Khu du lịch Phà Lài: Dự án tiềm năng thành "điểm nghẽn" quy hoạch chung xã Môn Sơn?

Dự án chậm tiến độ

Dự án Khu du lịch sinh thái Phà Lài được UBND tỉnh chấp thuận chủ trương đầu tư từ ngày 19/9/2017. Dự án nằm tại khu vực đập Phà Lài trên sông Giăng - cửa ngõ vào vùng sinh cảnh Vườn Quốc gia Pù Mát và tuyến kết nối vào vùng đồng bào Đan Lai từng được kỳ vọng là bệ phóng, thúc đẩy phát triển ngành kinh tế du lịch cho huyện Con Cuông (cũ).

Tuy nhiên, quá trình thực hiện dự án đã không được như kỳ vọng. Sau khi được phê duyệt, dự án liên tục gặp vướng mắc do phát sinh tranh chấp, khiến công tác giải phóng mặt bằng gặp nhiều khó khăn và kéo dài trong nhiều năm.

Theo báo cáo của UBND xã Môn Sơn hồi tháng 1/2026: Từ khoảng năm 2003, khu vực đập Phà Lài có một số hộ dân đến mở quán kinh doanh nhà hàng ăn uống, hình thành hoạt động vận tải hành khách du lịch bằng phương tiện thủy nội địa. Các hoạt động này diễn ra khi khu vực chưa được quy hoạch bến thủy nội địa, dẫn đến tình trạng sử dụng đất, mặt nước chưa đồng bộ với quy hoạch sau này.

Trong quá trình triển khai dự án, các hộ kinh doanh phát sinh tranh chấp với chủ đầu tư, thậm chí có đơn thư khiếu nại kéo dài. Chính quyền địa phương và huyện Con Cuông (cũ) đã nhiều lần vào cuộc xử lý. Đáng chú ý, năm 2023, UBND huyện đã chỉ đạo rào tôn, tạm dừng các hoạt động kinh doanh tại khu vực đập Phà Lài, đồng thời tổ chức lại điểm đón, trả khách du lịch đường sông về bến Phà Lài 2 nhằm đảm bảo an toàn và trật tự.

Về quy mô, dự án được phê duyệt với tổng diện tích gần 10 ha, gồm 2 khu chức năng. Khu A (1,29 ha) có 10 hạng mục công trình, nhưng đến nay mới hoàn thành 3 hạng mục gồm: nhà điều hành, nhà kiểm soát vé và nhà chờ giải khát. Khu B (8,66 ha) với 14 hạng mục lưu trú, dịch vụ tổng hợp hiện vẫn chưa được triển khai.

Theo Báo cáo số 534/SNNMT-QLĐĐ ngày 15/1/2026 gửi UBND tỉnh, Sở Nông nghiệp và Môi trường cho biết, dự án được chấp thuận chủ trương đầu tư từ năm 2017, điều chỉnh tiến độ và đưa vào hoạt động trước ngày 20/9/2021.

Tuy nhiên, thời điểm kiểm tra, dự án mới được thuê 18.928,9m² trong tổng diện tích hơn 8,3 ha; phần diện tích còn lại khoảng 6,42 ha vẫn chưa hoàn thành bồi thường, nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất. Trên phần diện tích đã được thuê, chủ đầu tư cũng chưa hoàn thành các hạng mục theo quy hoạch chi tiết được phê duyệt.

Sở Nông nghiệp và Môi trường xác định dự án đã chậm tiến độ quá 24 tháng so với tiến độ được chấp thuận, thuộc trường hợp vi phạm quy định của pháp luật về đầu tư và Khoản 8, Điều 81, Luật Đất đai năm 2024.

"Điểm nghẽn" quy hoạch

Sau khi vận hành chính quyền địa phương 2 cấp, cấp ủy và chính quyền xã Môn Sơn xác định du lịch là ngành kinh tế quan trọng của địa phương, trên cơ sở khai thác tài nguyên thiên nhiên, danh thắng, di tích văn hóa, lịch sử truyền thống, dân tộc. Xã quyết tâm trở thành một trong những trung tâm du lịch của miền Tây Nghệ An có cơ sở vật chất kỹ thuật tương xứng với các vùng trọng điểm du lịch trong tỉnh. Trong đó, vùng đập Phà Lài được xác định là “vùng lõi” cần được tổ chức quy hoạch lại.

Thực hiện chỉ đạo của UBND tỉnh tại Công văn số 612/UBND.VX ngày 16/1/2026 về việc “xử lý dứt điểm các vi phạm tại khu vực Phà Lài và trên sông Giăng”, chính quyền xã đã phối hợp với Công an tỉnh, các sở, ngành liên quan tập trung tuyên truyền, vận động các hộ dân tự tháo dỡ các công trình vi phạm. Sau một số cuộc họp, ngày 16/3/2026, những hộ kinh doanh dịch vụ trên nhà bè tại khu vực đập Phà Lài đã đồng thuận tổ chức tháo dỡ các công trình vi phạm. Đến ngày 20/4/2026, toàn bộ mặt bằng đã được bàn giao lại cho chủ đầu tư dự án để tiếp tục nghiên cứu phương án triển khai.

