Lê Thanh Hà và giấc mơ Giấy Việt
Một họa sĩ không đầu bù tóc rối; không câu nệ, chải chuốt hay tạo phong cách bề ngoài. Nhưng thẳm sâu bên trong con người ấy, là một tâm hồn yêu hội họa đến cháy bỏng. Anh khao khát tìm ra sự thật về cách làm giấy của các địa phương, để tạo được những nét riêng trên giấy của mỗi vùng miền. Đặc biệt, anh đã “điên” hết mình với một dòng tranh độc đáo và mới lạ do chính anh sáng tạo ra. Dòng tranh Giấy Dừa!
Nội dung: Khánh Như / Kỹ thuật: Hồng Toại • 30/10/2025
------------------o0o------------------
Một họa sĩ không đầu bù tóc rối, không câu nệ, chải chuốt hay tạo phong cách bề ngoài, nhưng thẳm sâu bên trong con người ấy, là một tâm hồn yêu hội họa đến cháy bỏng. Anh khao khát tìm ra sự thật về cách làm giấy của các địa phương, để tạo được những nét riêng trên giấy của mỗi vùng miền. Đặc biệt, anh đã “điên” hết mình với một dòng tranh độc đáo và mới lạ do chính anh sáng tạo ra. Dòng tranh Giấy Dừa!
.png)
Lê Thanh Hà sinh năm 1978, lớn lên ở thành phố Vinh (cũ), tốt nghiệp Đại học Mỹ thuật Huế. Không chọn con đường bằng phẳng của một họa sĩ đô thị, anh lang bạt nhiều nơi, mang theo khát khao đi tìm “chất liệu thật của Giấy Việt”.
Và rồi, mảnh đất Quảng Nam – Đà Nẵng, nơi nắng gió hòa quyện cùng sự mộc mạc của người dân miền Trung, cùng nét văn hóa truyền thống giàu bản sắc đã gieo vào lòng anh những thổn thức. Nơi mà mỗi cơn bão dữ đi qua, anh lại chứng kiến cảnh người dân chặt những cành dừa ngổn ngang trước biển. Và ý tưởng làm giấy từ cành dừa bỗng bật lên trong tâm trí anh như một định mệnh.
Giấy, nơi con người chập chững bước vào thế giới của ngôn từ và cảm xúc…
Giấy cũng bước ra từ mẹ đất, cha trời”.
Họa sĩ Lê Thanh Hà
Cái cách anh nói về giấy, về dừa, khiến người ta thấy rõ: Với anh, nghệ thuật không chỉ là vẽ, mà là một triết lý sống, một niềm tôn kính với tự nhiên, với văn hóa truyền thống của quê hương, đất nước.
Biệt danh “Hà điên” là cái tên mà bạn bè, đồng nghiệp và người yêu tranh Giấy Dừa đặt cho anh. Bởi chính cái điên điên khác người ấy đã làm nên dấu ấn và phong cách của Lê Thanh Hà. Một họa sĩ yêu thích đồng quê, trăn trở với các sản phẩm truyền thống và miệt mài chế tác ra những bức tranh chất chứa giá trị văn hóa Việt từ chất liệu Giấy Dừa. Với Lê Thanh Hà, truyền thống luôn là câu chuyện đầy ma lực hấp dẫn. Giữ truyền thống là giữ hồn cốt, giữ cái gốc của mình.
Anh bắt đầu vẽ ước mơ và khát vọng của mình về văn hóa truyền thống Việt Nam, về nét đẹp riêng có của Quang Nam - Đà Nẵng lên những tấm giấy dừa do chính mình nghiên cứu sáng tạo ra. Tranh giấy Dừa của Lê Thanh Hà được sản xuất hoàn toàn tự nhiên, vì thế mà để có được tác phẩm những người họa sĩ này đã phải mất rất nhiều thời gian, công sức. Từ những cành dừa khô bị bỏ đi, Hà tự tay chế tác từng tấm giấy. Anh học kỹ thuật đổ giấy thủ công của người H’Mông ở Mai Châu, kết hợp với phương pháp in hoa văn nước Rakusui Washi của Nhật Bản, rồi miệt mài thử nghiệm để tạo ra lớp giấy vừa dày, vừa mỏng, vừa có ánh sáng xuyên qua tự nhiên như hơi thở. Mỗi tấm giấy là kết tinh của đất – lửa – nước – gió, của kiên nhẫn và tri thức, của tình yêu và sự gàn dở.
