Mô hình trường tiên tiến: Càng đi càng 'đuối sức'
Từ năm học 2022 – 2023, Nghệ An đã triển khai thí điểm mô hình trường tiên tiến ở 4 bậc học, từ mầm non đến THPT. Qua quá trình thực hiện, bên cạnh những thuận lợi ban đầu, mô hình này cũng dần bộc lộ không ít khó khăn, bất cập và cần phải có sự đánh giá đầy đủ trước khi tiếp tục triển khai hoặc nhân rộng.
Tiên tiến nhưng chưa… tiên tiến
UBND tỉnh Nghệ An vừa ban hành Quyết định về Kế hoạch tuyển sinh vào lớp 10 năm 2026. Đáng chú ý, nếu như trong dự thảo trước đó, ngành giáo dục vẫn dự kiến tuyển sinh các lớp thực hiện mô hình tiên tiến theo phương thức xét tuyển thì trong quyết định chính thức, mô hình này đã không còn được tiếp tục triển khai ở bậc THPT. Việc dừng mô hình này được không ít phụ huynh, học sinh và nhà trường đánh giá là phù hợp.
Trước đó, năm học 2025 – 2026 cũng là năm thứ 4 Nghệ An thí điểm mô hình tiên tiến ở bậc THPT tại 3 trường trên địa bàn thành phố Vinh (cũ), gồm Trường THPT Hà Huy Tập, Trường THPT Lê Viết Thuật và Trường THPT Huỳnh Thúc Kháng.
Ngay từ năm đầu tiên được triển khai, mô hình trường tiên tiến nhận được sự quan tâm của khá nhiều phụ huynh, học sinh và được kỳ vọng là một giải pháp góp phần giảm áp lực tuyển sinh trên địa bàn. Từ khi triển khai mô hình này, ngoài các lớp như truyền thống, mỗi năm các trường công lập ở Vinh sẽ được giao thêm chỉ tiêu từ 2 – 5 lớp tiên tiến, giúp học sinh có thêm cơ hội học tập ở các trường công của tỉnh.
Theo học các lớp này, ngoài mức học phí theo quy định chung, học sinh phải đóng thêm một khoản chi phí cho các chương trình tăng cường, khoảng gần 2 triệu đồng/học sinh/tháng, bao gồm các nội dung như tin học, tiếng Anh và kỹ năng sống.
Theo hướng dẫn, mô hình này sẽ xét tuyển kết hợp với điểm học tập rèn luyện 4 năm ở bậc THCS (điểm học bạ) với những học sinh có chứng chỉ IELTS, chứng chỉ tin học. Nguồn tuyển sinh này được xem là có chất lượng nhưng số học sinh đếm trên đầu ngón tay.
Phương án còn lại tuyển sinh theo kết quả kỳ thi vào lớp 10 hy vọng sẽ tuyển được nhiều học sinh có điểm số cao. Nhưng, do mức học phí ở các lớp tiên tiến khá cao so với mặt bằng chung (gần gấp 10 lần so với lớp truyền thống), nên trong quá trình tuyển sinh, học sinh khá, giỏi, có điểm thi tốt thường lựa chọn các lớp công lập thông thường. Vì thế, học sinh vào học lớp tiên tiến chỉ còn lại những em điểm kế cận. Thậm chí có những năm vì không đủ chỉ tiêu, rất nhiều em điểm thi thấp vẫn trúng tuyển dẫn đến chất lượng giữa các lớp trong cùng một trường không còn đồng đều như trước. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng dạy và học mà còn ảnh hưởng đến uy tín, thương hiệu của các nhà trường và còn kéo theo nhiều hệ lụy khác.
Không chỉ dừng lại ở câu chuyện chất lượng đầu vào, việc triển khai mô hình lớp tiên tiến cũng khiến nhiều trường gặp khó khăn trong quá trình tổ chức dạy học. Thầy giáo Cao Thanh Bảo – Hiệu trưởng Trường THPT Hà Huy Tập cho biết: Mô hình lớp tiên tiến đã được triển khai tại Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh và phát huy hiệu quả, giúp học sinh phát triển toàn diện, đặc biệt về kỹ năng mềm, tin học, ngoại ngữ. Tại Nghệ An, việc xây dựng đề án là đúng đắn và phù hợp với xu thế. Tuy nhiên, mô hình chưa thể phát huy hiệu quả ở bậc THPT do chất lượng đầu vào chưa đảm bảo. Bên cạnh đó, các nhà trường cũng chưa có đủ điều kiện để triển khai một cách đồng bộ.
Phân tích cụ thể hơn, thầy Cao Thanh Bảo cho biết, theo đề án, các trường thực hiện mô hình tiên tiến sẽ được ưu tiên đầu tư về cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học, đồng thời được bố trí đủ giáo viên để tổ chức dạy học. Tuy nhiên, quá trình triển khai cho thấy việc đầu tư còn rất hạn chế, thậm chí có nơi gần như không có.
Ở một số địa phương khác, các trường tiên tiến được bố trí đủ giáo viên, học sinh chỉ phải đóng thêm phần học tăng cường với mức khoảng 1 triệu đồng/em/tháng.
Mức học phí không quá chênh lệch nhưng các em được học trong điều kiện cơ sở vật chất khang trang, đội ngũ giáo viên đảm bảo, nên phụ huynh, học sinh có nhu cầu rất lớn, nguồn tuyển sinh đầu vào cũng được đảm bảo.
Trong khi đó, tại Nghệ An, ngoài khoản học phí tăng cường, học sinh còn phải đóng thêm tiền tăng giờ, tăng tiết cho giáo viên do thiếu giáo viên. Điều này khiến chi phí học tập tăng cao.
