Khủng hoảng năng lượng: Châu Âu không biết mình có bao nhiêu lượng dự trữ?

Theo Politico, cuộc khủng hoảng năng lượng diễn ra khi xung đột tại Iran đẩy hóa đơn nhiên liệu hóa thạch của châu Âu tăng vọt. Đồng thời khiến tắc nghẽn nguồn cung qua eo biển Hormuz – "yết hầu" của dầu mỏ và khí đốt toàn cầu.

Chủ tịch Ủy ban Châu Âu Ursula von der Leyen ngày 29/4 cho biết, xung đột đang khiến EU tổn thất gần 500 triệu Euro mỗi ngày do chi phí năng lượng tăng cao. Cùng lúc đó, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã chỉ thị cho các trợ lý chuẩn bị cho một cuộc phong tỏa Iran kéo dài. Điều này có thể gây xáo trộn nghiêm trọng thị trường năng lượng thế giới.

"Điểm mù" trong khủng hoảng năng lượng châu Âu

"Tại châu Âu, chúng tôi chỉ có thể nhìn rõ và cam kết nguồn cung đến tháng 5 và tháng 6. Những gì xảy ra sau đó rất khó dự báo," -Tobias Meyer, CEO của DHL Group, chia sẻ trong một buổi họp báo hồi đầu tháng 4/2026. "Dự trữ chiến lược là có, nhưng không ai rõ chúng ta đã rút ra bao nhiêu."

Chính quyền EU không hoàn toàn bị động. Thông tin về dự trữ dầu do chính phủ nắm giữ thường minh bạch và được cập nhật thường xuyên. Tuy nhiên, ngoài phạm vi đó, các quan chức muốn biết khi nào "van dầu" sẽ cạn kiệt, thì lại có rất ít dữ liệu để bám sát. Đây là một "điểm mù" nguy hiểm, khiến họ có nguy cơ không thể nhận diện sớm tình trạng thiếu hụt, hoặc buộc phải đưa ra các quyết định khẩn cấp dựa trên thông tin sai lệch.

Lời kêu gọi minh bạch hóa thông tin

Tại hội nghị cấp cao tháng trước, Bộ trưởng các nước Bỉ, Hà Lan và Tây Ban Nha đã cảnh báo về sự thiếu hụt thông tin này. Họ hối thúc EU phối hợp giám sát và phân tích theo thời gian thực, đặc biệt là với các sản phẩm dầu tinh chế. Đại diện Hy Lạp thậm chí còn đề xuất thiết lập một kênh liên lạc qua WhatsApp hoặc Signal giữa các nước thành viên và ban điều hành EU để cập nhật tình hình.

Một quan chức cấp cao thuộc Bộ Năng lượng châu Âu cho biết: "Chúng ta có kiến thức thị trường và dữ liệu rất hạn chế về dầu khí. Sự hiểu biết về lượng hàng đang lưu thông, lượng rút ra và các tuyến vận chuyển. Rõ ràng là đang thiếu sự giám sát".

Sự mập mờ từ các kho hàng dự trữ nhiên liệu tư nhân

Bức tranh càng trở nên xám xịt, khi nói đến nhiên liệu tinh chế như diesel và nhiên liệu bay. EU chủ yếu dựa vào cơ quan thống kê Eurostat và các cuộc họp điều phối để đánh giá nguồn cung. Thế nhưng, phần lớn lượng dự trữ lại nằm ngoài tầm kiểm soát, ẩn sâu trong các kho thương mại rải rác thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau.

Các công ty tư nhân thường miễn cưỡng tiết lộ dữ liệu kinh doanh nhạy cảm, nếu pháp luật không bắt buộc. Ngay cả dữ liệu từ Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) cũng bị hạn chế vì lý do này. IEA tháng trước đã tham gia điều phối việc giải phóng lịch sử 400 triệu thùng dầu

Nỗ lực tìm kiếm giải pháp: Đài quan sát nhiên liệu

Kể từ khi xung đột bùng nổ, các bộ trưởng năng lượng đã yêu cầu Ủy ban Châu Âu (EC) tăng cường khả năng đánh giá nguồn cung trên toàn lục địa - từ các kho ngầm, các hàng bể chứa tại cảng lớn cho đến những siêu tàu chở dầu ngoài khơi.

