Liệu AI có thực sự là nguyên nhân gây ra tình trạng sa thải hàng loạt trong ngành công nghệ?

AI nói chung và AI tạo sinh (Generative AI) đang được tôn vinh như động lực tăng trưởng mới của ngành công nghệ toàn cầu. Thế nhưng, song song với những lời ca ngợi ấy là làn sóng sa thải nhân sự quy mô lớn, khiến AI trở thành “cái tên quen thuộc” trong các thông báo cắt giảm nhân lực của nhiều tập đoàn.

Theo các báo cáo, riêng tại Mỹ, gần 55.000 lao động đã mất việc trong năm 2025 với lý do liên quan đến AI. Điều trớ trêu là con số này xuất hiện trong bối cảnh nhiều CEO thừa nhận vẫn chưa thu được lợi nhuận đáng kể từ những khoản đầu tư khổng lồ vào AI.

Sự lệch pha giữa kỳ vọng và thực tế đặt ra câu hỏi: liệu AI có thực sự là nguyên nhân chính của các vụ sa thải hàng loạt, hay chỉ đang bị sử dụng như một “vật tế thần”?

Không chỉ ngành công nghệ, tổng số người bị sa thải tại Mỹ năm 2025 lên tới 1,17 triệu. Bên cạnh AI, các doanh nghiệp còn viện dẫn hàng loạt lý do quen thuộc như tái cấu trúc tổ chức, chi phí vận hành tăng cao và môi trường kinh tế bất ổn.

Nỗi lo AI thay thế con người, đặc biệt trong các vai trò dịch vụ khách hàng, hỗ trợ kỹ thuật là hoàn toàn có cơ sở. Tuy nhiên, việc quy toàn bộ trách nhiệm cho AI có thể che khuất những nguyên nhân sâu xa và đáng lo ngại hơn.

AI thực sự đóng vai trò gì trong làn sóng sa thải?

Microsoft là ví dụ tiêu biểu khi sa thải ít nhất 15.000 nhân viên trong năm 2025, ngay sau khi công bố kế hoạch đầu tư 80 tỷ USD vào các trung tâm dữ liệu AI. Sự trùng hợp này khiến nhiều người không còn nghi ngờ về mối liên hệ giữa AI và cắt giảm nhân sự.

Tuy nhiên, câu chuyện không phải lúc nào cũng đơn giản. IBM đã sa thải khoảng 8.000 nhân viên, song sau đó lại tiến hành tuyển dụng mạnh mẽ. Trong cuộc phỏng vấn với tờ Wall Street Journal, CEO Arvind Krishna cho biết tổng số nhân sự của IBM thực tế còn tăng lên.

Dù vậy, thực tế là hàng nghìn lao động vẫn mất việc, trong khi công ty tập trung tuyển các vị trí chuyên môn cao như kỹ sư phần mềm và tiếp thị. Điều này cho thấy AI không chỉ “loại bỏ” việc làm, mà còn tái định hình cơ cấu lao động, khiến nhiều nhân sự giàu kinh nghiệm rơi vào thế bất lợi.

Ngay cả khi doanh nghiệp không công khai viện dẫn AI là nguyên nhân sa thải, áp lực từ AI vẫn hiện hữu. Nỗi lo bong bóng AI có thể vỡ buộc các lãnh đạo doanh nghiệp phải siết chặt chi phí, chuẩn bị cho kịch bản xấu nhất, kể cả khi điều đó đồng nghĩa với việc hy sinh nguồn nhân lực.

Những nguyên nhân khác ít được nhắc tới

AI không phải là lời giải thích duy nhất. Amazon đã sa thải khoảng 14.000 nhân viên trong năm 2025, chủ yếu để khắc phục hậu quả của giai đoạn tuyển dụng ồ ạt thời đại dịch.

Việc làm từ xa từng mở ra cơ hội mở rộng lực lượng lao động nhanh chóng, nhưng cũng để lại một bộ máy cồng kềnh, khó duy trì trong bối cảnh tăng trưởng chậm lại.

Ngoài ra, xu hướng “tối ưu hóa” nhân sự, những biến động trong thương mại toàn cầu và áp lực nâng cao hiệu quả hoạt động đang buộc các tập đoàn công nghệ phải liên tục tinh gọn bộ máy, bất kể AI có được triển khai hay không.

AI: Nguyên nhân hay bình phong của các vụ sa thải?

Không thể phủ nhận rằng AI góp phần vào một tỷ lệ đáng kể các vụ sa thải, đặc biệt trong ngành công nghệ. Tuy nhiên, nhiều nghiên cứu kinh tế cho thấy phần lớn các đợt cắt giảm năm 2025 xuất phát từ những yếu tố truyền thống như chi phí, chiến lược kinh doanh và sai lầm trong tuyển dụng trước đó.

Trong bối cảnh đó, AI đôi khi trở thành một lý do “dễ chấp nhận” để các doanh nghiệp che đậy những quyết định cắt giảm khó nói, đồng thời khoác lên chúng lớp vỏ của đổi mới và tiến bộ công nghệ./.