Xã hội

Hoạ sĩ Trần Đại Thắng và 22 năm cùng sách

Phương Chi • 12/03/2026 11:33

Sau hơn hai thập niên gây dựng thương hiệu Đông A Books, họa sĩ Trần Đại Thắng vừa ra mắt cuốn sách đầu tay “Tôi kể - Tất cả đều từ sách” như một cách nhìn lại hành trình nghề nghiệp và tri ân những con người đã đi cùng anh qua năm tháng. Cuộc trò chuyện dưới đây không chỉ xoay quanh một cuốn sách, mà còn là dịp để bàn sâu hơn về lựa chọn, niềm tin và phẩm giá của người làm nghề xuất bản trong một thời đại nhiều xáo trộn.

Thực hiện: Phương Chi • 12/03/2026

*****

PV: Trong “Tôi kể - Tất cả đều từ sách”, anh không viết theo lối tự truyện thông thường mà chọn cách kể qua ký ức, qua con người, qua những lát cắt nghề nghiệp. Từ người làm sách - đứng sau - sang trực tiếp đứng ra kể câu chuyện của bản thân là một bước chuyển lớn. Lý do gì thúc đẩy anh quyết định “mở lòng” trước độc giả? Và anh có lo ngại điều gì về việc bộc lộ câu chuyện riêng tư và quan điểm cá nhân trong sách hay không?

Họa sĩ Trần Đại Thắng: Ngày 21/9/2025, sau khi dự sự kiện ra mắt bộ lịch 2026 tại Đường sách Thành phố Hồ Chí Minh về, tôi viết bài cảm nhận việc nhiều hiệu sách ở thủ đô Hà Nội dần biến mất, nhường chỗ cho những thương hiệu kinh doanh thời thượng khác. Tôi gửi bài cho nhà văn Hồ Anh Thái đọc. Anh nói bài viết tốt, có thể đăng báo. Cảm hứng ập đến, tôi bắt tay vào viết ngay cuốn sách này.

Khi viết và xuất bản, dĩ nhiên tôi không ngại nói đến những chuyện riêng tư. Tôi kể về những hành trình mình đã đi qua, những kỷ niệm và những con người xung quanh, với một tâm thế tích cực. Có những chỗ tôi nói về những việc không hay của người này, người kia, có thể làm họ chưa hài lòng; nhưng tôi tin mọi người sẽ hiểu rằng cách tôi viết là để nhìn lại, để mỗi người, kể cả chính tôi, có thể trở nên tốt hơn.

PV: 22 năm xây dựng Đông A Books là 22 năm đi qua nhiều biến động của thị trường xuất bản. Nếu buộc phải chỉ ra một quyết định mang tính bước ngoặt, thậm chí mạo hiểm, đã định hình Đông A hôm nay, anh sẽ nói về điều gì? Và cái giá của quyết định đó là gì?

Họa sĩ Trần Đại Thắng: Tôi là người thích những câu chuyện phiêu lưu và ưa thích dịch chuyển. 22 năm qua, gần như chưa lúc nào tôi chịu ngồi yên. Tôi luôn muốn đi, muốn khám phá những điều khiến mình thấy hứng thú. Vì thế, trong cuộc đời tôi có không ít quyết định sai lầm, cũng có nhiều quyết định mạo hiểm. Nhưng tôi không hề hối tiếc về bất kỳ quyết định nào trong số đó. Có cái thành công, có cái thất bại. Điều quan trọng nhất, với tôi, là niềm hạnh phúc được làm những gì mình thích. Còn kết quả, dù là thành công hay thất bại, thực ra cũng không phải điều khiến tôi bận tâm.

PV: Đông A Books được nhắc đến nhiều với các ấn bản đặc biệt, sách in giới hạn, đầu tư công phu về mỹ thuật và chất liệu. Trong một thị trường mà giá thành thường quyết định “sức sống” của sản phẩm, vì sao anh vẫn lựa chọn con đường tốn kém và kén độc giả ấy?

Họa sĩ Trần Đại Thắng: Tôi học mỹ thuật, vì thế tôi luôn muốn những gì mình được học có thể áp dụng vào xuất bản càng nhiều càng tốt. Người học mỹ thuật, trong mỗi chúng tôi đều có một thứ gọi là “máu nghệ sĩ”; nhiều người còn nói vui là hơi điên điên. Khi làm việc, tôi thường không nghĩ quá nhiều đến kết quả kinh doanh. Tôi chỉ muốn làm sao để mình thấy thích, thấy có cảm hứng, để có thể tạo ra những cuốn sách như các tác phẩm nghệ thuật. Cũng giống như người họa sĩ, khi vẽ họ đâu nghĩ trước rằng bức tranh của mình sau này sẽ đến với ai. Điều quan trọng nhất, với họ, vẫn là khoảnh khắc sáng tác.

PV: Trong “Tôi kể - Tất cả đều từ sách, anh dành nhiều trang viết cho gia đình, cộng sự và những người đi cùng mình qua những năm tháng khó khăn nhất. Anh có bao giờ tự hỏi nếu không có những con người ấy, hành trình của anh và Đông A hôm nay sẽ khác đi như thế nào? Và ở chiều ngược lại, anh đã phải học cách làm người lãnh đạo ra sao để không phụ sự đồng hành đó?

