Lộ diện cáo buộc: Các mạng xã hội che giấu nghiên cứu về tác hại tâm thần với giới trẻ

Meta, TikTok, YouTube và Snapchat đang đối mặt với áp lực pháp lý chưa từng có khi hàng trăm khu học chánh, tổng chưởng lý và cá nhân tại Mỹ đồng loạt cáo buộc họ cố tình xây dựng những nền tảng gây nghiện, đặc biệt với thanh thiếu niên.

Hồ sơ pháp lý mới công bố đã trích dẫn nhiều tài liệu nội bộ, ghi nhận lời khai nhân viên, nghiên cứu mật và các cuộc trò chuyện nội bộ, qua đó phác họa hình ảnh những công ty hiểu rõ sản phẩm của họ gây tác động tâm lý tiêu cực nhưng vẫn lựa chọn bỏ qua cảnh báo.

Trong các bằng chứng được đưa ra, các nhà nghiên cứu của Meta từng nhận xét trong một cuộc trò chuyện nội bộ rằng: “Instagram là một loại ma túy, về cơ bản chúng tôi là những kẻ đẩy hàng”.

Tại TikTok, một báo cáo nội bộ kết luận thẳng thắn: “Trẻ vị thành niên không có khả năng tự điều tiết thời gian sử dụng màn hình”.

Snap cũng thừa nhận rằng những người dùng “nghiện Snapchat không còn chỗ cho bất cứ điều gì khác”.

Những trích dẫn này là một phần của bản tóm tắt dài 235 trang mà nhóm nguyên đơn nộp lên Tòa án Quận Bắc California - nơi đang diễn ra một trong những vụ kiện lớn nhất liên quan đến tác động của mạng xã hội đối với sức khỏe tâm thần thanh thiếu niên.

Mạng xã hội bị cáo buộc tạo ra một “đại dịch thầm lặng” trong trường học

Đơn kiện cho rằng, các nền tảng đã cố tình nhúng những cơ chế thiết kế nhằm tối đa hóa thời gian sử dụng, từ cuộn vô hạn, gợi ý liên tục, thông báo ban đêm đến các bộ lọc làm đẹp khiến thanh thiếu niên bị cuốn vào vòng xoáy sử dụng kéo dài, dẫn đến lo âu, trầm cảm và cảm giác cô lập xã hội.

Các khu học chánh trên khắp nước Mỹ cho biết họ phải đối mặt với khủng hoảng sức khỏe tâm thần ngày càng nghiêm trọng ở học sinh, buộc phải chi tiền cho thêm dịch vụ tư vấn, chương trình hỗ trợ và nguồn lực can thiệp. Họ cáo buộc các gã khổng lồ công nghệ (Big Tech) đã tạo ra vấn đề nhưng lại đẩy gánh nặng giải quyết về phía nhà trường.

Trong khi đó, các công ty công nghệ bác bỏ cáo buộc và cho rằng nguyên đơn đã “cắt cúp thông tin có chọn lọc”, mô tả sai nỗ lực bảo vệ người dùng trẻ tuổi.

Meta bị nghi ngờ chặn nghiên cứu vì kết quả bất lợi

Một trong những cáo buộc đáng chú ý nhất nhắm vào Meta liên quan đến một nghiên cứu năm 2019 mà công ty dự định thực hiện cùng Nielsen. Thử nghiệm ban đầu cho thấy người dùng ngừng dùng Facebook chỉ một tuần đã giảm mức lo âu, trầm cảm và cảm giác bị so sánh xã hội. Khi kết quả cho thấy ảnh hưởng tiêu cực rõ ràng, Meta được cho là đã dừng nghiên cứu.

Một nhân viên Meta đặt câu hỏi trong cuộc trao đổi nội bộ rằng: “Nếu kết quả xấu và chúng ta không công bố rồi bị rò rỉ, liệu có giống như các công ty thuốc lá giấu nghiên cứu về tác hại sức khỏe không?”

Meta bác bỏ điều này, cho rằng nghiên cứu không thể loại bỏ “hiệu ứng kỳ vọng” của người tham gia, nên không thể tiếp tục.

