Kiểm soát huyết áp khi nắng nóng

Mọi lứa tuổi đều có thể tăng huyết áp (THA) nhưng người cao tuổi (NCT) có tỷ lệ mắc cao hơn. Thời tiết nắng nóng, người bệnh cần đề phòng những biến chứng do THA.

Vì sao người cao tuổi hay bị THA?

Người bình thường huyết áp dưới 120/ 80 mmHg, được gọi là THA khi chỉ số đo HA từ trên 140/90mmHg. Tuy vậy, ở người huyết áp bình thường thì trong 1 ngày, đêm (24 giờ), lúc ngủ HA đỉnh sẽ thấp hơn lúc làm việc khoảng 20mmHg, cao hơn đỉnh lúc buổi chiều là 10%. Huyết áp bình thường cũng có thể thay đổi và biến thiên theo thời gian (HA thấp nhất vào khoảng từ 1 - 3 giờ sáng lúc đang ngủ say và HA cao nhất vào khoảng từ 8 - 10 giờ sáng).

Thống kê cho thấy, có khoảng từ 93 - 95% số người THA không rõ nguyên nhân (được gọi là THA nguyên phát) và số người THA biết được nguyên nhân chỉ chiếm khoảng từ 5 - 7% (gọi là THA thứ phát). Loại THA thứ phát thường gặp ở những bệnh nhân có bệnh về thận (suy thận, viêm thận mạn...), hẹp eo động mạch chủ, bệnh cường giáp trạng hoặc do dùng một số thuốc có tác dụng phụ làm THA.
 
Nghiên cứu của các tác giả cho thấy rằng có nhiều yếu tố nguy cơ cao có thể dẫn đến THA ở NCT như bị bệnh tiểu đường, nghiện thuốc lá, nghiện rượu, béo phì hoặc có rối loạn chuyển hóa mỡ máu (cholesterol, tryglicerit), xơ vữa động mạch. Ngoài ra, THA có thể do di truyền, lười vận động, thói quen ăn mặn hoặc luôn có tác động xấu về tâm lý (stress).

Triệu chứng của bệnh THA rất nghèo nàn, thậm chí nhiều NCT bị THA nhưng không biết bởi vì không có biểu hiện gì khác thường. Người ta cũng thấy không ít trường hợp NCT khi bị tai biến xảy ra (đột quỵ) thì mới biết bị THA. Vì vậy, bất kỳ NCT nào cũng nên đi khám bệnh định kỳ để xem mình có bị THA hay không. Nếu bị THA thì bác sĩ sẽ yêu cầu làm một số xét nghiệm cần thiết như đo điện tim (điện tâm đồ), siêu âm tim, chụp tim phổi, xét nghiệm máu lúc đói để đo lượng đường máu, kiểm tra chức năng thận, kiểm tra mỡ máu và tổng phân tích nước tiểu.

Chế độ ăn uống ở NCT bị THA?

Hàng ngày, không nên ăn mặn, hạn chế hoặc kiêng uống rượu bia, nhất là đối với NCT đã bị THA ở độ II hoặc độ III. Thay vì ăn thịt thì nên ăn cá vì trong cá có các loại protein làm giảm huyết áp. Trong 1 tuần nên ăn nhiều cá hơn thịt. Đối với thịt đỏ (thịt trâu, bò, dê, ngựa), nên ăn hạn chế hoặc không ăn. Nên tăng cường ăn các loại thức ăn giàu kali như giá đỗ, chuối chín, các loại đậu, khoai sọ, ngô, khoai tây. Để hạn chế xơ vữa động mạch thì nên ăn thêm các loại thực phẩm có chứa chiềuvitamin C, vitamin PP như các loại quả chín (cam, quýt, bưởi, xoài) hoặc ăn nhiều rau (rau dền, rau ngót, rau đay, rau sam).

Những chú ý trong tập luyện

Nên tập thể dục đều đặn, nhẹ nhàng, không nên tập những động tác mạnh, khó; tùy theo sức và điều kiện của từng người mà lựa chọn hình thức tập cho phù hợp. Có nhiều hình thức tập thể dục cho NCT bị THA, nhưng nói chung phải theo hướng dẫn của bác sĩ khám bệnh cho mình. Mỗi một ngày nên có sự vận động của cơ thể bằng mọi hình thức với thời gian khoảng từ 30 - 60 phút chia làm 2 - 4 lần. Tuy vậy, không nên tập thể dục hoặc đi bộ vào lúc trời nắng nóng. Nên chọn vị trí tập sao cho thuận tiện nhất đối với từng người. Không nên đi bộ vào các đường đông xe cộ qua lại hoặc vùng có nhiều bụi bặm, tiếng ồn. Đi bộ, vừa đi vừa hít thở cũng là một hình thức tốt để vận động cơ thể.

Lời khuyên của thầy thuốc với NCT bị THA


Ðáng lưu ý nhất đối với NCT bị THA là phòng tránh tai biến mạch máu não, nhất là ban đêm đang ngủ phải thức dậy để đi đại, tiểu tiện. Trong trường hợp này, tránh ngồi dậy ngay tức thì gây thiếu máu não đột ngột mà nên nằm yên ở tư thế cũ trong khoảng thời gian từ 3 - 5 phút và thở nhịp nhàng rồi sau đó hãy ngồi dậy. Nếu làm được như vậy thì rất tốt vì cơ thể sẽ thích nghi dần với sự tăng đột ngột của hệ tuần hoàn và lúc đó, tim, não không bị thiếu máu, thiếu ôxy đột ngột.


NCT bị THA cũng nên lưu ý là cần dùng thuốc hạ huyết áp theo chỉ định của bác sĩ khám bệnh cho mình. Tuyệt đối không tự động bỏ thuốc hoặc thay đổi thuốc hay nghe theo sự mách bảo của người khác hoặc dùng đơn thuốc của bệnh nhân khác để điều trị cho mình bởi vì thuốc điều trị hạ huyết áp có nhiều nhóm khác nhau, mỗi một nhóm có cơ chế tác dụng khác nhau và có thể nhóm thuốc này phù hợp với người này nhưng không phù hợp với người kia. Nên lưu ý là điều trị THA cần phối hợp giữa thuốc, chế độ sinh hoạt và dinh dưỡng một cách hợp lý mới đưa lại hiệu quả cao.


Theo ThS.BS. Mai Hương - Sức khỏe & Đời sống - nt