Hội nghị NATO: Châu Âu nỗ lực xoa dịu rạn nứt với Mỹ

Cuộc gặp của các ngoại trưởng NATO tại thành phố Helsingborg (Thụy Điển) ngày 22/5 diễn ra trong bối cảnh nội khối đối mặt với nhiều sóng gió. Tổng thống Mỹ Donald Trump trước đó đã bày tỏ sự không hài lòng với phản ứng của châu Âu đối với chiến dịch quân sự của Washington tại Iran, thậm chí để ngỏ khả năng xem xét lại vai trò của Mỹ tại liên minh.

Khối liên minh quân sự 77 năm tuổi vừa trải qua một "cú sốc" trong tháng này khi Washington đột ngột thông báo rút 5.000 binh sĩ khỏi Đức. Dù chính quyền ông Trump từ lâu đã cảnh báo về việc tái bố trí lực lượng tại châu Âu để tập trung cho các mối đe dọa khác, sự thiếu vắng cơ chế tham vấn phối hợp trong động thái này đã làm gia tăng quan ngại của các đồng minh về mức độ cam kết an ninh của Mỹ.

Hy vọng về việc khép lại những bất đồng dường như vẫn gặp nhiều trở ngại. Phát biểu trước thềm hội nghị, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio đã thẳng thừng chỉ trích việc các nước đồng minh hạn chế quyền tiếp cận các căn cứ quân sự đối với chiến dịch của Mỹ ở Iran. Dù là người luôn ủng hộ liên minh, ông Rubio cũng cảnh báo Washington cần "đánh giá lại" mối quan hệ với NATO.

Trong nỗ lực xoa dịu tình hình, một số quốc gia đồng minh đã điều động tàu chiến đến hỗ trợ ở khu vực eo biển Hormuz trong giai đoạn hậu chiến. Ở chiều ngược lại, Tổng thống Trump hôm 21/5 công bố quyết định điều động 5.000 binh sĩ Mỹ tới Ba Lan, đảo ngược kế hoạch hủy triển khai trước đó. Động thái này được giải thích là xuất phát từ quan hệ cá nhân tốt đẹp với Tổng thống Ba Lan Karol Nawrocki.

Những hệ lụy từ rạn nứt nội khối đang đe dọa phủ bóng lên Hội nghị Thượng đỉnh NATO sắp tới tại Thủ đô Ankara (Thổ Nhĩ Kỳ). Châu Âu hiện đang nỗ lực chứng minh với nhà lãnh đạo Mỹ rằng, họ đang thực hiện đúng cam kết nâng chi tiêu quốc phòng lên mức 5% GDP. Các nguồn tin ngoại giao cho biết, hàng loạt thỏa thuận mua sắm vũ khí lớn đang được châu Âu gấp rút lên kế hoạch nhằm phát đi thông điệp "nói đi đôi với làm".

Đằng sau nỗ lực làm hài lòng Washington, các nước châu Âu đang dần chấp nhận một thực tế: Cần phải đẩy mạnh khả năng tự lực cánh sinh. Dưới sự dẫn dắt của Đức - quốc gia đang mạnh tay gia tăng ngân sách quốc phòng - một tinh thần thực tế và cứng rắn hơn đang được định hình. Dù vậy, trọng tâm hiện nay mới chỉ dừng lại ở việc củng cố năng lực tự chủ của châu Âu bên trong cấu trúc NATO hiện tại.

Bên cạnh đó, vấn đề hỗ trợ Ukraine cũng đang bộc lộ những giới hạn nội khối. Tổng Thư ký NATO Mark Rutte nỗ lực thúc đẩy các nước thành viên cam kết mua thêm vũ khí từ Mỹ để viện trợ cho Kiev, đi kèm đề xuất yêu cầu các nước châu Âu và Canada dành 0,25% GDP cho mục đích này.

Dù vậy, ông Rutte thừa nhận đề xuất này đã nhanh chóng bị gạt bỏ. Nhiều nền kinh tế lớn của châu Âu như Pháp, Tây Ban Nha và Italy đang đối mặt với những lời chỉ trích vì mức đóng góp bị cho là chưa tương xứng với tiềm lực. Tổng Thư ký NATO thẳng thắn nhận định, việc san sẻ gánh nặng ngân sách và trách nhiệm an ninh vẫn sẽ là phép thử lớn nhất đối với sự đoàn kết của liên minh trong thời gian tới.