Sau khi có mặt bằng sạch, UBND xã Môn Sơn đề nghị chủ đầu tư phối hợp với các sở, ngành rà soát, điều chỉnh lại quy hoạch chi tiết, quy mô đầu tư và tổng mức đầu tư cho phù hợp với tình hình thực tiễn mới. Đồng thời, địa phương cũng yêu cầu doanh nghiệp cam kết rõ tiến độ, kinh phí đầu tư để hoàn thành, đưa dự án vào hoạt động.

Ngày 22/4/2026, UBND xã Môn Sơn đã báo cáo UBND tỉnh việc thực hiện hoàn thành chỉ đạo của tỉnh tại Công văn số 612/UBND.VX ngày 16/1/2026. Qua đó, đề xuất UBND tỉnh, các sở, ngành liên quan quan tâm gia hạn cho dự án Khu du lịch sinh thái Phà Lài để dự án này được đầu tư bài bản, phát huy tiềm năng, thế mạnh của địa phương. Tuy nhiên, đến nay đã hơn 2 tháng trôi qua, việc dự án Khu du lịch sinh thái Phà Lài có được gia hạn hay không vẫn đang là câu hỏi?

Theo UBND xã Môn Sơn, một vấn đề hệ trọng liên quan là thời gian qua xã đang tập trung cho công tác xây dựng đồ án quy hoạch chung. Dự án Khu du lịch sinh thái Phà Lài được Nghị quyết Đại hội Đảng bộ xã Môn Sơn nhiệm kỳ 2025 - 2030 xác định là 1 trong 3 khâu đột phá kinh tế - xã hội của địa phương; là điểm kết nối các điểm du lịch trọng điểm của khu vực Tây Nam Nghệ An, hình thành trục liên hoàn từ thác Khe Kèm - đập Phà Lài - sông Giăng - du lịch cộng đồng - Khu Di tích lịch sử cấp Quốc gia đặc biệt nhà Cụ Vi Văn Khang - khe Nước Mọc - bia Ma Nhai... Vì vậy, quy hoạch dự án cần được nghiên cứu điều chỉnh, và đưa vào quy hoạch chung của xã. Tuy nhiên, khi dự án Khu du lịch sinh thái Phà Lài chưa được gia hạn, thì việc nghiên cứu điều chỉnh cũng như việc đưa vào quy hoạch chung của xã chưa có cơ sở pháp lý.

Lãnh đạo UBND xã Môn Sơn cũng cho biết, theo chỉ đạo của UBND tỉnh, đồ án quy hoạch chung của xã phải hoàn thành trong quý IV/2026. Từ tháng 3/2026, xã đã hoàn thành hồ sơ nhiệm vụ quy hoạch chung; hiện nay, đang phối hợp với Viện Quy hoạch - Kiến trúc xây dựng Nghệ An lập bản đồ địa hình tỷ lệ 1/5000 phục vụ lập đồ án quy hoạch chung. Vì vậy, ngày 12/5/2026, xã tiếp tục có Văn bản số 2291/UBND-KT đề nghị Công ty TNHH Dịch vụ và Du lịch VSC chủ động phối hợp với các sở, ngành cấp tỉnh gia hạn dự án để UBND xã có cơ sở bổ sung quy hoạch chung của xã, quy hoạch du lịch, quy hoạch và kế hoạch sử dụng đất.

Còn Công ty TNHH Dịch vụ và Du lịch VSC cho biết, dịp tháng 3/2026, công ty đã phối hợp với UBND xã Môn Sơn để giải tỏa các công trình xây dựng trái phép khu vực đập Phà Lài; trong đó đã hỗ trợ các hộ dân thực hiện tháo dỡ các công trình với số tiền 350 triệu đồng. Thời gian qua, công ty đang nỗ lực tái cấu trúc doanh nghiệp để đảm bảo đủ năng lực thực hiện dự án trong giai đoạn mới; đồng thời, cố gắng hoàn thiện hồ sơ thủ tục pháp lý liên quan để dự án được cấp có thẩm quyền xem xét, gia hạn trong khoảng tháng 7/2026.

Qua theo dõi công tác lập đồ án quy hoạch chung cấp xã, có thể thấy ở một số địa phương vẫn còn tình trạng một số quy hoạch, dự án chậm triển khai, kéo theo việc quy hoạch chưa thể hoàn thiện đồng bộ như kỳ vọng. Điều này nếu chậm được xem xét giải quyết sẽ phần nào ảnh hưởng đến việc sử dụng hiệu quả nguồn lực đất đai cũng như tiến độ lập quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội ở cơ sở.

Riêng với dự án Khu du lịch sinh thái Phà Lài, đây là một trong những trường hợp đang được địa phương và các cơ quan liên quan quan tâm theo dõi. Trong bối cảnh hiện nay, cần sớm có phương án xử lý phù hợp để bảo đảm hài hòa giữa yêu cầu quản lý quy hoạch và định hướng phát triển du lịch của khu vực.