Kịch bản giá dầu 120 USD nếu Iran phong tỏa eo biển Hormuz?

Vị thế chênh lệch trên bàn cân năng lượng

Các chuyên gia năng lượng hàng đầu đều đồng thuận rằng: Nếu tình hình tại Iran mất kiểm soát, tác động lên thị trường dầu mỏ và tài chính toàn cầu sẽ vô cùng khủng khiếp, vượt xa những gì đã diễn ra tại Venezuela. Nguyên nhân cốt lõi nằm ở sản lượng: Iran sản xuất lượng dầu gấp 4 lần quốc gia Nam Mỹ này.

Trao đổi về vấn đề này, Giáo sư Andreas Goldthau - Giám đốc Trường Chính sách công Willy Brandt (Đại học Erfurt, Đức) phân tích: "Iran là nhà sản xuất lớn thứ ba trong OPEC. Sản lượng của họ đáp ứng khoảng 4% nhu cầu toàn cầu, trong khi Venezuela chỉ chiếm khoảng 1%. Về xuất khẩu, Iran ước tính đưa ra thị trường 2 triệu thùng/ngày, con số này ở Venezuela chỉ 350.000 thùng".

Hơn nữa, vị trí địa chính trị là yếu tố then chốt. Khoảng một nửa trữ lượng dầu và 1/3 sản lượng dầu toàn cầu nằm ở Trung Đông. Do đó, bất kỳ biến động chính trị nào tại Iran cũng gây sức ép lên thị trường lớn hơn nhiều so với Venezuela.

Dù Venezuela sở hữu trữ lượng dầu lớn nhất thế giới (khoảng 303 tỷ thùng), nhưng phần lớn là dầu thô nặng, nằm ở vành đai Orinoco xa xôi, đòi hỏi công nghệ khai thác và lọc hóa dầu chuyên biệt, chi phí cao.

"Hạm đội bóng đêm" và né trừng phạt

Cả Iran và Venezuela đều chịu sự kìm kẹp của các lệnh trừng phạt quốc tế, thiếu hụt công nghệ khoan hiện đại và linh kiện thay thế. Tuy nhiên, ngành dầu khí Iran lại cho thấy sức chống chịu đáng kinh ngạc.

Sau cú sốc giảm xuống còn 2 triệu thùng/ngày vào những năm 1980, sản lượng của Iran đã phục hồi và ổn định quanh mốc 4 triệu thùng/ngày. Để duy trì dòng chảy "vàng đen", theo truyền thông phương Tây, Iran vận hành một "hạm đội bóng đêm" khổng lồ.

"Các lệnh trừng phạt phương Tây buộc Iran phải lưu trữ một phần sản lượng trên biển. Họ sử dụng đội tàu chở dầu thuộc Công ty Tàu chở dầu Quốc gia Iran (NITC) - một trong những đội tàu lớn nhất thế giới làm kho chứa nổi, chủ yếu neo đậu ngoài khơi Đông Nam Á, gần các khách hàng lớn như Trung Quốc", ông Goldthau cho biết.

Để né tránh sự giám sát, dầu Iran thường được chuyển tải trên biển sang các tàu không treo cờ Iran trước khi cập bến.

Bóng ma quá khứ và kịch bản giá dầu 120 USD/thùng

Tình hình xã hội tại Iran hiện nay có nhiều điểm tương đồng với Venezuela: Cơ sở hạ tầng xuống cấp, trợ cấp năng lượng ngốn ngân sách, lạm phát và đồng tiền mất giá.

Một kịch bản khiến giới quan sát lo ngại nhất là khả năng công nhân ngành dầu khí Iran tham gia đình công. Lịch sử năm 1978 cho thấy, chính các cuộc đình công của công nhân dầu mỏ đã tạo áp lực cực lớn, góp phần dẫn đến sự sụp đổ của chế độ Shah và thay đổi cục diện chính trị Iran.

Về mặt thị trường, nếu nguồn cung từ Iran bị ngưng trệ, giá dầu sẽ tăng vọt trong ngắn hạn. Tuy nhiên, mối nguy lớn hơn nằm ở eo biển Hormuz - "yết hầu" của dòng chảy dầu mỏ thế giới, nơi vận chuyển 25% lượng dầu và 20% lượng khí hóa lỏng (LNG) toàn cầu.

Theo ước tính của ngân hàng JPMorgan Chase, nếu Iran phong tỏa eo biển này, giá dầu có thể bị đẩy lên mức 120 USD/thùng. Điều này không chỉ gây sốc cho giá xăng dầu mà còn kéo theo giá khí đốt tại châu Âu tăng phi mã, đe dọa đà phục hồi kinh tế toàn cầu.