Iran giúp Venezuela tạo 'bong bóng' quân sự gần Mỹ

Sự hợp tác quân sự giữa Iran và Venezuela đang hình thành một vùng chống tiếp cận và giám sát đáng kể ngay sát vùng biển Caribbean, chỉ cách bờ biển Mỹ vài trăm km. Dù không đủ để biến Venezuela thành đối thủ ngang hàng đe dọa trực diện đến sự tồn vong của Mỹ, những năng lực mới này vẫn có thể gây ra “vết thương lớn” nếu xảy ra xung đột.

Tổng quan hợp tác Iran - Venezuela

Khi nhắc đến “trục kháng chiến” của Iran, giới quan sát thường nghĩ tới các lực lượng và mạng lưới tại Lebanon, Syria, Iraq hay Yemen. Tuy nhiên, Tehran còn có một đối tác chiến lược nằm ở Tây Bán cầu: Venezuela, án ngữ sát vùng biển Caribbean.

Trong khoảng hai thập kỷ, hai quốc gia phụ thuộc nhiều vào dầu mỏ này đã siết chặt hợp tác từ công nghiệp, kinh tế đến quân sự. Theo Task & Purpose, hợp tác bao gồm chuyển giao tàu tấn công nhanh, tên lửa diệt hạm, máy bay không người lái và cả sự hiện diện của lực lượng Hezbollah.

Đỉnh điểm là thỏa thuận hợp tác 20 năm được ký tháng 6/2022, bao trùm các dự án dầu khí, công nghiệp và quốc phòng. Với Iran, Venezuela trở thành một trung tâm hậu cần ở Tây Bán cầu, giúp né tránh các lệnh trừng phạt từ Washington, đồng thời mở rộng thị trường cho dầu mỏ và vũ khí.

Tehran cũng tìm thấy một chính phủ sẵn sàng tiếp nhận tàu chiến, máy bay và cố vấn quân sự. Ngược lại, Caracas nhận được nhiên liệu, bí quyết kỹ thuật trong lĩnh vực lọc hóa dầu và đặc biệt là hỗ trợ công nghiệp toàn diện, từ nhà máy sản xuất ô tô đến xưởng chế tạo drone. Điều này cho phép Venezuela tiếp cận công nghệ quân sự mới của Iran trong bối cảnh khí tài Nga dần lạc hậu và khó bổ sung thêm.

Venezuela nhiều lần công khai nhấn mạnh mối quan hệ “hợp tác chiến lược” với Iran, đồng thời trình diễn các mẫu drone nội địa có thiết kế rất tương đồng với nguyên mẫu từ Tehran.

Tàu tấn công nhanh và “bong bóng” phòng thủ trên biển

Khía cạnh nổi bật trong hợp tác quân sự Iran - Venezuela là việc xuất hiện các tàu tấn công nhanh Peykaap III, còn gọi là Zolfaghar. Đây là dòng tàu Iran vốn quen thuộc tại Vịnh Ba Tư, nay được triển khai tại vùng biển Venezuela.

Tàu Peykaap III dài hơn 17 m, đạt tốc độ tới 52 hải lý/giờ, trang bị hai tên lửa diệt hạm và hai ngư lôi. Tại Vịnh Ba Tư, Hải quân Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) sử dụng chúng trong chiến thuật “bầy đàn”: huy động nhiều tàu nhỏ, cơ động cao, áp sát tàu lớn từ nhiều hướng để phóng tên lửa và sử dụng hỏa lực tập trung.

Tại Venezuela, cách thức tác chiến tương tự đang được áp dụng. Điểm khiến các tàu này trở nên nguy hiểm là tên lửa diệt hạm CM-90, biến thể xuất khẩu của dòng tên lửa Nasr do Iran phát triển.

CM-90 có tầm bắn khoảng 90 km, tốc độ hơn 1.200 km/h nhờ hệ dẫn đường radar chủ động. Dù không phải vũ khí “thay đổi cuộc chơi”, khi kết hợp với nền tảng là tàu tấn công nhanh cơ động, chúng tạo thành một lớp phòng thủ bờ biển linh hoạt, khó dự đoán.