TikTok: Tính năng kiểm soát của phụ huynh bị đánh giá là “vô dụng”

Theo hồ sơ, tính năng Family Pairing, cho phép phụ huynh liên kết tài khoản để kiểm soát nội dung con cái bị chính nhân viên TikTok đánh giá là thiếu hiệu quả vì trẻ có thể tự hủy liên kết.

Một lãnh đạo của TikTok thậm chí nói: “Family Pairing là nơi mọi thiết kế sản phẩm tốt đều phải chết yểu”.

Ngoài ra, TikTok bị cáo buộc từng từ chối áp dụng giới hạn thời gian cứng, tức tự động khóa ứng dụng khi đạt ngưỡng sử dụng vì điều này “gây thiệt hại doanh thu quảng cáo”.

YouTube và Snap: Thiết kế gây nghiện nhưng vẫn phát triển tính năng mới

YouTube thừa nhận video dạng ngắn có thể tạo ra “chu kỳ gây nghiện”, nhưng vẫn đẩy mạnh ứng dụng video ngắn Shorts để cạnh tranh với TikTok.

Snap đánh giá cuộn vô tận và tự động phát là “cơ chế chơi game không lành mạnh”, nhưng tính năng này vẫn tồn tại vì đảm bảo tăng tương tác.

Dù mỗi nền tảng đều đã triển khai các biện pháp an toàn cho trẻ như nhắc nghỉ ngơi, hạn chế nội dung theo tuổi, chế độ riêng tư mặc định nhưng hồ sơ cho rằng các công ty đều biết rõ rằng những biện pháp này hiệu quả hạn chế.

Big Tech phản pháo: Các cáo buộc “xuyên tạc”, “cắt ghép”, “không chính xác”

Meta, TikTok, Snap và Google đều đưa ra tuyên bố phủ nhận mạnh mẽ. Theo đó, Meta khẳng định hồ sơ dựa trên các trích dẫn “được chọn lọc có chủ đích”, không phản ánh đầy đủ hơn một thập kỷ họ đầu tư vào an toàn cho thanh thiếu niên. TikTok lại cáo buộc nguyên đơn “viết lại lịch sử” để giành lợi thế pháp lý.

Trong khi đó, Snap cho rằng nền tảng của họ “không giống mạng xã hội truyền thống” và ưu tiên an toàn người dùng, còn Google nói đơn kiện “hiểu sai bản chất hoạt động của YouTube”.

Tuy vậy, vụ kiện đang tạo ra sức ép chưa từng có, buộc Big Tech phải giải thích chi tiết về cách họ thiết kế và vận hành các tính năng có ảnh hưởng sâu rộng đến hành vi người dùng trẻ.

Hai vụ kiện lớn sẽ tạo tiền lệ cho ngành công nghệ?

Bên cạnh vụ kiện ở Bắc California, một vụ kiện hợp nhất khác ở Nam California đã cáo buộc Big Tech gây hại sức khỏe tâm thần vị thành niên cũng đang tiến gần giai đoạn xét xử vào đầu năm tới. Cả hai vụ kiện đều đặt ra khả năng tiền lệ pháp lý mới cho việc quy trách nhiệm nền tảng số về tác động tâm lý đối với người dùng.

Các công ty công nghệ tiếp tục khẳng định họ được bảo vệ bởi Mục 230 - điều luật che chắn nền tảng khỏi trách nhiệm liên quan đến nội dung do người dùng đăng tải. Tuy nhiên, các nguyên đơn không tập trung vào nội dung do người dùng tạo, mà nhắm vào thiết kế gây nghiện, một vấn đề pháp lý hoàn toàn khác.

Như vậy, vụ kiện nhắm vào Meta, TikTok, Snap và YouTube không chỉ xoay quanh câu chuyện trách nhiệm pháp lý, mà còn phơi bày cuộc tranh luận lớn hơn là liệu Big Tech có đang đặt lợi nhuận lên trên sức khỏe tinh thần của thế hệ trẻ?

Những tài liệu nội bộ được công bố đã thổi bùng lo ngại về thiết kế gây nghiện và cách các nền tảng xử lý thông tin bất lợi. Dù các công ty công nghệ phủ nhận cáo buộc, kết quả của vụ kiện có thể định hình tương lai trách nhiệm xã hội của ngành và buộc các nền tảng phải thay đổi sâu rộng nhằm bảo vệ thanh thiếu niên tốt hơn./.