Kinh tế tuần hoàn - chìa khóa chiến lược trong thời kỳ biến đổi khí hậu- Bài 2: Khẳng định hiệu quả của kinh tế tuần hoàn
Với lợi thế về diện tích, tài nguyên, nhiều doanh nghiệp ở Nghệ An đã xây dựng mô hình vận hành theo cơ chế tuần hoàn. Những doanh nghiệp như Nhà máy đường NASU, Tập đoàn TH, ThaiBinh Seed, Nafoods hay Tổng Công ty Vật tư Nông nghiệp Nghệ An… đã minh chứng rằng sản xuất hiện đại hoàn toàn có thể đi đôi với bảo vệ thiên nhiên, giảm phát thải và tái tạo tài nguyên.
Nhóm Phóng viên / Kỹ thuật: Hồng Toại • 11/11/2025
----------------------o0o---------------------
Với lợi thế về diện tích, tài nguyên, nhiều doanh nghiệp ở Nghệ An đã xây dựng mô hình vận hành theo cơ chế tuần hoàn. Những doanh nghiệp như Nhà máy đường NASU, Tập đoàn TH, ThaiBinh Seed, Nafoods hay Tổng Công ty Vật tư Nông nghiệp Nghệ An… đã minh chứng rằng sản xuất hiện đại hoàn toàn có thể đi đôi với bảo vệ thiên nhiên, giảm phát thải và tái tạo tài nguyên.
----------------------o0o---------------------
.png)
Nhà máy đường NASU ở Nghệ An, công nghệ 100% của châu Âu, hiện vẫn đang vận hành bởi chuyên gia nước ngoài và kỹ sư Việt Nam, công suất ép mía 9000 tấn mía cây/ngày, điển hình của kinh tế tuần hoàn đã xây dựng chuỗi sản xuất khép kín, biến phụ phẩm thành tài nguyên và được nhiều đoàn, tổ chức đến học hỏi. Từ bã mía được đốt làm nhiên liệu cung cấp nhiệt, điện cho nhà máy (với 4 MW điện bán lên lưới quốc gia), đến tro bã mía và bã bùn được phối trộn thành phân bón hữu cơ, NASU đã thực hiện đúng tinh thần “chất thải của quá trình này là nguyên liệu của quá trình khác”. Mật rỉ sau chế biến được dùng làm thức ăn chăn nuôi hoặc sản xuất cồn thực phẩm, nước thải qua xử lý sinh học tái sử dụng tưới mía. Chuỗi khép kín ấy không chỉ giúp nhà máy tự chủ năng lượng mà còn giảm thiểu phát thải khí nhà kính, tiết kiệm tài nguyên và tạo giá trị bền vững cho người trồng mía.
Chúng tôi coi cây mía là cây năng lượng, không chỉ là cây sản xuất đường. Mỗi sản phẩm phụ đều được tận dụng tối đa, không có gì bị lãng phí và từ nguồn nước cho đến nguồn hơi bốc lên trong nhà máy tất cả đều là tài nguyên”.
Ông Ngô Văn Tú - Tổng Giám đốc Nhà máy đường NASU
.png)
Nếu NASU là điển hình về KTTH trong ngành mía đường, thì Tập đoàn TH lại là hình mẫu tiêu biểu của nông nghiệp công nghệ cao gắn với triết lý “Trân quý Mẹ Thiên nhiên”. Tại các trang trại bò sữa quy mô lớn ở Nghệ An, TH xây dựng hệ sinh thái sản xuất khép kín từ đồng cỏ hữu cơ, thức ăn chăn nuôi tự chủ, đến hệ thống vắt sữa, chế biến, đóng gói hiện đại. Toàn bộ chất thải chăn nuôi được thu gom vào hầm biogas để sản xuất điện, còn bã thải ủ thành phân hữu cơ bón lại đồng cỏ, nước thải sau xử lý quay lại tưới cây - tạo vòng tuần hoàn hoàn chỉnh.
Không dừng ở đó, TH còn đầu tư điện mặt trời, điện gió, công nghệ sinh học và hệ thống quản trị thông minh, hướng tới mục tiêu “zero waste” - rác thải bằng không. Năm 2025, Tập đoàn TH được vinh danh là “Nhà lãnh đạo kinh tế tuần hoàn châu Á”, ghi dấu ấn Việt Nam trên bản đồ phát triển xanh toàn cầu.
Chúng tôi phát triển bền vững với sự tôn nghiêm, trân quý "mẹ thiên nhiên", coi đó là kim chỉ nam để TH trường tồn cùng thời gian. Mọi lĩnh vực kinh tế, đặc biệt là nông nghiệp, cần tuân thủ mô hình kinh tế xanh, kinh tế tri thức và kinh tế tuần hoàn. Đây là hướng đi đón đầu để giảm chi phí sản xuất, tăng năng suất lao động và đạt tiêu chuẩn chất lượng quốc tế”.
