Hoàng Trung Thông - thi sĩ mang cốt cách ‘đồ Nghệ’

0:00 / 0:00
0:00
(Baonghean.vn) -  Cố nhà thơ Hoàng Trung Thông (1925-1993), người con của quê hương Nghệ An vừa được Chủ tịch nước truy tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về Văn học nghệ thuật. Niềm vinh dự này không chỉ của gia đình, dòng họ mà còn của quê hương ông.

“Ươm mầm” từ Thổ Đôi trang

Nhà thơ Hoàng Trung Thông (1925-1993) sinh ra và lớn lên ở xã Quỳnh Đôi (Quỳnh Lưu), xưa gọi là Thổ Đôi trang, một vùng “đất học” của xứ Nghệ nổi danh cả nước. Nơi đây đã “ươm mầm” biết bao nhân tài trên nhiều lĩnh vực, trong đó, nổi bật là lĩnh vực văn chương nghệ thuật.

Có người đã không ngần ngại khẳng định có một “mạch văn” làng Quỳnh, với ý là đất này có nguồn mạch văn chương chảy từ đời này qua đời khác. Như được tiếp nhận năng lượng từ mạch nguồn truyền thống ấy, thi sĩ Hoàng Trung Thông đã sớm bộc lộ và khẳng định vị trí của mình trên văn đàn nước Việt. Ông từng học Trường Quốc học Vinh, rồi đi làm cách mạng và trở thành nhà thơ nổi tiếng...

Hoàng Trung Thông - thi sĩ mang cốt cách ‘đồ Nghệ’ ảnh 1

Cố nhà thơ Hoàng Trung Thông. Ảnh tư liệu

Giới nghiên cứu, phê bình văn học khẳng định ở thời nào và mảng đề tài nào Hoàng Trung Thông cũng có những bài thơ hay, in đậm dấu ấn của cuộc sống. Chẳng hạn, trong kháng chiến kiến quốc, “Bài ca vỡ đất” của thi sĩ đã góp phần tạo nên sức mạnh ý chí, quyết tâm của toàn thể nhân dân trong lao động, sản xuất: “Bàn tay ta làm nên tất cả/Có sức người sỏi đá cũng thành cơm”.

Hay bài thơ “Bao giờ trở lại” diễn tả tình cảm quân-dân một cách thắm thiết, cảm động: “Các anh về tưng bừng trước ngõ/Lớp lớp đàn em hớn hở theo sau/Mẹ già bịn rịn áo nâu/Vui đàn con ở rừng sâu mới về…”.

Còn đây là hình ảnh trong bài “Anh chủ nhiệm”, ca ngợi công cuộc phát triển kinh tế hợp tác xã những năm 60 của thế kỷ trước: “Anh giơ tay vẽ giữa đồng xanh/Vẽ cả ngày mai thành bức tranh”.

Đặc biệt, khi tìm hiểu, học tập về thơ Chủ tịch Hồ Chí Minh, bài thơ “Đọc thơ Bác” của Hoàng Trung Thông được xem như “kim chỉ Nam”, có ý nghĩa định hướng trong việc khám phá chủ đề, tư tưởng và giá trị nghệ thuật: “Tôi đọc trăm bài trăm ý đẹp/Ánh đèn tỏa rạng mái đầu xanh/ Vần thơ của Bác, vần thơ thép/ Mà vẫn mênh mông bát ngát tình”.

Bài thơ ngắn gọn nhưng đã khái quát được phần nào phong cách thơ của Bác Hồ là sáng ngời “chất thép” - ý chí chiến đấu nhưng cũng dào dạt chất thơ - thắm đượm ân tình.

Thơ Hoàng Trung Thông được đánh giá vừa mộc mạc, giản dị, vừa giàu chất suy tưởng và triết lý. Điều này bắt nguồn từ niềm cảm xúc chân thành, sự rung cảm chân thật và quan niệm thẩm mỹ gần gũi với đa số công chúng yêu văn chương, nghệ thuật.

Hoàng Trung Thông - thi sĩ mang cốt cách ‘đồ Nghệ’ ảnh 2

Xã Quỳnh Đôi, huyện Quỳnh Lưu (Nghệ An) - quê hương của nhà thơ Hoàng Trung Thông. Ảnh: Đình Tuyên

Những sáng tạo của thi nhân thường gắn bó mật thiết với cuộc đời nhưng không dễ dãi; song hành cùng hơi thở của cuộc sống và được đón nhận một cách nồng hậu. Cho nên, thơ Hoàng Trung Thông mang một vẻ đẹp bình dị được chắt lọc từ cuộc sống đời thường.

