Kế hoạch 15 điểm : Chiến sự Iran sắp đến hồi kết hay 'câu giờ' ?
Cục diện căng thẳng tại Trung Đông đang đứng trước bước ngoặt quan trọng khi chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump bất ngờ gửi tới Iran bản kế hoạch hòa bình 15 điểm nhằm chấm dứt xung đột. Động thái mang tính đột phá này được đưa ra song hành với những nỗ lực trung gian quyết liệt từ Pakistan và các quốc gia trong khu vực, nhằm hướng tới một lệnh ngừng bắn.
.png)
Cục diện căng thẳng tại Trung Đông đang đứng trước bước ngoặt quan trọng khi chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump bất ngờ gửi tới Iran bản kế hoạch hòa bình 15 điểm nhằm chấm dứt xung đột. Động thái mang tính đột phá này được đưa ra song hành với những nỗ lực trung gian quyết liệt từ Pakistan và các quốc gia trong khu vực, nhằm hướng tới một lệnh ngừng bắn. Liệu đây được coi là bước đi cụ thể nhất nhằm hạ nhiệt “chảo lửa” Trung Đông sau 4 tuần giao tranh căng thẳng hay thực chất chỉ là một “vở kịch ngoại giao”, một đòn “câu giờ” chiến thuật để các bên kịp tái vũ trang và chờ đợi một thời cơ phản công tàn khốc hơn?
Phóng viên Báo và phát thanh, truyền hình Nghệ An đã có cuộc phỏng vấn với Đại sứ Nguyễn Quang Khai, nguyên Đại sứ Việt Nam tại Iraq, UAE và một số nước Trung Đông.
Thực hiện: Hương Giang - Thu Hằng | 27/3/2026
PV: Thưa Đại sứ, sau gần 1 tháng chiến sự Trung Đông “rực lửa” thì “Kế hoạch hòa bình 15 điểm của Mỹ” đang được dư luận quốc tế nhắc đến như một “tia hy vọng” cho căng thẳng Mỹ, Israel-Iran. Theo phân tích của ông, đâu là những điểm đột phá nhất trong bản kế hoạch này so với các nỗ lực ngoại giao thất bại trước đây?
Đại sứ Nguyễn Quang Khai: Đây là một nỗ lực nhằm phá vỡ thế bế tắc trong cuộc đối đầu quân sự trực tiếp bùng phát từ cuối tháng 5/2026. Điểm khác biệt lớn nhất là kế hoạch này không chỉ tập trung vào vấn đề hạt nhân như thỏa thuận năm 2015, mà hướng tới giải quyết toàn diện quan hệ Mỹ - Iran.
Các nội dung bao gồm: Chương trình hạt nhân, ảnh hưởng khu vực của Iran, vấn đề tên lửa và tự do hàng hải tại eo biển Hormuz.
Một điểm mới đáng chú ý là đề xuất bãi bỏ cơ chế “snapback” – tức tái áp đặt trừng phạt tự động. Đồng thời, Iran phải tháo dỡ các cơ sở hạt nhân chủ chốt tại Natanz, Fordow và Isfahan, và đưa uranium làm giàu ra nước ngoài. Đổi lại, Mỹ sẽ cung cấp nhiên liệu cho chương trình điện hạt nhân dân sự của Iran tại Bushehr.
Đây là sự chuyển đổi từ chính sách hạn chế sang mô hình sử dụng hạt nhân hòa bình có kiểm soát.
Ngoài ra, lần đầu tiên Mỹ không yêu cầu cấm hoàn toàn tên lửa, mà chỉ giới hạn ở mức phục vụ mục đích tự vệ – một sự nhượng bộ đáng kể.
Tuy nhiên, Iran đã coi các điều kiện này là “không thể chấp nhận”. Vì vậy, kế hoạch hiện mới chỉ là một tia hy vọng mong manh cho một lệnh ngừng bắn tạm thời.
PV: Kế hoạch 15 điểm này được đưa ra trong bối cảnh Mỹ và Israel đang tăng cường không kích và điều động thêm hàng nghìn quân tới khu vực. Vậy theo ông, Mỹ tính toán gì khi đề xuất kế hoạch hòa bình vào thời điểm này. Liệu Mỹ có thực chất muốn chấm dứt xung đột hay chỉ là đòn "nghi binh ngoại giao" để có thêm thời gian hoàn tất việc dàn quân và củng cố hệ thống phòng thủ tên lửa tại các căn cứ ở Trung Đông?
Đại sứ Nguyễn Quang Khai: Theo tôi, đây là sự kết hợp giữa sức ép quân sự và ngoại giao – chiến lược “cây gậy và củ cà rốt”.
Mỹ đã triển khai khoảng 5.500 quân tới Trung Đông, bao gồm lực lượng của Sư đoàn dù 82 và lính thủy đánh bộ. Điều này cho thấy Washington không thực sự ưu tiên hòa bình ngay lập tức, mà đang tranh thủ thời gian để củng cố hiện diện quân sự và chuẩn bị cho các kịch bản xung đột lớn hơn.