Bà Thái Hương - nhà sáng lập kiêm Chủ tịch Hội đồng Chiến lược của Tập đoàn TH
Cùng tư duy ấy, ThaiBinh Seed - doanh nghiệp hàng đầu về giống cây trồng ở tỉnh Hưng Yên - cũng là đơn vị tiên phong trong việc hình thành chuỗi giá trị tuần hoàn. Tập đoàn chủ động nghiên cứu, lai tạo giống lúa, ngô, rau chịu hạn, chống sâu bệnh, giảm nhu cầu thuốc hóa học, đồng thời tận dụng rơm rạ, thân lá sau thu hoạch để sản xuất phân bón hữu cơ và năng lượng sinh khối. Mô hình liên kết doanh nghiệp - hợp tác xã - nông dân đã góp phần hình thành nền nông nghiệp xanh, thích ứng biến đổi khí hậu. ThaiBinh Seed được thế giới vinh danh tại Dự án “Chuyển đổi chuỗi giá trị lúa gạo ứng phó biến đổi khí hậu vùng ĐBSCL”, khẳng định tầm nhìn phát triển gắn sản xuất với trách nhiệm môi trường của các nhà khoa học ở đây.
Tập đoàn Nafoods tại Nghệ An, đơn vị sản xuất dứa hữu cơ, đã ứng dụng công nghệ Smart Farm quản lý hơn 30 hợp tác xã và 2.500 nông hộ, đảm bảo quy trình sản xuất - chế biến - tiêu thụ dứa đạt chuẩn quốc tế (ISO, HACCP, FSSC 22000, FairTrade…). Nhiều phụ phẩm như vỏ, lõi dứa được tái chế làm thức ăn chăn nuôi, phân bón sinh học. Dự án sản xuất viên nén sinh khối của Tổng Công ty Vật tư Nông nghiệp Nghệ An với nhà máy công nghệ Đức sản xuất viên nén từ keo lá tràm cũng là một minh chứng rõ nét cho tinh thần tái tạo năng lượng và bảo vệ môi trường. Từ những mô hình tiêu biểu này có thể khẳng định: Kinh tế tuần hoàn không còn là khái niệm xa vời mà đã trở thành động lực thực tiễn, giúp doanh nghiệp Nghệ An nói riêng và Việt Nam nói chung nâng cao năng lực cạnh tranh, phát triển bền vững, đồng thời góp phần vào mục tiêu quốc gia về trung hòa carbon.
.png)
Nếu các doanh nghiệp là “đầu tàu” của kinh tế tuần hoàn, thì nông dân chính là lực lượng nòng cốt biến chủ trương thành hành động, biến phụ phẩm thành tài nguyên ngay trên đồng ruộng của mình. Những mô hình “nhỏ mà hiệu quả” đang từng bước tạo nên diện mạo mới cho nông nghiệp xanh. Tại xã Nhân Hòa, Nghệ An, anh Võ Thế Dũng đầu tư hệ thống nuôi giun quế từ chất thải chăn nuôi lợn, kết hợp công nghệ thủy phân - gia nhiệt để sản xuất phân bón lá hữu cơ. Giun quế không chỉ trở thành nguồn thức ăn giàu đạm cho gia súc, gia cầm mà còn mang lại thu nhập cao hàng chục triệu đồng/năm cho gia đình anh, giảm ô nhiễm và cải thiện độ phì cho đất trồng chè, cây ăn quả.
Tại xã Nam Đàn, Hợp tác xã Nông nghiệp Xanh Đá Hàn do anh Lê Lưu Thắng làm giám đốc đã biến chất thải chăn nuôi thành phân vi sinh, dùng cho gần 2 ha bí xanh hữu cơ đạt chuẩn VietGAP. Sản phẩm bí có mẫu mã đẹp, năng suất cao hơn 20-25% và giá bán cao hơn hẳn trên thị trường nông sản sạch. Còn ở Nghĩa Hưng, Vạn An, hay Quỳnh Thắng, hàng trăm nông dân tận dụng phụ phẩm nông nghiệp - từ rơm rạ, lá thông, phân chuồng - để ủ phân hữu cơ, vừa giảm chi phí đầu vào, vừa giảm phát thải khí nhà kính. Nhiều hộ trồng dứa hữu cơ liên kết với doanh nghiệp đạt chứng nhận GlobalGAP, được bao tiêu sản phẩm, thu nhập tăng gấp đôi so với trước.
Đặc biệt, Trung tâm Khuyến nông tỉnh đang nhân rộng mô hình nuôi tôm thẻ chân trắng 3 giai đoạn tại Diễn Châu, áp dụng cảm biến đo pH, oxy, độ mặn kết nối dữ liệu đám mây giúp kiểm soát môi trường tự động. Hệ thống ao lắng, ao xử lý nước thải tạo chu trình khép kín, vừa nâng tỷ lệ sống của tôm lên 75-76%, vừa bảo vệ nguồn nước ven biển. Mỗi ha nuôi tôm có thể đem lại lợi nhuận trên 1 tỷ đồng - minh chứng rõ rệt cho hiệu quả kinh tế và môi trường của mô hình tuần hoàn.