Nét “ông đồ Nghệ”

Bên cạnh sáng tác thơ, Hoàng Trung Thông còn viết nghiên cứu, phê bình văn học và dịch các tác phẩm văn học nước ngoài. Ông có công lớn trong việc dịch, giới thiệu nhiều tác phẩm thơ Đỗ Phủ, Lục Du, Pushkin, Mayakovsky, Simonov và thơ ca Trung Quốc hiện đại, cũng như tham gia dịch thơ thời Lý - Trần của Việt Nam…

Qua đó, thể hiện ông là người đa tài và uyên bác, vừa tinh thông Hán học và văn hóa phương Đông, vừa am tường và tiếp biến tinh hoa văn hóa phương Tây để làm nên vốn quý cho riêng mình.

Với khuôn mặt hiền từ, nét mặt đậm suy tư, vầng trán cao và mái tóc, chòm râu dài trắng như cước, thi sĩ Hoàng Trung Thông toát lên vóc dáng của một hiền sĩ. Như câu thơ của Hàn Mạc Tử “Người thơ phong vận như thơ ấy”, con người của thi sĩ họ Hoàng cũng luôn mộc mạc, giản dị và rất đỗi chân tình.

Những người từng công tác tại Viện Văn học thời ông làm Viện trưởng đều có chung nhận xét, ông làm lãnh đạo nhưng rất bình dị, xuề xòa, xa lạ với lối quan chức kiểu cách. Vì thế, thi sĩ của chúng ta khá quảng giao, có nhiều bạn bè thân thiết là văn nghệ sĩ có tên tuổi, những nhà văn hóa lớn như các nhà thơ Xuân Diệu, Chế Lan Viên, Anh Thơ, Mộng Tuyết; các họa sĩ nổi tiếng như Dương Bích Liên, Nguyễn Sáng, Diệp Minh Châu...

Hoàng Trung Thông - thi sĩ mang cốt cách ‘đồ Nghệ’ ảnh 3

Nhà thơ Hoàng Trung Thông (ngồi giữa) cùng nhà thơ Bảo Định Giang (ngoài cùng, bên trái) và họa sĩ Mai Văn Hiến. Ảnh tư liệu

Được “ươm mầm” từ Thổ Đôi trang, thi sĩ Hoàng Trung Thông vừa có nét tài hoa, uyên bác, lại vừa có nét “gàn” của một “ông đồ Nghệ”. PGS.TS Nguyễn Hữu Sơn - nguyên Phó Viện trưởng Viện Văn học từng làm nghiên cứu viên dưới thời Viện trưởng Hoàng Trung Thông kể rằng: Năm 1980, tổ chức gợi ý ông làm hồ sơ phong học hàm Giáo sư và được hầu hết mọi người ủng hộ.

Nhưng ông bảo: “Tôi là nhà thơ. Thế đủ rồi. Còn giáo sư gì nữa”. Khi có chủ trương giảm biên chế, ông bảo: “Giảm tôi trước hết. Anh chị em lương thấp thế, họ biết đi đâu”...

Phu nhân của thi sĩ Hoàng Trung Thông là bà Hồ Thị Hoa, người con gái nết na và con nhà gia thế ở làng Quỳnh. Hai người bén duyên với nhau nhờ gia đình mai mối, nhưng chung sống hòa thuận và yêu thương nhau hết lòng.

Dù chồng yêu thơ, yêu rượu và “say” bạn bè, nhưng bà Hoa vẫn một lòng yêu chiều, cung phụng. Phần lớn thời gian gia đình sống ở Hà Nội, ông bà có 5 người con đặt tên theo 5 loài hoa, tất cả đều thành đạt: Bích Hồng, Bích Liên, Bích Hà, Hướng Dương và Phượng Vỹ.

Có thể nói, Hoàng Trung Thông đã sống hết mình với đời, với thơ, với gia đình và bè bạn. Hậu thế sẽ nhớ mãi đến những gì ông để lại cho đời bằng tất cả niềm biết ơn và lòng tôn kính. Giải thưởng Hồ Chí Minh về Văn học nghệ thuật dành cho ông đã nói lên tất cả! Và trước đó, thành phố Vinh đã có một con đường mang tên ông!

Năm 2001, nhà thơ Hoàng Trung Thông được truy tặng Giải thưởng Nhà nước về Văn học nghệ thuật, và cuối năm 2022 được truy tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh cho các tập thơ: “Đường chúng ta đi”, “Những cánh buồm”, “Đầu sóng”, “Tiếng thơ không dứt”.

Sinh thời, ông được giao nhiều trọng trách như: Vụ trưởng Vụ Văn nghệ, Viện trưởng Viện Văn học và Tổng Biên tập Tạp chí Văn học. Nhưng điều ông tự hào nhất không gì khác hơn khi mình là một thi sĩ, đây cũng là điều khiến công chúng thêm yêu mến và biết đến ông nhiều hơn.

