Lọc sự thật
Mạng xã hội hiện nay đã thực sự là kênh thông tin được nhiều đối tượng trong xã hội ưa dùng. Nhưng, mạng xã hội lại đang như một “chợ thông tin” khổng lồ với đầy rẫy tin giả, tin sai sự thật, tin chưa được kiểm chứng... hết sức hỗn tạp.
Nhật Lân | Thiết kế: Hữu Quân • 19/06/2026
Mạng xã hội hiện nay đã thực sự là kênh thông tin được nhiều đối tượng trong xã hội ưa dùng. Nhưng, mạng xã hội lại đang như một “chợ thông tin” khổng lồ với đầy rẫy tin giả, tin sai sự thật, tin chưa được kiểm chứng... hết sức hỗn tạp.
Mới đây, mạng xã hội facebook lan truyền rầm rộ bức ảnh thóc chịu nắng nóng quá mức nổ thành những hạt bỏng. Theo tìm hiểu của Báo điện tử VTC News (“Bức ảnh trời nóng đến mức thóc phơi nổ thành bỏng: Chuyên gia lên tiếng” - VTC News ngày 25/5/2026), một tài khoản facebook sống tại Hà Nội là người đã đăng bức ảnh, nội dung cho rằng, nhiệt độ ngoài trời quá cao khiến thóc phơi trên sân tự nổ thành bỏng.
Vì đang trong những ngày thời tiết nắng nóng gay gắt kéo dài, bức ảnh kèm lời giới thiệu đã thu hút hàng chục nghìn lượt tương tác, bình luận, chia sẻ. Không ít người đã cho rằng, bức ảnh cùng thông tin là có thật, để rồi chia sẻ lên tài khoản mạng xã hội của cá nhân, hoặc có lời cảm thán, bày tỏ thái độ lo lắng khi thời tiết có dấu hiệu cực đoan, tác động xấu đến sức khỏe. Tuy nhiên, có thật thời tiết nắng nóng đến mức có thể làm thóc nổ thành bỏng hay không? Câu trả lời được VTC News làm rõ thông qua phỏng vấn một số chuyên gia.
Như đánh giá của Tiến sĩ Vũ Thị Tần - Giảng viên Trường Đại học Bách khoa Hà Nội, bức ảnh có khả năng cao được tạo bởi AI, hoặc được can thiệp bằng công nghệ kỹ thuật số. Vì để hạt thóc có thể nổ thành bỏng, phải trong nhiệt độ rất cao. “Dù nhiệt độ ngoài trời đang rất cao nhưng vẫn cách xa mức nhiệt cần thiết để làm thóc nổ thành bỏng. Ánh nắng trực tiếp không thể tạo ra quá trình như trong lò rang” - VTC News dẫn lời Tiến sĩ Vũ Thị Tần.
Sự việc nêu trên, thực ra chỉ là một trong vô vàn những tin giả, tin sai sự thật, tin thiếu kiểm chứng... đã và đang trôi nổi trên mạng xã hội. Nói riêng trên phạm vi địa bàn tỉnh Nghệ An, tính từ năm 2018 khi có Luật An ninh mạng đến nay, các cơ quan chức năng với lực lượng Công an là nòng cốt đã phát hiện, xử lý không ít đối tượng vi phạm lỗi đăng tải thông tin sai sự thật trên mạng xã hội. Dù vậy, vì muốn nhanh chóng “nổi tiếng”, vì để câu like..., vẫn có không ít đối tượng bất chấp quy định, đưa những thông tin chưa được kiểm chứng lên tài khoản mạng xã hội cá nhân; thậm chí, còn lan truyền tin giả, tin xấu, độc gây hoang mang dư luận.
Cho đến nay, đã có những nghiên cứu, bài viết chuyên sâu công bố thực trạng thông tin trên mạng xã hội; hướng dẫn người sử dụng mạng xã hội cách nhận biết tin giả, tin sai sự thật, tin thiếu kiểm chứng..., để tránh bị “ngộ độc” thông tin.
Như dịp tháng 3/2025, ở tỉnh Yên Bái có trường hợp bà N.T.D đưa những thông tin sai sự thật về việc sáp nhập các tỉnh, thành trên cả nước lên tài khoản facebook cá nhân. Vì hành vi “cung cấp, chia sẻ thông tin sai sự thật trên mạng xã hội”, bà N.T.D đã bị xử phạt với số tiền 5 triệu đồng.
Sau sự việc này, Cổng thông tin điện tử Bộ Công an đã có bài viết “Cảnh giác với thông tin sai sự thật trên mạng xã hội”. Thông qua hành vi của bà N.T.D, bài viết phân tích khá kỹ về thói quen của phần đông người sử dụng mạng xã hội đang có sự ngộ nhận đây là môi trường ảo, có thể tùy tiện phát ngôn mà không phải chịu trách nhiệm. Là nguyên nhân chính dẫn đến việc thiếu cẩn trọng, thậm chí bị lợi dụng trở thành công cụ xuyên tạc, bịa đặt, gây ảnh hưởng đến xã hội. Qua đó, khuyến cáo người sử dụng mạng xã hội cần cân nhắc kỹ trước khi bình luận, chia sẻ các thông tin được tiếp cận; hướng dẫn cách chọn lọc khai thác, tiếp nhận thông tin để không vô tình tiếp tay cho kẻ xấu.
Cũng cần phải thẳng thắn là khi đã sử dụng mạng xã hội, xem mạng xã hội như một kênh thông tin, thì tự mỗi cá nhân đều phải trang bị kỹ năng kiểm chứng thông tin, tránh rơi vào “bẫy” thông tin xấu, độc, giả mạo, vô tình vi phạm pháp luật.
Tuy nhiên, trong bối cảnh hiện nay, những kẻ có mưu đồ xấu đã áp dụng công nghệ số để sản xuất ra những thông tin, hình ảnh, clip hết sức tinh vi, “giả mà như thật”. Nếu người sử dụng mạng xã hội thiếu kiến thức, thiếu kỹ năng kiểm chứng thông tin, sẽ rất khó tránh khỏi nhầm lẫn. Vì vậy, các cơ quan chức năng, đặc biệt là các cơ quan báo chí cần thể hiện rõ hơn vai trò, trách nhiệm của mình, xem việc kịp thời sàng lọc xử lý các thông tin xấu, độc, tin giả là nhiệm vụ “phò chính diệt tà”, góp phần ổn định trật tự xã hội.
Nói ra điều này, bởi báo chí chính thống giữ vai trò định hướng thông tin xã hội, nhưng vẫn đang còn tình trạng chạy đua thông tin, dễ dãi trong việc đưa tin, thậm chí, có trường hợp bị lái theo thông tin mạng xã hội mà thiếu sự kiểm chứng.
Xin nhắc lại sự việc vỡ bồn chứa mật ở Nhà máy Đường Sông Lam và tình trạng cá nuôi lồng trên sông Lam chết hàng loạt thời gian qua để làm lời kết cho bài viết ngắn này. Nếu thực sự thận trọng trong xác minh, sẽ không khó để người làm báo biết được hạ lưu Nhà máy Đường Sông Lam xuống đến xã Anh Sơn (điểm đầu tiên có tình trạng cá nuôi lồng chết hàng loạt) với chiều dài sông khoảng trên 20 km không có tình trạng cá chết. Thông tin này nếu sớm được báo chí quan tâm làm rõ và chuyển tải, dư luận xã hội sẽ bình tĩnh hơn để chờ kết luận của cơ quan có thẩm quyền, thay vì có những ồn ã hồ nghi!