Việc đưa ra kế hoạch hòa bình giúp Mỹ thể hiện thiện chí, nhưng đồng thời vẫn duy trì trạng thái sẵn sàng chiến đấu.
PV: Trong 15 điểm này, theo ông đâu là điều khoản "không thể thương lượng" mà Mỹ biết chắc chắn Tehran sẽ khó lòng chấp nhận? Liệu việc đưa ra các điều kiện quá cao có phải là một chiến thuật để Mỹ tạo cớ cho các hành động quân sự mạnh mẽ hơn nếu Tehran từ chối?
Đại sứ Nguyễn Quang Khai: Điều không thể chấp nhận nhất với Tehran là yêu cầu từ bỏ hoàn toàn chương trình hạt nhân, bao gồm chấm dứt làm giàu uranium vô điều kiện và cho phép thanh sát toàn diện, kể cả tại các cơ sở quân sự. Iran coi đây là vi phạm chủ quyền quốc gia.
Thứ hai là yêu cầu Iran chấm dứt hỗ trợ các lực lượng đồng minh và ủy nhiệm trong khu vực như Hezbollah ở Lebanon, Hamas ở Gaza, Houthi ở Yemen và các nhóm thân Iran tại Iraq, Syria. Đối với Tehran, đây không chỉ là chính sách đối ngoại mà là “chiều sâu chiến lược” bảo đảm an ninh quốc gia. Từ bỏ điều này đồng nghĩa với việc tự đặt mình vào thế cô lập và dễ bị tấn công. Nhiều ý kiến cho rằng các điều kiện này không nhằm đạt thỏa thuận, mà nhằm tạo thế bế tắc để Mỹ có cớ gia tăng trừng phạt hoặc tiến tới hành động quân sự.
PV: Các nguồn tin cho biết việc Mỹ triển khai lực lượng quân sự quy mô lớn đã làm gia tăng nghi ngờ tại Tehran về thiện chí thực sự của Washington. Phía Iran cho rằng đề xuất của Mỹ về việc tổ chức đàm phán tại Islamabad (Pakistan) có thể là một "cái bẫy”. Ý kiến của ông như thế nào, liệu sau kế hoạch 15 điểm này, 2 bên có đàm phán trong thời gian tới và có đem lại kết quả?
Đại sứ Nguyễn Quang Khai: Khả năng đàm phán thực chất là rất thấp.
Iran đã bác bỏ kế hoạch và đưa ra các yêu cầu riêng như bồi thường chiến tranh, bảo đảm an ninh cho lãnh đạo và công nhận chủ quyền tại eo Hormuz. Trong khi đó, Mỹ tiếp tục gia tăng sức ép quân sự.
Sự thiếu lòng tin sâu sắc khiến triển vọng đạt đột phá gần như không có, dù vẫn có khả năng hai bên gặp nhau để thảo luận mang tính hình thức.
PV: Ông có thể đưa ra một vài kịch bản cho chiến sự tại Trung Đông trong thời gian tới nếu kế hoạch 15 điểm của ông Trump không được Iran chấp nhận và đàm phán không xảy ra?
Đại sứ Nguyễn Quang Khai: Nếu đàm phán đổ vỡ, tình hình có thể leo thang theo 3 kịch bản chính:
Thứ nhất, Mỹ và Israel tấn công các cơ sở hạt nhân của Iran, các nhà máy UAV, kho tên lửa và căn cứ của Vệ binh Cách mạng Hồi giáo. Iran sẽ đáp trả bằng tên lửa và UAV, với sự tham gia của các lực lượng ủy nhiệm, nhắm vào Israel và các mục tiêu trong khu vực.
Thứ hai, Iran phong tỏa eo Hormuz, làm gián đoạn xuất khẩu dầu, đẩy giá năng lượng toàn cầu tăng mạnh. Mỹ có thể đáp trả bằng phong tỏa kinh tế và quân sự toàn diện.
Thứ ba, xung đột lan rộng dưới dạng chiến tranh ủy nhiệm: Hezbollah tấn công phía bắc Israel, lực lượng Houthi nhắm vào tuyến hàng hải Biển Đỏ, trong khi Mỹ và Israel tăng cường tấn công mạng. Khu vực rơi vào trạng thái “không chiến tranh, không hòa bình”.
Khả năng xảy ra chiến tranh toàn diện là tương đối cao, do lập trường hai bên vẫn đối đầu gay gắt. Tuy nhiên, một cuộc chiến trên bộ quy mô lớn là khó xảy ra.
PV: Vâng, 15 điểm trong bản kế hoạch hòa bình mà chúng ta vừa mổ xẻ, xét cho cùng, vẫn chỉ là những con chữ nằm trên giấy. Một cánh cửa mở ra hay một bức màn che đậy sự chuẩn bị cho xung đột mới? Câu trả lời có lẽ sẽ sớm lộ diện qua những động thái trên thực địa trong thời gian tới.
Xin cảm ơn Đại sứ Nguyễn Quang Khai đã trả lời phỏng vấn của Báo và phát thanh, truyền hình Nghệ An!
