'Kho báu' trên vùng địa linh

Người dân huyện Hưng Nguyên (cũ), nay có xã Hưng Nguyên và Hưng Nguyên Nam luôn tự hào quê mình có tên đẹp và ý nghĩa, lại là vùng đất văn hiến lâu đời, có nhiều địa danh và nhân vật được ghi vào sử sách. Trong suốt nhiều năm rong ruổi khắp các làng quê, nhà nghiên cứu văn hóa Thái Huy Bích đã “khai quật” được những “kho báu” là di sản Hán Nôm giá trị. Từ đó, góp phần khẳng định mạch nguồn văn hiến và bồi đắp niềm tự hào truyền thống quê hương.

Xã Hưng Nguyên có ngôi đền thiêng, thu hút rất đông nhân dân và du khách thập phương hành hương chiêm bái, đó là đền Ông Hoàng Mười ở làng Xuân Am. Có một thời người dân không biết rõ ngôi đền thờ vị thần nào, phân tích những biến động trong các giai đoạn lịch sử và nội dung 12 bản sắc phong của đền đang được lưu giữ tại nhà thờ họ Nguyễn thuộc làng Xuân Am, bước đầu đã xác định những vị thần được thờ phụng.

Trong đó, vị thần chính được thờ có thần hiệu là Khâm sai Thiết chế Nghệ An, Quảng Nam, Thuận Hóa; Bình chương quân quốc trọng sự; Thái úy, Vị Quốc công. Vị thần này chính là Lê Khôi, người có nhiều công lao phò Vua Lê Thái Tổ đánh đuổi giặc Minh, mang lại nền thái bình thịnh trị. Bên cạnh đó, đền còn thờ Thái Bảo Phúc Quận công là Lại Thế Mỹ; Song Đồng Ngọc Nữ tương truyền là con Cao Sơn Cao Các và đặc tiến phụ quốc Thượng tướng quân Nguyễn Duy Lạc.

Sử sách có viết tướng Lê Khôi được thờ tại 7 ngôi đền ở xứ Nghệ, đền thờ chính là đền Chiêu Trưng ở xã Triều Khẩu (nay là xã Lam Thành). Ngôi đền này đã bị nước lũ sông Lam cuốn trôi hơn 150 năm, chừng ấy thời gian cũng đủ để xóa nhòa dòng ký ức.

Điều may mắn là có 2 sắc phong của đền Chiêu Trưng được phát hiện đang lưu giữ tại đền Vua Lê thuộc xã Lam Thành với nội dung về sự tích Chiêu Trưng Đại vương và thần Vũ Mục. Đây là 2 sắc phong của triều Nguyễn ban cho người dân Triều Khẩu thờ phụng Chiêu Trưng Đại vương Lê Khôi.

Nguồn tư liệu sắc phong chữ Hán về Chiêu Trưng Đại vương Lê Khôi mới chỉ là những ví dụ điển hình về những “kho báu” trên địa bàn huyện Hưng Nguyên (cũ). Chẳng hạn, gần đây ở làng Đông, xã Hưng Nguyên Nam phát hiện được 10 sắc phong, trong đó, là 5 sắc phong chức, còn lại là phong cho 2 nhân thần gồm Tiến sĩ Quế Hải hầu Lê Sĩ Triệt và Mỹ Khê nam Hoàng Đăng Bạt.

Bên cạnh đó là 2 bia đá do Thám hoa Nguyễn Đức Đạt soạn được đặt tại Văn hội tổng Thông Lãng, nay Bia Văn hội làng Đông được chuyển đặt tại nhà thờ chi họ Lê Văn, còn bia đền Văn hội tổng Thông Lãng chuyển đặt tại nhà thờ chi họ Lê Sỹ.

Trong bia đền Văn hội tổng Thông Lãng có đoạn: “Tổng ta là nơi văn hiến lâu đời. Các thế hệ nhà nho thông thái đã từng nổi tiếng trong huyện. Trước đây ở làng này đã có đền Văn hội. Năm Tự Đức thứ 22 các quan viên, thân sĩ xuất tiền của để xây dựng đền Văn hội của tổng Thông Lãng…”.

Ngoài ra, chưa kể đến hàng chục câu đối, hoành phi tại các đền cổ và nhà thờ họ cũng như sách chữ Hán đang được lưu giữ tại Di tích cố Tổng Bí thư Lê Hồng Phong, xã Hưng Nguyên Nam. Đặc biệt, nói về Di sản Hán Nôm ở đây không thể không kể đến những bộ sách chữ Hán của gia đình ông Nguyễn Đình Kỷ ở xã Hưng Nguyên và ông Hoàng Xuân Trạch ở xã Hưng Nguyên Nam. Những cuốn sách đang được lưu giữ có niên đại hàng trăm năm, nay trở thành “gia bảo”.

Bộ sách chữ Hán của gia đình ông Kỷ có 30 cuốn, gồm cả sách in và sách viết tay, trong đó, nhiều cuốn được các nhà nghiên cứu khẳng định có giá trị. Còn bộ sách chữ Hán của gia đình ông Trạch có gần 60 cuốn, phần lớn là sách về y học, được truyền lại từ đời ông nội là cụ Hoàng Phát, một lương y nổi tiếng.

Nhà nghiên cứu văn hóa Thái Huy Bích, người có nhiều thành tựu trong sưu tầm, dịch thuật tư liệu Hán Nôm cho biết: “Hệ thống Di sản Hán Nôm ở các xã thuộc huyện Hưng Nguyên (cũ) khá phong phú và đa dạng, có sắc phong, hoành phi, câu đối, bia đá và những bộ sách cổ. Đây được xem là “kho báu”, là nguồn tư liệu quý để nghiên cứu về truyền thống lịch sử, văn hóa của vùng đất này. Tuy nhiên, Ban quản lý các di tích và các gia đình đang lưu giữ nguồn tư liệu Hán Nôm cần chú ý bảo quản tốt "kho báu này" để gìn giữ cho đời sau...”.