Không gian phát triển mới tạo dư địa tăng trưởng cho Nghệ An

PV: Thưa ông, việc mở rộng địa giới hành chính và hình thành các đơn vị hành chính mới sau sáp nhập sẽ tạo ra những dư địa phát triển mới như thế nào đối với Nghệ An, xét dưới góc độ quy hoạch và tổ chức không gian phát triển?

KTS Trần Ngọc Chính: Tháng 7/2026 đánh dấu tròn một năm cả nước thực hiện việc sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh từ 64 xuống còn 34 tỉnh, thành phố. Nghệ An là 1 trong 11 địa phương không thực hiện sáp nhập cấp tỉnh. Trong bối cảnh đó, chúng ta nhìn nhận Nghệ An theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp gồm cấp tỉnh và cấp xã, phường.

Kể từ tháng 7 năm 2025, không gian các phường, xã của Nghệ An đã thay đổi và được mở rộng hơn. Tuy nhiên, điều quan trọng ở đây không chỉ là việc mở rộng diện tích hay điều chỉnh về mặt quản lý nhà nước. Ý nghĩa lớn hơn là Nghệ An đã có thêm một không gian lãnh thổ mới để tạo dựng những dư địa phát triển trong giai đoạn tới. Vấn đề đặt ra là làm thế nào để phát huy hiệu quả tiềm năng của từng đơn vị hành chính, từng khu vực, đồng thời bảo đảm sự thống nhất với định hướng phát triển chung của toàn tỉnh.

Trước hết, khi ranh giới hành chính được mở rộng, không gian phát triển cần được nhìn nhận theo hướng liên kết vùng thay vì bị chia cắt bởi địa giới hành chính như trước đây. Đây là điều kiện thuận lợi để tích hợp quy hoạch sử dụng đất, quy hoạch hạ tầng giao thông, công nghiệp, đô thị và dịch vụ trên quy mô lớn hơn, qua đó phát huy tối đa lợi thế của từng khu vực.

Thứ hai là tạo điều kiện thúc đẩy phát triển kinh tế vùng. Sự kết nối giữa đô thị trung tâm với khu vực miền núi, đồng bằng và ven biển sẽ góp phần hình thành các cực tăng trưởng có tính bổ trợ lẫn nhau. Những địa bàn trước đây bị giới hạn bởi quy mô hành chính nhỏ sẽ có điều kiện mở rộng quỹ đất để phát triển công nghiệp, logistics, đô thị, nông nghiệp công nghệ cao và du lịch; đồng thời khắc phục tình trạng đầu tư dàn trải, manh mún, đặc biệt đối với không gian đô thị Vinh hiện nay.

Trong thời gian qua, việc mở rộng không gian các xã, phường đã tạo ra điều kiện thuận lợi hơn để các khu vực của Nghệ An tăng cường kết nối và phát huy hiệu quả các nguồn lực phát triển. Đây cũng là cơ sở quan trọng để hiện thực hóa định hướng phát triển theo Quy hoạch tỉnh Nghệ An đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050, với hệ thống đô thị, khu công nghiệp, hành lang kinh tế và hạ tầng chiến lược được tổ chức đồng bộ trên phạm vi rộng hơn.

PV: Không gian mới đã có, nhưng làm thế nào để biến không gian đó thành động lực tăng trưởng mới cho Nghệ An mới là điều then chốt, ông nghĩ sao về điều này?

KTS Trần Ngọc Chính: Để biến không gian địa giới mới thành dư địa phát triển kinh tế thực sự, theo tôi, Nghệ An cần tập trung vào một số định hướng lớn.

Trước hết là phát triển kinh tế biển. Nghệ An là địa phương có đường bờ biển dài, vì vậy cần khai thác hiệu quả lợi thế này để hình thành một không gian kinh tế biển hiện đại. Kinh tế biển không chỉ giới hạn ở đô thị Vinh hay phường Cửa Lò, mà cần được đặt trong tổng thể phát triển đô thị Vinh gắn với Khu kinh tế Đông Nam và toàn bộ dải ven biển của tỉnh.