Nhưng cũng vì thế mà Tranh của Hà có nhiều nét khác biệt. Không chỉ khác biệt ở cách thức làm hoàn toàn tự nhiên, không hóa chất, phẩm màu công nghiệp, mà nó còn khác biệt bởi Hà đã vẽ những điều đặc biệt trên đó. Một trong những mảng đề tài quan trọng trên tranh là chân dung các danh nhân, nhân vật lịch sử nổi tiếng của Việt Nam và thế giới. Để khắc họa được một bức chân dung trên Giấy dừa đã khó, lại là chân dung nhân vật lịch sử thì càng khó hơn và cũng kén chọn người thưởng thức... Nhưng Lê Thanh Hà đã vượt qua tất cả để làm những việc mà bản thân cho là sẽ mang lại giá trị.
Với Lê Thanh Hà, Văn Hóa Việt luôn có sức hấp dẫn lạ kỳ. Anh sáng tạo và đưa hình Hoa sen vào tranh với đủ mọi góc cạnh. Anh đưa hình ảnh con rồng vào tranh, nhưng không phải rồng mang phong cách Trung Hoa, mà là những hoa văn Rồng thời Lý, Trần, Lê của Việt Nam…
Hà đang làm một việc ý nghĩa và hiếm có - đưa lịch sử, văn hóa Việt trở lại bằng mỹ thuật công nghiệp, bằng chính vật liệu của người Việt”.
Họa sĩ Trương Bách Tường - Hội viên hội Mỹ Thuật Đà Nẵng
Có lẽ cái chất gàn gàn, yêu quê hương đất nước từ trong máu thịt của người Nghệ, quyện hòa vào tâm hồn thích sự trầm mặc, phiêu lãng của người họa sĩ gắn với Phổ cổ Hội An, gắn với những nét văn hóa đặc trưng của mảnh đất Quảng Nam - Đà Nẵng đã mang vào tranh của Lê Thanh Hà đủ những sự khác lạ. Lạ từ chất liệu đến cách làm, lạ từ đề tài đến cách thể hiện và lạ vì trong dòng đời vội vã, xô bồ hôm nay, lại có một người họa sĩ cứ lặng lẽ, chậm rãi với đam mê và triết lý sáng tác của mình.
Quả thực, cái lạ được thể hiện rõ nhất khi Lê Thanh Hà mở xưởng sản xuất tranh Giấy Dừa và sẵn sàng để mọi người vào trải nghiệm làm thử miễn phí. Ai thích học, anh sẵn sàng dạy và dạy miễn phí. Sẵn sàng truyền mọi bí quyết mà anh mất không biết bao nhiêu thời gian, trí tuệ để nghiên cứu, tìm tòi.
“Truyền nghề cũng là sáng tạo,” anh cười hiền.
Học trò của anh giờ có mặt ở Mai Châu, Bến Tre – nơi người dân đã mở xưởng “Giấy quê tôi” của riêng họ, giữ nguyên kỹ thuật anh truyền lại. Với Hà, hạnh phúc của người sáng tạo không chỉ là có tác phẩm đẹp, mà là thấy câu chuyện của mình được tiếp nối.
