Kho tên lửa THAAD của Mỹ cạn dần, sản xuất không kịp

Kho tên lửa đánh chặn của hệ thống phòng thủ tên lửa tầm cao giai đoạn cuối (THAAD) do Mỹ vận hành đang đứng trước nguy cơ thiếu hụt, khi tiêu hao lớn trong các nhiệm vụ triển khai khẩn cấp trong khi lịch bàn giao tên lửa mới bị gián đoạn nhiều năm. Trung tâm Nghiên cứu chiến lược và quốc tế (CSIS) cảnh báo khoảng trống này có thể làm suy giảm hiệu quả của một trong những trụ cột phòng thủ tên lửa đạn đạo của Mỹ.

Khoảng trống bàn giao tên lửa THAAD theo đánh giá của CSIS

Theo báo cáo mới của CSIS, Cơ quan Phòng thủ tên lửa Mỹ (MDA) sẽ phải đối mặt với khoảng trống kéo dài trong lịch bàn giao các tên lửa đánh chặn THAAD mới. Dự kiến, từ tháng 7-2023 đến tháng 4-2027 sẽ không có thêm tên lửa THAAD nào được bổ sung vào kho của MDA.

Mặc dù số liệu chi tiết về kho vũ khí của THAAD và các hệ thống phòng thủ tên lửa khác được giữ bí mật, CSIS phân tích dữ liệu mua sắm từ bộ phận kiểm toán của Lầu Năm Góc và cho biết vẫn còn 100 tên lửa THAAD, được đặt mua trong giai đoạn từ năm tài chính 2021 đến 2024, chưa được bàn giao cho MDA. Báo cáo nêu rõ, căn cứ vào bản dự toán ngân sách công bố tháng 6 vừa qua, khoảng trống trong lịch bàn giao tên lửa chỉ được lấp đầy từ tháng 4-2027, khi MDA bắt đầu nhận các tên lửa đánh chặn đã được phân bổ kinh phí mua sắm trong năm tài chính 2021.

Tiêu hao lớn do triển khai khẩn cấp tới các khu vực nóng

Bên cạnh khoảng trống bàn giao, MDA còn đối mặt với tình trạng thiếu hụt tên lửa đánh chặn THAAD do nhu cầu sử dụng thực tế gia tăng. Báo cáo cho biết các cuộc triển khai khẩn cấp tới những khu vực nóng, trong đó có Israel, đã làm kho dự trữ bị bào mòn đáng kể.

Theo các nguồn tin được dẫn lại, quân đội Mỹ đã phóng hơn 150 tên lửa đánh chặn THAAD để hỗ trợ bảo vệ Israel trong cuộc xung đột kéo dài 12 ngày với Iran hồi tháng 6. Con số này tương đương gần 1/4 tổng số tên lửa THAAD mà Lầu Năm Góc từng mua kể từ khi hệ thống được đưa vào phiên chế. CSIS cũng ghi nhận lượng dự trữ tên lửa THAAD giai đoạn 2020-2023 tăng trưởng ổn định và tương đối nhanh, nhưng kể từ tháng 7-2023 đến nay, không có thêm tên lửa THAAD nào được bổ sung vào kho dự trữ của Mỹ.

THAAD: Vai trò và thông số kỹ thuật cơ bản

Hiện THAAD được xem là một biểu tượng công nghệ phòng thủ tên lửa của Mỹ. Hệ thống này được thiết kế để đánh chặn các tên lửa đạn đạo tầm ngắn và tầm trung trong giai đoạn cuối của hành trình bay. Với tầm bắn xa, THAAD có thể tấn công mục tiêu ở khoảng cách khoảng 150-200km.

Mỗi tổ hợp THAAD gồm 6 bệ phóng, mang tổng cộng 48 tên lửa đánh chặn và cần tới khoảng 100 binh sĩ để vận hành liên tục. Điểm mạnh của hệ thống nằm ở khả năng đánh chặn ở tầm cao, phục vụ mạng lưới phòng thủ tên lửa đạn đạo đa tầng. Tuy nhiên, điểm yếu đáng chú ý là số lượng tên lửa đánh chặn rất hạn chế và giá thành mỗi quả ở mức cao, khoảng 12,7 triệu USD.