Ông Nguyễn Viết Thắng - hộ nuôi tôm công nghệ cao ở xã An Châu chia sẻ: “Tôi làm nghề nuôi tôm đã lâu, nhưng chỉ khi áp dụng mô hình tuần hoàn khép kín, tôi mới thấy hiệu quả thật sự. Toàn bộ nước trong ao được lọc và xử lý vi sinh để tái sử dụng, không xả thải ra môi trường. Tôi không dùng kháng sinh, mà dùng thức ăn sinh học và vi sinh có lợi, giúp tôm khỏe, môi trường nuôi ổn định. Hệ thống mái che, cảm biến, quạt nước tự động giúp tiết kiệm năng lượng, giảm phát thải. Nhờ vậy, tôm đạt chất lượng cao, ít bệnh, chi phí lâu dài giảm rõ rệt. Làm theo hướng tuần hoàn ban đầu tốn kém, nhưng đó là đầu tư cho tương lai - cho môi trường sạch, con tôm sạch và thương hiệu thủy sản bền vững. Tôi nghĩ, nông nghiệp giờ không thể chỉ ‘sản xuất nhiều’, mà phải "sản xuất xanh".
Theo thống kê, chỉ riêng năm 2024, nông dân Nghệ An đã sản xuất gần 17.000 tấn phân hữu cơ vi sinh từ phụ phẩm nông nghiệp - con số thể hiện sự thay đổi mạnh mẽ trong nhận thức. Từ chỗ coi phụ phẩm là rác thải, nay trở thành nguồn tài nguyên quý giá.
Phong trào kinh tế tuần hoàn ở khu vực nông thôn đã và đang mang lại ba giá trị căn bản:
Về kinh tế: Giảm chi phí phân bón, thuốc hóa học, tăng năng suất và lợi nhuận; nông sản sạch được thị trường ưa chuộng, có giá bán cao, đặc biệt ở phân khúc xuất khẩu và OCOP.
Về môi trường: Hạn chế đốt rơm rạ, giảm ô nhiễm đất - nước - không khí; cải tạo đất, tăng độ phì, bảo vệ đa dạng sinh học.
Về xã hội: Góp phần hình thành tư duy sản xuất xanh, tạo việc làm, tăng liên kết giữa nông dân - HTX - doanh nghiệp, củng cố niềm tin của người tiêu dùng đối với nông sản địa phương.
Tuy nhiên, để kinh tế tuần hoàn phát triển vững chắc ở quy mô hộ nông dân, cần sự hỗ trợ mạnh mẽ hơn về vốn, khoa học công nghệ và thị trường. Việc tiếp cận tín dụng xanh, được đào tạo kỹ thuật ủ phân vi sinh, chứng nhận sản phẩm hữu cơ, hay xây dựng chuỗi tiêu thụ ổn định là yếu tố then chốt giúp người nông dân tự tin chuyển đổi.
Từ các doanh nghiệp lớn như TH, NASU, ThaiBinh Seed đến những người nông dân chân chất ở Nghệ An, mỗi mô hình dù quy mô khác nhau đều chung một triết lý: “Không bỏ phí tài nguyên, không đánh đổi môi trường để lấy tăng trưởng” và sống làm việc với tinh thần trách nhiệm chung. Đây không chỉ là con đường phát triển kinh tế hiệu quả, mà còn là hành trình nhân văn - hành trình vì con người và vì tương lai. Khi mỗi doanh nghiệp, mỗi người dân đều thấm nhuần tinh thần “tuần hoàn”, nhân lên những điểm sáng của nền sản xuất xanh, góp phần đưa Việt Nam tiến bước vững chắc trên con đường phát triển bền vững, hài hòa giữa con người và thiên nhiên.
Đồng chí Nguyễn Văn Đệ - Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nghệ An cho biết thêm: Nghệ An giám sát chặt chẽ từ quá trình xét duyệt dự án đầu tư, quản lý đầu vào, đầu ra sản phẩm gắn với tiêu chí môi trường. Chúng tôi cũng chăm lo tạo điều kiện cho các dự án đầu tư về nguồn nguyên liệu, giải phóng mặt bằng, tạo điều kiện về vốn. Chúng tôi cũng ưu tiên kinh phí xử lý môi trường, chế biến phân hữu cơ vi sinh, hỗ trợ khởi nghiệp và hỗ trợ các doanh nghiệp phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn.
-------------------o0o-------------------
(Còn nữa. Bài 3: Vai trò của tín dụng xanh trong phát triển kinh tế tuần hoàn)
