp để tự hỏi: nền độc lập ấy đã được chúng ta gìn giữ, bồi đắp và phát triển như thế nào?

Năm 2026 có một sự giao hòa đặc biệt của thời gian. Ngày Quốc khánh 2/9 trùng với ngày Chủ tịch Hồ Chí Minh đi xa, ngày mà 57 năm trước “đời tuôn nước mắt, trời tuôn mưa” (21/7 âm lịch). Trong niềm vui đón Tết độc lập, triệu triệu người dân đất Việt càng lắng lòng nhớ về Người. Vòng quay của thời gian, sự trùng hợp ấy khiến sự tưởng nhớ về Chủ tịch Hồ Chí Minh trong mùa Thu này trở nên sâu lắng hơn.

Sinh thời Người chỉ có một mong muốn duy nhất là “đất nước độc lập, nhân dân được tự do, ai cũng có cơm ăn, áo mặc, ai cũng được học hành”. Những điều tưởng như giản dị ấy lại chứa đựng một triết lý phát triển rất sâu sắc: mọi mục tiêu của quốc gia cuối cùng đều phải quy về con người. Đó cũng là thước đo để chúng ta nhìn vào những thành tựu của đất nước hôm nay.

Nếu năm 1945, câu hỏi lớn nhất của dân tộc là làm thế nào giành lại độc lập, thì Việt Nam hôm nay đang đứng trước một câu hỏi mới: Làm thế nào để xây dựng một đất nước hùng cường, phồn vinh, văn minh, hiện đại; để độc lập, tự chủ đi cùng sức mạnh kinh tế, khoa học, công nghệ và vị thế quốc tế?

Đây là một hành trình mới, hành trình đó Đảng, Nhà nước và nhân dân Việt Nam đã đi qua hơn 80 năm với những chiến thắng vẻ vang trong 2 cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ, những vất vả gian truân nhưng đầy bản lĩnh và khát vọng trong những năm tháng khắc phục hậu quả chiến tranh, tái thiết và đổi mới đất nước. Nhưng dù trong bất cứ giai đoạn và hoàn cảnh nào, những nguyên lý nền tảng mà Chủ tịch Hồ Chí Minh để lại vẫn còn nguyên giá trị.

Trước hết là độc lập, tự chủ. Trong thời đại này, trên trường quốc tế hôm nay, độc lập không chỉ được đo bằng chủ quyền lãnh thổ. Đó còn là năng lực tự chủ về kinh tế, khoa học và công nghệ, năng lực thích ứng trước những biến động bên ngoài, khả năng làm chủ những nguồn lực chiến lược của tương lai. Đó là lý do Việt Nam phải vươn lên bằng tri thức, bằng khoa học công nghệ, bằng đổi mới sáng tạo, bằng chuyển đổi số, bằng nguồn nhân lực chất lượng cao.

Tư tưởng Hồ Chí Minh luôn chứa đựng một tinh thần rộng mở: Việt Nam là một bộ phận của thế giới, phải biết học hỏi tinh hoa nhân loại, kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại. Trong thời đại hôm nay, điều đó càng trở nên cấp thiết. Công nghệ mới, trí tuệ nhân tạo, kinh tế số, kinh tế xanh, những mạng lưới liên kết toàn cầu đang mở ra những cơ hội chưa từng có. Nhưng cơ hội chỉ trở thành sức mạnh khi chúng ta có đủ bản lĩnh để làm chủ nó.

Và trên tất cả là nhân dân. Mới đây, tại Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV (01/2026), trình bày Báo cáo về các văn kiện, cùng với rất nhiều định hướng quan trọng mang tầm chiến lược nhằm đưa đất nước vươn mình, phát triển hùng cường trong kỷ nguyên mới, Tổng Bí thư Tô Lâm một lần nữa nhấn mạnh đến tư tưởng “lấy dân làm gốc”của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Tư tưởng xuyên suốt trong văn kiện Đại hội XIV của Đảng và cũng là cội nguồn sức mạnh của cách mạng Việt Nam chính là "Dân là gốc". Và đó cũng là thước đo cao nhất của mọi quyết sách.

Một quốc gia có thể có những con số tăng trưởng ấn tượng, những công trình lớn, những đô thị hiện đại. Nhưng đích đến cuối cùng của phát triển vẫn phải là nâng cao chất lượng cuộc sống, mở rộng cơ hội cho người dân, để mỗi người có thể sống một cuộc đời tốt đẹp hơn. Đó chính là tinh thần “lấy dân làm gốc” trong một hình hài mới của thời đại phát triển.

Mùa Thu nay khác rồi!

81 năm đã qua kể từ ngày Quảng trường Ba Đình vang lên Tuyên ngôn Độc lập của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Đất nước đã có nhiều đổi khác. Nhưng khát vọng về một Việt Nam độc lập, tự do, hạnh phúc và hùng cường trong tư tưởng của Người vẫn là dòng chảy xuyên suốt hành trình dựng xây đất nước.

Vầng sáng Hồ Chí Minh không chỉ soi vào quá khứ. Vầng sáng ấy đã và đang soi vào hiện tại và tương lai, để chúng ta hiểu giá trị của độc lập và nhìn rõ hơn con đường phía trước. Để nhân loại thấy được rằng, trong quá khứ Việt Nam không chỉ đứng lên giành lấy độc lập, giữ gìn toàn vẹn lãnh thổ, mà hiện tại và tương lai Nhân dân Việt Nam vẫn tiếp tục đứng lên bằng trí tuệ, bản lĩnh và khát vọng của mình để xây dựng một đất nước hùng cường, phồn vinh và hạnh phúc.