Để đáp lại, EC đã công bố kế hoạch thành lập một "Đài quan sát nhiên liệu" nhằm theo dõi sản xuất, xuất nhập khẩu và mức dự trữ nhiên liệu vận tải của EU. Tuy nhiên, phát ngôn viên Anna-Kaisa Itkonen cho biết: "Vẫn còn quá sớm để khẳng định cơ chế này sẽ hoạt động ra sao".

"Sương mù chiến tranh" và thực tế nguồn dự trữ

Khí đốt là mặt hàng dễ theo dõi nhất nhờ các quy định sau cuộc xung đột Ukraine bùng nổ vào năm 2022. Sau sự thiếu hụt năng lượng từ cuộc xung đột này, các quy tắc được áp dụng, yêu cầu các nước thành viên EU phải lấp đầy mức lưu trữ lên 90% công suất quốc gia vào mùa đông mỗi năm. Điều đó có nghĩa là EU nhận thức rõ hơn về lượng khí đốt tự nhiên mà họ có tại bất kỳ thời điểm nào.

Eurostat cũng giám sát các sản phẩm dầu mỏ trên toàn châu Âu - nhưng cập nhật chúng không thường xuyên và chậm trễ. Theo Ana Maria Jaller-Makarewicz, một nhà phân tích tại Viện Kinh tế Năng lượng và Phân tích Tài chính, bộ dữ liệu toàn diện nhất lần cuối cùng được cập nhật vào tháng 1/2026. Điều này khiến việc đánh giá tình hình hiện tại trở nên khó khăn.

Việc theo dõi các sản phẩm tinh chế như dầu diesel, xăng và nhiên liệu máy bay thậm chí còn khó khăn hơn. "Các công ty tư nhân không muốn chia sẻ thông tin", một quan chức cấp cao của Bộ Năng lượng Châu Âu chia sẻ với Politico.

Thực trạng dự trữ hiện nay

Lượng dự trữ khí đốt của châu Âu đã ở mức thấp trước cuộc tấn công của Mỹ vào Iran. Trung bình dưới 30% công suất quốc gia do sự sụt giảm mạnh trong mùa đông. Việc bổ sung các nguồn dự trữ đó phụ thuộc vào việc khuyến khích các thương nhân - những bên thường tích trữ vào kho vào mùa Hè khi giá giảm, và bán vào mùa Đông khi giá tăng. Nhưng cuộc chiến Iran có nguy cơ đảo ngược động lực đó.

Sau sự cố tắc nghẽn ở eo biển Hormuz, thị trường năng lượng toàn cầu đã và đang được định tuyến lại. Charles Costerousse, một nhà phân tích khí đốt tự nhiên tại công ty nghiên cứu thị trường Kpler cho biết, các tàu chở dầu không còn được chuyển hướng đến châu Á từ châu Âu,mà chỉ đơn giản là đang di chuyển đến đó trực tiếp từ Tây Phi và Mỹ.

Homayoun Falakshahi, một nhà phân tích dầu thô tại công ty nghiên cứu Kpler cho biết, dự trữ dầu thô cũng có thể được theo dõi trong thời gian gần thực. Kpler, công ty cung cấp dữ liệu cho IEA, đánh giá mức độ đầy đủ của các bể chứa mái nổi, bằng cách đo chiều cao của mái của mỗi bể, xem xét sự tương tác của bóng trong hình ảnh vệ tinh. Kpler có thể nắm bắt khoảng 90% trong số 6 tỷ thùng công suất toàn cầu bằng phương pháp này. Nhưng các cơ sở lưu trữ ở Trung Quốc và một số trữ lượng ngầm ở châu Âu lại không thể được giám sát theo cách đó.

Báo cáo gần đây nhất của IEA nêu chi tiết rằng, lượng dự trữ của châu Âu đã thấp trong tháng 2, so với cùng kỳ năm ngoái.

Bất chấp những lỗ hổng dữ liệu sâu sắc, Ủy ban Châu Âu vẫn chưa quyết định liệu có nên ban hành các quy định bắt buộc các quốc gia và doanh nghiệp phải báo cáo thông tin hay không. Trong khi "sương mù chiến tranh" vẫn bao trùm, châu Âu đang phải đánh cược với an ninh năng lượng của chính mình dựa trên những con số không chắc chắn.