Từ năm 2010 đến nay, Mỹ mới chỉ mua khoảng 650 tên lửa THAAD. Trong số này, số tên lửa đã được bàn giao cho MDA đến thời điểm báo cáo là 534 quả. Kho tên lửa hạn chế, trong khi chi phí mỗi tên lửa lớn, tạo áp lực đáng kể lên công tác bảo đảm hậu cần và dự trữ.

Năng lực sản xuất: nút thắt của công nghiệp quốc phòng

Một trong những thách thức lớn với Mỹ là năng lực sản xuất tên lửa THAAD hiện nay không theo kịp tốc độ tiêu hao trong các tình huống xung đột cường độ cao. Theo báo cáo, năng lực sản xuất hiện tại của Lockheed Martin chỉ đạt khoảng 50-60 quả mỗi năm. Với nhịp độ này, việc thay thế số tên lửa đã tiêu hao chỉ trong 12 ngày chiến sự nói trên có thể kéo dài trong nhiều năm và tiêu tốn gần 2 tỷ USD.

CSIS nhận định việc khôi phục kho dự trữ tên lửa THAAD khó khăn hơn nhiều so với dự tính. Nguyên nhân được nêu gồm nguồn ngân sách phân bổ hằng năm cho mua sắm tên lửa không ổn định, khiến số lượng đơn đặt hàng biến động qua từng năm, và thời gian chờ đợi cho mỗi đơn hàng kéo dài. Lockheed Martin có kế hoạch nâng năng lực sản xuất THAAD lên khoảng 100 quả mỗi năm, theo The Wall Street Journal, song kế hoạch này cũng cần nhiều năm để triển khai trong thực tế.

Triển khai toàn cầu và yêu cầu về chiều sâu hậu cần

Hiện Mỹ sở hữu 8 tổ hợp THAAD đang hoạt động trên toàn cầu, đặt tại các căn cứ ở Texas, Guam, Hàn Quốc, Israel... Các tổ hợp này gắn liền với nỗ lực xây dựng một mạng lưới phòng thủ tên lửa đạn đạo đa tầng trên phạm vi toàn cầu, vừa nhằm bảo vệ các đồng minh trước mối đe dọa từ tên lửa, vừa góp phần củng cố vị thế của Washington trong cấu trúc an ninh khu vực.

Tuy nhiên, báo cáo nhấn mạnh, nếu kho dự trữ tên lửa THAAD ở tình trạng báo động, hiệu quả hoạt động tổng thể của hệ thống phòng thủ này sẽ bị hạn chế. Một mạng lưới phòng thủ hiện đại nhưng thiếu chiều sâu về hậu cần và năng lực sản xuất không đủ lớn có thể nhanh chóng suy yếu trong kịch bản xung đột kéo dài hoặc xuất hiện nhiều điểm nóng cùng lúc.

Khuyến nghị của CSIS về quản lý kho dự trữ THAAD

Trước thực trạng trên, CSIS khuyến cáo Washington cần tính toán kỹ tốc độ tiêu hao vũ khí khi triển khai THAAD trong các nhiệm vụ tiếp theo. Báo cáo đề xuất duy trì một kho dự trữ ổn định để đáp ứng tốc độ tiêu hao dự kiến, đồng thời xây dựng các kho dự trữ bổ sung dành cho tình huống khẩn cấp.

Theo CSIS, việc lập kế hoạch mua sắm ổn định, bảo đảm chuỗi cung ứng và rút ngắn thời gian bàn giao là yếu tố quan trọng để tránh rơi vào tình trạng "mất bò mới lo làm chuồng" với một hệ thống phòng thủ tên lửa chiến lược như THAAD.