Theo cách bố trí này, Venezuela có thể dựng lên một “bong bóng” phòng thủ và giám sát hiệu quả dọc bờ biển, đặc biệt quanh các căn cứ hải quân chiến lược như Puerto Cabello. Điều này buộc mọi hoạt động hải quân trong khu vực phải tính đến nguy cơ bị tập kích từ các đội tàu nhỏ mang tên lửa diệt hạm.

Mạng lưới UAV và đạn tuần kích

Bên cạnh năng lực trên biển, dấu ấn Iran tại Venezuela thể hiện rõ trong không trung thông qua các dòng drone và đạn tuần kích. Sau khi đã thực chiến tại Iraq, Syria, Israel, Yemen và Ukraine, các mẫu drone do Iran thiết kế xuất hiện tại Mỹ Latinh được xem là bước phát triển tiếp theo.

Hiện đội hình drone của Venezuela kết hợp giữa thiết kế cũ, phiên bản nội địa và khí tài nhập khẩu mới. Từ năm 2013, Venezuela đã biên chế drone Arpía, thực chất là phiên bản sản xuất theo giấy phép của dòng Mohajer-2.

Đến năm 2022, Caracas giới thiệu phiên bản nâng cấp mang tên Antonio José de Sucre (ANSU-100), tuyên bố được sản xuất hoàn toàn trong nước nhờ chuyển giao công nghệ từ Iran.

Iran cũng cung cấp cho Venezuela dòng Mohajer-6 hiện đại hơn, là UAV đa nhiệm tầm trung, có khả năng hoạt động liên tục 12 giờ và mang được các loại bom dẫn đường chính xác thuộc dòng Qaem. Điều này giúp Venezuela không chỉ trinh sát mà còn có khả năng tấn công chính xác bằng UAV.

Về đạn tuần kích, Venezuela đã công bố Zamora V-1, một mẫu drone tấn công một chiều kiểu Shahed. Dù tầm bắn và thông số kỹ thuật khiêm tốn hơn so với Shahed-136 từng xuất hiện tại Ukraine, thiết kế của Zamora V-1 cho thấy ảnh hưởng rõ rệt từ Tehran.

Caracas còn trưng bày drone tàng hình cánh dơi ANSU-200, được cho là mô phỏng theo Shahed-171 của Iran, vốn dựa trên chiếc RQ-170 Sentinel của Mỹ bị thu giữ năm 2011. Tổng thể, các hệ thống này cho thấy Iran đã cung cấp cho Venezuela công nghệ đủ sâu để lắp ráp hoặc sửa đổi UAV tại chỗ.

Nhờ đó, Venezuela có thể mô phỏng các chiến thuật tấn công hạ tầng và tàu thuyền mà các đối tác khác của Iran đang triển khai trên nhiều khu vực xung đột. Trong “gói xuất khẩu” của Iran, vũ khí chỉ là một phần; phần còn lại là nhân sự, tài chính và mạng lưới ủy nhiệm hỗ trợ triển khai thực tế.

Ý nghĩa chiến lược với Mỹ và vùng Caribbean

Xét tổng thể, hợp tác Iran - Venezuela không nâng Caracas lên tầm đối thủ ngang hàng có thể đe dọa trực diện đến sự tồn vong của Mỹ. Cấu trúc lực lượng và quy mô kinh tế - quân sự của Venezuela vẫn ở mức hạn chế so với Mỹ.

Tuy nhiên, sự kết hợp giữa tàu tấn công nhanh mang tên lửa diệt hạm, mạng lưới UAV và đạn tuần kích, cùng sự hỗ trợ về nhân sự và mạng lưới ủy nhiệm, đã tạo ra một vùng chống tiếp cận và giám sát đáng kể ngay tại Caribbean.

Đây không phải là một “Khủng hoảng tên lửa Cuba” thứ hai, nhưng là môi trường chiến lược phức tạp hơn nhiều đối với mọi hoạt động quân sự của Mỹ quanh Venezuela. Trong môi trường đó, các tính toán sử dụng vũ lực, nếu thiếu thận trọng, có thể dẫn tới sai lầm hoặc quyết định nóng vội, làm bùng phát các kịch bản xung đột nguy hiểm bất cứ lúc nào.