Khẩn trương thu hoạch lúa, chủ động tránh ngập úng

Tranh thủ thu hoạch chạy đua với mưa lũ

Tại cánh đồng xóm Vũ Kỳ, xã Quang Đồng, tiếng máy gặt liên hợp hoạt động liên tục. Người dân khẩn trương thu gom lúa, vận chuyển về nhà ngay sau khi máy gặt hoàn thành. Bà Lê Thị Lan cho biết: “Nhà tôi có 3 sào lúa, mưa lớn liên tục nên khi thấy trời ráo là phải tranh thủ gặt ngay để giảm thiệt hại. Năm nay lúa mất mùa, năng suất dự kiến chỉ hơn 1,7 tạ/sào. Nhiều diện tích bông lúa bị khô, hạt lép, nếu tiếp tục gặp mưa thì nguy cơ thiệt hại sẽ càng lớn”.

Theo ông Nguyễn Công Hiếu - Trưởng phòng Kinh tế xã Quang Đồng, vụ Hè Thu năm nay địa phương gieo cấy khoảng 680 ha lúa. Tuy nhiên, năng suất dự kiến chỉ đạt trên 3,5 tấn/ha, thấp hơn so với những năm trước. “Nguyên nhân mất mùa năm nay không phải do giống mà chủ yếu do thời tiết bất thuận. Diễn biến thời tiết cũng tạo điều kiện cho các đối tượng sinh vật gây hại phát sinh, phát triển. Qua kiểm tra đồng ruộng, sâu đục thân, bệnh khô vằn, hiện tượng lem lép hạt xuất hiện khá phổ biến, trong khi chuột gây hại trên nhiều diện tích”, ông Hiếu cho biết.

Đến nay, xã Quang Đồng đã thu hoạch được hơn 25% diện tích lúa. Chính quyền địa phương đang tiếp tục tuyên truyền, vận động người dân khẩn trương thu hoạch đối với những diện tích lúa chín trên 90%, hạn chế thấp nhất nguy cơ lúa bị đổ, ngập úng hoặc giảm chất lượng nếu tiếp tục xuất hiện mưa lớn.

Tại xã Minh Châu, không khí thu hoạch cũng diễn ra khẩn trương. Người dân chủ động huy động máy gặt, nhân lực và phương tiện vận chuyển, tranh thủ gặt để đưa lúa về nhà. Ông Nguyễn Văn Tuấn, người dân xóm Phú Lâm cho biết, gia đình gieo cấy 5 sào lúa, chủ yếu là các giống Khang Dân và Bắc Thơm, vụ này năng suất chỉ đạt gần 2 tạ/sào. Hiện còn khoảng 2 sào lúa chưa chín hết, nhưng thấy trời ráo là gia đình vẫn tranh thủ gặt. Nếu để lại ruộng, chẳng may mưa lớn, ngập úng thì có khi mất cả”, ông Tuấn nói.

Ông Lê Thế Hiếu - Phó Chủ tịch UBND xã Minh Châu cho biết, vụ Hè Thu năm nay toàn xã gieo cấy khoảng 1.100 ha lúa, đến nay đã thu hoạch trên 80% diện tích. Năng suất dự kiến chỉ đạt khoảng 4 tấn/ha, trong đó, nguyên nhân chính là tình trạng lem lép hạt diễn ra trên diện rộng.

Không chỉ lo chuyện thu hoạch, người dân còn gặp khó ở khâu sau thu hoạch. Hiện địa phương chưa có nhiều cơ sở chế biến, sấy lúa, trong khi việc phơi thủ công phụ thuộc hoàn toàn vào thời tiết. Nếu sau khi thu hoạch tiếp tục xuất hiện mưa, lúa không được làm khô kịp thời rất dễ bị giảm chất lượng, thậm chí nảy mầm.

Lúa vụ Hè Thu giảm do lép hạt, khô bông

Theo ông Nguyễn Tiến Đức - Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Nghệ An, vụ Hè Thu - Mùa năm 2026, toàn tỉnh gieo cấy trên 68.000 ha, trong đó, diện tích lúa Hè Thu trên 48.000 ha, còn lại là lúa Mùa. Đến nay, một số diện tích lúa đã bắt đầu được thu hoạch đạt trên 30% diện tích. Tuy nhiên, năng suất lúa năm nay được dự báo ở mức thấp, khoảng 4 tấn/ha.

Qua theo dõi từ đầu vụ, nhiều đối tượng sinh vật gây hại xuất hiện trên đồng ruộng như chuột, sâu cuốn lá nhỏ, bệnh khô vằn, sâu đục thân và bệnh lem lép hạt. Mức độ phát sinh, gây hại được đánh giá gia tăng so với năm trước, ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất và chất lượng lúa.

Đáng chú ý, hiện tượng lem lép hạt đang xuất hiện trên nhiều diện tích. Qua kiểm tra thực tế, hạt lúa bị lép, lửng vỏ trấu có màu xanh, vàng hoặc thâm đen. Hiện tượng này xuất hiện trên nhiều giống lúa khác nhau, trong đó, có giống Khang Dân 18, TBR 97 và một số giống khác.

Theo Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Nghệ An, nguyên nhân khiến lúa lép hạt có cả yếu tố khách quan và chủ quan. Về khách quan, giai đoạn lúa làm đòng, trổ gặp thời tiết nắng nóng, kết hợp với gió phơn Tây Nam khô nóng. Nhiệt độ trung bình tháng 7 cao hơn từ 0,5 - 1 độ C, nhiệt độ tối thấp cao hơn từ 0,5 - 2 độ C so với trung bình nhiều năm. Đặc biệt, giữa tháng 7 xảy ra những đợt nắng nóng cục bộ tại khu vực đồng bằng và trung du, độ ẩm không khí tối thấp có thời điểm chỉ dao động 41 - 52%.

Bên cạnh đó, chi phí vật tư nông nghiệp tăng cao cũng khiến việc đầu tư chăm sóc, phòng trừ sâu bệnh của một bộ phận nông dân bị hạn chế. Một số hộ chưa chủ động thực hiện các biện pháp ứng phó dù ngành chuyên môn đã hướng dẫn, khuyến cáo và tổ chức tập huấn từ trước vụ sản xuất.

Ngoài ra, việc sử dụng thóc thịt làm giống gieo cấy trong vụ Hè Thu cũng được ngành chuyên môn nhận định là một trong những yếu tố làm gia tăng rủi ro, ảnh hưởng đến khả năng sinh trưởng và năng suất của cây lúa.

Trong bối cảnh thời tiết tiếp tục diễn biến khó lường, ngành Nông nghiệp Nghệ An đang khuyến cáo các địa phương tập trung chỉ đạo nông dân kiểm tra đồng ruộng, tranh thủ thời tiết thuận lợi để thu hoạch nhanh diện tích lúa đã chín. Với những ruộng lúa đạt độ chín từ 90% trở lên, cần ưu tiên thu hoạch sớm, hạn chế tối đa nguy cơ thiệt hại do mưa lớn, ngập úng và gió bão.