Trong bối cảnh có hai lựa chọn, một bên không phải đóng thêm tiền, một bên chi phí cao, thì phụ huynh thường chọn chương trình truyền thống. Từ đó dẫn đến bất cập trong tuyển sinh, khó có được nguồn học sinh chất lượng
Thầy Cao Thanh Bảo - Hiệu trưởng Trường THPT Hà Huy Tập
Chưa đồng bộ trong triển khai
Đề án Thí điểm xây dựng trường mầm non, phổ thông tiên tiến theo xu thế hội nhập quốc tế trên địa bàn tỉnh Nghệ An, giai đoạn 2021-2030 được triển khai đồng bộ tại 4 cấp học. Nếu như ở bậc THPT, chất lượng là yếu tố đầu tiên đến phụ huynh “hoài nghi” thì ở các bậc học còn lại, khó khăn lại mang trên vai các nhà trường.
Tại Trường THCS Trường Thi, giữa tháng 3, dù lịch học bóng rổ dành cho học sinh các lớp tiên tiến có gần 200 học sinh đăng ký nhưng thực tế chỉ có khoảng 50 học sinh tham gia.
Ở môn Tin học tăng cường, trường có 185 học sinh đăng ký học nhưng chỉ có 34 học sinh thi lấy chứng chỉ: Có nhiều phụ huynh sẵn sàng nạp tiền tăng cường cho con nhưng lại cho con nghỉ học ở nhà vì mất thời gian hoặc họ cho rằng lấy chứng chỉ cũng không có lợi ích gì nhưng lại mất tiền nạp lệ phí thi– một lãnh đạo nhà trường chia sẻ.
Em Lê Nguyễn Minh Tâm – lớp 8A3 cũng thú nhận: Em chỉ học Tiếng Anh tăng cường. Còn lại nhiều môn em không học, không thi vì mệt quá.
Trường THCS Trường Thi là 1 trong 2 trường THCS trên địa bàn thành phố Vinh (cũ) triển khai thí điểm mô hình tiên tiến. Sau 3 năm thực hiện, quy mô của trường từ hơn 800 học sinh nay chỉ còn lại 574 em. "Khóa đầu tiên chúng tôi tuyển được 6 lớp với 185 học sinh, khóa thứ 2 còn 4 lớp với 117 em và khóa thứ 3 trong năm học 2025 – 2026 chỉ còn 2 lớp với 74 em. Rất nhiều con em trên địa bàn phường Trường Thi cũ đã xin chuyển sang phường khác học, chấp nhận đi xa vì không có tiền học theo mô hình trường tiên tiến" – cô giáo Bành Thị Thúy Hà – Hiệu trưởng nhà trường nói thêm.
Nhìn lại qua 3 năm triển khai, lãnh đạo nhà trường tâm sự đã dành hết tâm huyết cho mô hình này. Thậm chí, dù khó khăn nhưng nhà trường vẫn cố gắng tận dụng mọi nguồn lực để sửa sang lại cơ sở vật chất, đầu tư phòng bán trú và triển khai các hoạt động. Tuy nhiên, sự nỗ lực đó vẫn chưa đủ để bổ sung vào sự thiếu hụt:
"Tôi cho rằng chương trình tiên tiến khá nặng vì ngoài chương trình của Bộ, học sinh còn phải học thêm 6 môn tăng cường. Từ đó, dẫn đến học phí tăng cao và phụ huynh không đủ điều kiện theo học. Về phía nhà trường, gọi là tiên tiến nhưng không được đầu tư về cơ sở vật chất, không có cơ chế riêng, giáo viên phải làm việc ngày 2 buổi rất vất vả. Hơn thế, do sĩ số học sinh trong lớp thấp nên nguồn kinh phí cấp cho trường thấp hơn các trường khác trên địa bàn. Trong khi đó, nhiệm vụ và các hoạt động lại gấp 2, gấp 3" – Hiệu trưởng Trường THCS Trường Thi chia sẻ.
Ở Trường THCS Đặng Thai Mai, với lợi thế là "trường chuyên" ở bậc THCS của thành phố Vinh (cũ), dù không lo lắng về tuyển sinh đầu vào nhưng việc thực hiện mô hình trường tiên tiến trong bối cảnh “tay không bắt giặc” cũng khiến nhà trường gặp nhiều khó khăn.
Không thể phủ nhận mô hình trường tiên tiến giúp học sinh được phát triển toàn diện và trường chúng tôi vẫn đảm bảo về chuẩn đầu vào và đầu ra của học sinh.
Tuy nhiên, nếu triển khai mô hình này, chúng tôi cho rằng cần phải có một cơ chế riêng từ cơ sở vật chất, đội ngũ giáo viên và các ưu tiên khác. Nếu không có sự đồng bộ ấy thì các trường sẽ rất vất vả khi thực hiện.
Cô Nguyễn Thị Thu Hiền – Hiệu trưởng Trường THCS Đặng Thai Mai
Với nhiều khó khăn nảy sinh từ chất lượng, chương trình, điều kiện cơ sở vật chất, giáo viên và cả phụ huynh, nhiều ý kiến cho rằng, sau một thời gian thí điểm, ngành giáo dục cần đánh giá lại một cách toàn diện về mô hình trường tiên tiến của tỉnh.
Hơn thế, sau việc dừng mô hình trường tiên tiến ở bậc THPT, việc có nên tiếp tục hay nhân rộng ở các bậc học khác cũng cần phải cân nhắc nếu không có sự liên thông, kết nối, thiếu đồng bộ như hiện nay...