Tin mới

VinaPhone

Sớm khắc phục tình trạng chập chờn mạng VinaPhone

(Baonghean.vn) - Đại diện VNPT Nghệ An cho biết, hiện nay, lượng lớn thuê bao trên địa bàn đã hoạt động trở lại bình thường. Đối với các khách hàng vẫn gặp sự cố về sóng, mạng thì có thể liên hệ với đơn vị để kỹ thuật xử lý trong thời gian sớm nhất.
75 năm son sắt một lòng với Đảng

75 năm son sắt một lòng với Đảng

(Baonghean.vn) - Đầu Xuân mới, nhân dịp kỷ niệm 93 năm ngày thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam, phóng viên có dịp gặp gỡ đảng viên lão thành Hồ Xuân Tuế (96 tuổi) tại nhà riêng ở khối 8, thị trấn Hưng Nguyên. Năm nay, cụ Tuế vừa đón nhận Huy hiệu 75 năm tuổi Đảng.
Video: Lễ đón nhận Bằng xếp hạng Di tích Quốc gia đặc biệt Đền thờ Vua Mai Hắc Đế

Video: Lễ đón nhận Bằng xếp hạng Di tích Quốc gia đặc biệt Đền thờ Vua Mai Hắc Đế

(Baonghean.vn) -  Cùng với kỷ niệm 1.310 năm khởi nghĩa Hoan Châu, Khai mạc Lễ hội Đền Vua Mai, Đền thờ Mai Hắc Đế vinh dự được đón nhận Bằng xếp hạng di tích Quốc gia đặc biệt. Đây là sự kiện hết sức ý nghĩa, là niềm tự hào to lớn đối với Đảng bộ, chính quyền và nhân dân tỉnh Nghệ An.
Huấn luyện viên Park Hang-seo hé lộ về kế hoạch mới tại Việt Nam; Kiatisuk lên tiếng trước xung đột của Hoàng Anh Gia Lai

Huấn luyện viên Park Hang-seo hé lộ về kế hoạch mới tại Việt Nam; Kiatisuk lên tiếng trước xung đột của Hoàng Anh Gia Lai

(Baonghean.vn) - Kiatisuk lên tiếng trước xung đột của Hoàng Anh Gia Lai; Man United muốn sở hữu ngôi sao của Juventus với giá… 0 đồng; Huấn luyện viên Park Hang-seo hé lộ về kế hoạch mới tại Việt Nam... là những tin tức thể thao đáng chú ý trong 24h qua.
Trưởng ban Kinh tế Trung ương: Phát huy thế mạnh, truyền thống vẻ vang của tỉnh Nghệ An để vững bước phát triển

Trưởng ban Kinh tế Trung ương: Phát huy thế mạnh, truyền thống vẻ vang của tỉnh Nghệ An để vững bước phát triển

(Baonghean.vn) - Hàng nghìn năm qua, truyền thống chống giặc ngoại xâm, giành độc lập đã trở thành sức mạnh to lớn không ngừng được các thế hệ người dân xứ Nghệ và toàn thể dân tộc ta kế thừa, phát huy trong công cuộc đấu tranh bảo vệ, xây dựng và phát triển quê hương, đất nước.
Nghệ An: Thông tin nổi bật ngày 3/2

Nghệ An: Thông tin nổi bật ngày 3/2

(Baonghean.vn) - Thủ tướng yêu cầu đẩy mạnh công tác cải cách hành chính; Trưởng ban Kinh tế Trung ương dâng hương tại Khu di tích Kim Liên; Nhiều hoạt động kỷ niệm 93 năm ngày thành lập Đảng; Chủ tịch UBND tỉnh làm việc với Ngân hàng Thế giới… là những nội dung đáng chú ý đăng trên baonghean.vn.
Thương nhớ cố Tổng Biên tập Thái Ngô Dương

Thương nhớ cố Tổng Biên tập Thái Ngô Dương

(Baonghean.vn) - Nhà báo Thái Ngô Dương từng là lính của Đại đoàn 308, Đại đoàn quân tiên phong, sau Chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ, mang phiên hiệu Sư đoàn 308, thuộc Quân khu Việt Bắc. Với năng khiếu bẩm sinh, ông viết báo khá sớm rồi trở thành trợ lý tuyên huấn Sư đoàn 308.
Thủ tướng

Thủ tướng Phạm Minh Chính: Phát huy tinh thần đổi mới, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm tạo đột phá trong công tác cải cách hành chính

(Baonghean.vn) - Thủ tướng Chính phủ yêu cầu các bộ, ngành, địa phương tiếp tục đẩy mạnh việc rà soát, ban hành các giải pháp cụ thể, thiết thực triển khai thực hiện tốt kế hoạch hoạt động của năm 2023 và thời gian tới để tạo đột phá trong cải cách hành chính.