Hiện nay, Nghệ An có hai cảng biển nước sâu là Cửa Lò và Đông Hồi. Trong đó, cảng Đông Hồi có lợi thế kết nối với hệ thống cảng Nghi Sơn (Thanh Hóa), tạo nên chuỗi liên kết vùng quan trọng. Cùng với đó, cần tăng cường kết nối giữa không gian đô thị Vinh với Hoàng Mai, Thái Hòa và các địa phương ven biển, qua đó hình thành một mạng lưới phát triển thống nhất gắn với kinh tế biển. Về vai trò của cảng Cửa Lò, không nên nhìn như một cảng biển đơn lẻ, mà cần đặt trong tổng thể hệ thống cảng biển nước sâu và không gian phát triển khu vực Cửa Lò. Khi hạ tầng cảng biển được đầu tư và kết nối đồng bộ, Cửa Lò sẽ trở thành đầu mối quan trọng cho hoạt động xuất, nhập khẩu, đồng thời nâng cao năng lực trung chuyển hàng hóa từ Lào và các nước trong khu vực, phát huy hiệu quả vai trò cửa ngõ giao thương của Nghệ An.

Đây sẽ là nền tảng để Khu kinh tế Đông Nam phát huy vai trò là trung tâm phát triển cảng biển, logistics và các ngành kinh tế biển theo tinh thần Nghị quyết số 36 của Bộ Chính trị về Chiến lược phát triển bền vững kinh tế biển Việt Nam.

Thứ hai là phát huy lợi thế của hệ thống giao thông chiến lược. Không chỉ có kinh tế biển, Nghệ An cần khai thác hiệu quả các trục giao thông như Quốc lộ 1, đường cao tốc Bắc – Nam, tuyến đường sắt tốc độ cao trong tương lai, tuyến đường ven biển, đồng thời tăng cường kết nối với hệ thống giao thông khu vực miền Tây, đặc biệt là tuyến cao tốc Hà Nội - Vinh - Thanh Thủy.

Trên cơ sở đó, tỉnh cần tính toán phát triển mô hình kinh tế cửa khẩu, không chỉ tại cửa khẩu Thanh Thủy mà còn ở các cửa khẩu trên tuyến Quốc lộ 7 và Quốc lộ 48, nhằm mở rộng không gian giao thương với khu vực và quốc tế. Việc kết nối giữa kinh tế biển và kinh tế cửa khẩu sẽ không chỉ nâng cao năng lực logistics mà còn tạo điều kiện khai thác hiệu quả các khu, cụm công nghiệp, Khu kinh tế Đông Nam cũng như tiềm năng phát triển của khu vực miền Tây Nghệ An.

Thứ ba, trong không gian phát triển mới, động lực tăng trưởng quan trọng nhất vẫn là đô thị Vinh và kinh tế đô thị. Với hai trục phát triển lớn gắn với Đông Hồi và Cửa Lò, đô thị Vinh sẽ giữ vai trò hạt nhân tăng trưởng của toàn tỉnh. Đây không chỉ là trung tâm hành chính, chính trị, kinh tế, giáo dục, đào tạo và y tế của Nghệ An mà còn là đô thị trung tâm của vùng Bắc Trung Bộ. Vì vậy, cần lấy đô thị Vinh làm hạt nhân để mở rộng không gian phát triển, tăng cường liên kết với các đô thị vệ tinh và các vùng kinh tế xung quanh, từ đó tạo ra sức lan tỏa và những đột phá mới cho sự phát triển của Nghệ An.

PV: Theo ông, đâu sẽ là những vùng, những hành lang kinh tế hay những cực tăng trưởng có thể tạo ra sự bứt phá cho Nghệ An trong thời gian tới?

KTS Trần Ngọc Chính: Trong giai đoạn phát triển mới, khi không gian hành chính đã được tái cấu trúc và Quy hoạch tỉnh Nghệ An bước vào giai đoạn triển khai đồng bộ, tôi cho rằng tỉnh có nhiều điều kiện thuận lợi để hình thành các vùng động lực, hành lang kinh tế và cực tăng trưởng mới với quy mô lớn hơn. Đây sẽ là nền tảng quan trọng để hiện thực hóa mục tiêu đưa Nghệ An trở thành trung tâm phát triển của khu vực Bắc Trung Bộ.