Với Lê Thanh Hà, nghệ thuật truyền thống luôn cần sáng tạo và giữ gìn. Mỗi dòng tranh, mỗi loại nguyên liệu sẽ cho ra sản phẩm độc đáo, đặc trưng khác nhau. Tính chất vùng miền cũng đóng yếu tố quan trọng, góp phần làm phong phú thêm nét văn hóa ấy. Vì vậy, phát huy cái mới trong nghệ thuật truyền thống luôn phải biết cách giữ gìn tinh hoa cái cũ. Cũng từ suy nghĩ đó, mà những tác phẩm tranh Giấy Dừa của Lê Thanh Hà luôn tạo được sự khác biệt và mang ý nghĩa nhất định. Nghệ thuật trong tác phẩm của anh, không chỉ được kết hợp hài hòa giữa ý tưởng, màu sắc, hoa văn, mà còn được phản chiếu bởi thứ ánh sách xuyên thấu và sự thăng hoa trong cảm xúc của người họa sĩ. Vì thế, dù là dòng tranh khá mới lạ, lại được làm thủ công tự nhiên, nên giá thành hơi cao so với những tác phẩm khác, nhưng tranh của Lê Thanh Hà đã nhanh chóng được giới yêu hội họa biết đến.
Năm 2019, dòng tranh Giấy Dừa của Lê Thanh Hà được chọn trưng bày tại Triển lãm Mỹ thuật Phật giáo thế giới – Đại lễ Vesak. Từ đó, tranh của anh xuất hiện ở nhiều công trình tâm linh: Chùa Linh Ứng, chùa Bát Nhã, danh thắng Ngũ Hành Sơn… những không gian đòi hỏi sự an tĩnh và tinh tế.
Nhiều họa sĩ quốc tế biết đến anh qua các triển lãm: Họa sĩ người Pháp Sautel Cago đã tìm đến Việt Nam, thăm xưởng tranh Giấy Dừa của anh, tham quan, trải nghiệm với mong muốn có thể hợp tác với Hà để thực hiện một số tác phẩm của ông trên dòng Giấy đặc biệt này.
Trong một lần đến Việt Nam, tôi quen một họa sĩ và được biết đến dòng tranh giấy dừa rất Việt Nam. Tôi thấy thú vị, cũng rất thích kỹ thuật chế tác ra dòng tranh này nên rất muốn gặp Họa sĩ Hà để trải nghiệm và muốn được kết hợp với anh để làm một số bức tranh trên chất liệu giấy dừa Việt Nam.
Họa sĩ người Pháp Sautel Cago
Không ồn ào, không PR rầm rộ, dòng tranh Giấy Dừa vẫn lặng lẽ đi ra thế giới bằng chính sự độc đáo của nó, một sản phẩm thủ công nhưng mang tinh thần hiện đại, gói ghém trong đó bản sắc và tâm linh Việt. Nhìn lại hành trình của Lê Thanh Hà, người ta thấy rõ dáng dấp của một “ông đồ xứ Nghệ” thời mới: Hơi gàn, hơi mộng mị, nhưng bền bỉ và chân thành đến tận cùng. Anh không coi mình là người đi tìm danh tiếng, mà là người đi tìm lại bản sắc.
Giấy vốn sinh ra để chứa đựng chữ nghĩa, mỹ cảm và ký ức. Tôi chỉ muốn đưa giấy trở lại với đúng nhiệm vụ của nó – kể những câu chuyện của đất và con người Việt Nam.
Họa sĩ Lê Thanh Hà
Ngày nay, trong khi nhiều người vội vã chạy theo công nghệ, thương mại hóa nghệ thuật, Lê Thanh Hà vẫn chậm rãi cùng những tấm giấy dừa, kiên trì với con đường riêng. Anh không chỉ tạo ra một chất liệu mới, mà còn đánh thức ký ức văn hóa trong từng người xem, để mỗi tấm giấy dừa trở thành một mảnh đất Việt được hóa thân.
Nếu ai đó hỏi “Vì sao người ta gọi anh là Hà điên?”, có lẽ chỉ cần nhìn anh cặm cụi bên tác phẩm, ngắm dòng bột dừa loang nhẹ dưới ánh nắng – sẽ tự có câu trả lời. Cái “điên” ấy không ồn ào, mà chân thật, bền bỉ, và chứa trong đó niềm kiêu hãnh của người nghệ sĩ Việt: Lấy hồn quê hương làm cội nguồn, lấy đất trời làm màu sắc, và lấy chính đôi tay của mình làm nhịp cầu nối quá khứ với hiện tại và tương lai.