Họa sĩ Trần Đại Thắng: Trên hành trình của Đông A, có rất nhiều người thân và cộng sự giúp sức. Có người gắn bó từ những ngày đầu cho đến hôm nay, cũng có người chỉ đồng hành trong một quãng đường. Đông A của hiện tại được tạo nên không thể thiếu những gương mặt ấy. Mong muốn của tôi luôn là làm sao để những người cùng đi với mình có được điều kiện làm việc tốt nhất trong khả năng có thể. Nhưng thực tế, ngành sách không phải lúc nào cũng cho phép điều đó được thực hiện một cách dễ dàng. Vì vậy, tôi luôn cố gắng tìm sự cân bằng giữa những sở thích cá nhân và trách nhiệm điều hành một tập thể. Làm sao để vừa được làm điều mình yêu thích, vừa xây dựng được một công ty phát triển bền vững, quan trọng hơn là mang lại những quyền lợi ngày càng tốt hơn cho những người đang làm việc cùng mình.

PV: Ai làm trong lĩnh vực xuất bản đều hiểu thấu cái khó, cái khổ của nghề. Điều gì ở sách khiến anh có thể gắn bó dài lâu đến vậy, trong khi thực tế đã không ít người rời bỏ ngành vì áp lực thị trường?

Họa sĩ Trần Đại Thắng: Tôi chưa bao giờ cảm thấy khó, khổ hay áp lực trong công việc làm xuất bản của mình. Ngược lại, tôi luôn thấy thoải mái và tìm được rất nhiều niềm vui trong công việc ấy. Có lẽ làm sách là công việc phù hợp với tôi nhất. Tôi không cảm thấy bị sức ép của thị trường đè nặng. Thậm chí, càng khó khăn thì lại càng kích thích mình làm việc nhiều hơn. Tôi nghĩ mình là một người hạnh phúc với nghề. Và thật lòng mà nói, nếu không được làm xuất bản, tôi cũng không biết mình sẽ làm gì khác ngoài công việc này.

PV: Từ một họa sĩ vẽ bìa sách đến người đứng đầu một thương hiệu xuất bản có dấu ấn riêng trên thị trường, anh nhìn nhận bước chuyển ấy như thế nào: là sự dẫn dắt tự nhiên của đam mê thẩm mỹ, hay là một lựa chọn có tính quyết định của người làm kinh doanh văn hóa? Và trong sâu thẳm, anh thấy mình gần với người nghệ sĩ hơn hay một doanh nhân hơn?

Họa sĩ Trần Đại Thắng: Khi còn làm công việc thiết kế bìa sách, công việc dồn dập. Có rất nhiều đơn hàng, rất nhiều nhà xuất bản, công ty sách đặt bìa. Tôi là người ngại từ chối nên nhận hết. Có lúc tôi cảm giác mình sắp trở thành một cái máy làm bìa. Chính vì thế, tôi muốn làm những công việc chậm hơn. Tôi quyết định việc sẽ làm cuốn sách từ đầu, từ khâu chọn nội dung, dàn trang cho đến thiết kế bìa. Được làm một cuốn sách như vậy cho tôi chủ động thời gian hơn để làm những việc phù hợp, những việc vừa mang lại niềm vui sáng tạo, vừa có thể tồn tại được về mặt kinh doanh.

Trong con người tôi, tôi luôn cảm thấy mình gần với người nghệ sĩ hơn là nhà kinh doanh. Những con số, với tôi, thực sự là điều khá đau đầu. Tôi chỉ mong mình có thể thảnh thơi, không phải quá bận tâm đến cơm áo gạo tiền, để sống trọn vẹn với nghề của mình. Nhưng thực tế thì không đơn giản như vậy. Vì thế, tôi luôn phải tìm cách cân bằng giữa cảm tính nghệ sĩ trong mình và lý tính của một người làm kinh doanh.

PV: Nếu phải gửi gắm một thông điệp cho những người trẻ đang muốn dấn thân vào ngành xuất bản trong bối cảnh công nghệ, AI và thói quen đọc thay đổi mạnh mẽ, anh sẽ khuyên họ điều gì để không chỉ “làm sách”, mà còn giữ được phẩm giá của nghề sách?

Họa sĩ Trần Đại Thắng: Tôi nghĩ các bạn trẻ bây giờ được đào tạo bài bản hơn và sống trong một môi trường rất mở. Họ có điều kiện tiếp cận với nhiều thông tin hơn thế hệ của tôi. Vì vậy, họ sẽ tự lựa chọn cho mình những cách làm tối ưu và phù hợp nhất với thời đại. Còn phẩm giá của nghề sách, theo tôi, là điều thuộc về từng con người. Điều đó không phải cứ khuyên là có thể có được. Với bản thân mình, tôi chỉ nghĩ đơn giản, có thể mình sẽ sai, nhưng cứ làm còn hơn là không làm gì rồi sau này phải tiếc nuối.

“Tôi kể - Tất cả đều từ sách” ghi lại những quãng đời của một người làm sách, hiện lên qua ký ức về gia đình, tuổi thơ, tuổi trẻ, bạn bè và nghề nghiệp. Hồi ức về các vùng đất gắn với lịch sử gia đình xuyên suốt thế kỷ XX - từ Lào, Thái Lan, phố núi Hòa Bình - được kể lại như những lớp ký ức nối tiếp, góp phần hình thành con đường làm sách của tác giả. Sách còn tập hợp những chân dung họa sĩ, nhà văn, biên tập viên xuất bản, người buôn bán sách, các nhà sưu tầm và người chơi sách… - những nhân vật đã đi qua cuộc đời và nghề nghiệp của tác giả Trần Đại Thắng. Sách liên tục lọt top bán chạy trong 2 tháng đầu năm 2026.