Trước hết, hành lang kinh tế Đông – Tây sẽ là trục phát triển chiến lược của tỉnh. Tuyến kết nối từ khu vực ven biển, qua trung tâm tỉnh đến các huyện miền Tây và cửa khẩu quốc tế không chỉ thúc đẩy lưu thông hàng hóa mà còn mở rộng không gian phát triển công nghiệp, logistics, thương mại và dịch vụ. Khi các công trình hạ tầng như cao tốc Bắc – Nam, hệ thống quốc lộ, tuyến đường ven biển và các tuyến kết nối với nước bạn Lào tiếp tục được hoàn thiện, Nghệ An sẽ có điều kiện trở thành đầu mối trung chuyển quan trọng giữa vùng duyên hải Bắc Trung Bộ với khu vực nội địa Đông Nam Á.

Song song với đó, vùng ven biển sẽ tiếp tục là cực tăng trưởng kinh tế chủ lực của tỉnh. Đây là không gian tập trung các khu kinh tế, khu công nghiệp, cảng biển, trung tâm năng lượng, dịch vụ logistics và các đô thị hiện đại. Khi các trung tâm công nghiệp được kết nối chặt chẽ với hệ thống cảng biển và mạng lưới giao thông quốc gia, khu vực này sẽ có lợi thế lớn trong thu hút các dự án sản xuất quy mô lớn, công nghệ cao cũng như các ngành công nghiệp chế biến, chế tạo có giá trị gia tăng cao.

Đối với hệ thống đô thị, tôi cho rằng Nghệ An cần phát triển theo mô hình mạng lưới thay vì tập trung vào một cực tăng trưởng duy nhất. Bên cạnh đô thị trung tâm Vinh và đô thị Hoàng Mai, cần quan tâm phát triển các đô thị Thái Hòa, Đô Lương và Con Cuông. Đây sẽ là những cực tăng trưởng quan trọng dọc tuyến đường Hồ Chí Minh, đồng thời là các trục động lực thúc đẩy sự phát triển của khu vực miền Tây Nghệ An.

Riêng khu vực miền Tây, dư địa phát triển còn rất lớn nếu khai thác hiệu quả các lợi thế về tài nguyên rừng, dược liệu, nông nghiệp sinh thái, kinh tế cửa khẩu, năng lượng tái tạo và du lịch cộng đồng. Khi hạ tầng giao thông tiếp tục được đầu tư hoàn thiện, khoảng cách phát triển giữa miền núi và đồng bằng sẽ từng bước được thu hẹp. Khi đó, miền Tây sẽ không còn là vùng phát triển phía sau mà hoàn toàn có thể trở thành một không gian tăng trưởng mới, góp phần tạo sự cân bằng trong phát triển kinh tế - xã hội của toàn tỉnh.

Bên cạnh các cực tăng trưởng theo không gian địa lý, Nghệ An cũng có nhiều cơ hội hình thành các cực tăng trưởng theo ngành. Đó là các trung tâm đổi mới sáng tạo, công nghiệp công nghệ cao, chuyển đổi số, dịch vụ logistics, nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao và kinh tế xanh. Đây sẽ là những lĩnh vực tạo ra giá trị gia tăng lớn, nâng cao năng suất lao động và sức cạnh tranh của nền kinh tế trong dài hạn.

Tuy nhiên, điều quan trọng nhất là các vùng động lực này không phát triển tách rời mà phải được kết nối thành một mạng lưới thống nhất. Khi quy hoạch không gian, quy hoạch hạ tầng, quy hoạch đô thị và quy hoạch ngành được tích hợp đồng bộ trên phạm vi toàn tỉnh sau khi sắp xếp đơn vị hành chính, Nghệ An sẽ có điều kiện phân bổ nguồn lực hiệu quả hơn, hình thành các chuỗi liên kết sản xuất – dịch vụ – logistics, phát huy tối đa lợi thế của từng vùng, đồng thời tạo sức mạnh tổng hợp cho toàn tỉnh. Chính sự liên kết đó sẽ tạo động lực cho tăng trưởng, nâng cao năng lực cạnh tranh và hiện thực hóa mục tiêu đưa Nghệ An trở thành một cực tăng trưởng quan trọng của khu vực Bắc Trung Bộ trong những năm tới.

PV: Xin cảm ơn ông !