Mở rộng không gian sáng tạo từ nghị định riêng cho văn học
Nghị định 350/2025/NĐ-CP quy định về khuyến khích phát triển văn học, có hiệu lực từ ngày 15/2/2026, lần đầu tiên đặt văn học vào một khung chính sách mang tính tổng thể, từ sáng tác, tôn vinh, quảng bá đến mở rộng không gian tiếp nhận trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập. Trao đổi với PGS.TS Đinh Trí Dũng - Phó Chủ tịch Thường trực Hội Liên hiệp VHNT Nghệ An...
Nội dung: Phương Chi / Trình bày: Hồng Toại • 15/01/2026
------------o0o------------
Nghị định 350/2025/NĐ-CP quy định về khuyến khích phát triển văn học, có hiệu lực từ ngày 15/2/2026, lần đầu tiên đặt văn học vào một khung chính sách mang tính tổng thể, từ sáng tác, tôn vinh, quảng bá đến mở rộng không gian tiếp nhận trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập. Trao đổi với PGS.TS Đinh Trí Dũng - Phó Chủ tịch Thường trực Hội Liên hiệp VHNT Nghệ An, cuộc phỏng vấn này không chỉ bàn về chính sách, mà đi sâu vào những trăn trở căn cốt, rằng, văn học đang đứng ở đâu trong đời sống tinh thần hôm nay; cần mở những lối đi nào để văn học Nghệ An không chỉ giữ được truyền thống đáng quý mà còn tìm thấy sinh khí mới trong dòng chảy chung của văn học Việt Nam.
P.V: Nghị định 350/2025/NĐ-CP đặt văn học vào vị trí được Nhà nước khuyến khích phát triển với hệ thống chính sách hỗ trợ, quảng bá, số hóa và tôn vinh tác phẩm có giá trị cao. Ông có thể chia sẻ cảm nhận đầu tiên của mình khi đọc nghị định này?
PGS.TS Đinh Trí Dũng: Rất vui mừng vì có thể nói đây là lần đầu tiên có một Nghị định của Chính phủ quy định rõ ràng, cập nhật, đáp ứng yêu cầu thực tiễn về khuyến khích phát triển văn học. Nghị định 350/2025/ NĐ-CP đã đặt văn học vào một khung chính sách mang tính tổng thể, từ khuyến khích sáng tác, đầu tư, tôn vinh, quảng bá, mở rộng không gian tiếp nhận văn học trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập. Nghị định đã đáp ứng sự mong đợi lâu nay của giới sáng tác, tạo điều kiện thuận lợi trong công tác quản lý các hoạt động văn học.
P.V: Một điểm mới đáng chú ý của Nghị định là Nhà nước tạo điều kiện để các tổ chức, cá nhân, khuyến khích doanh nghiệp tư nhân tham gia mạnh mẽ vào hoạt động sáng tác văn học, doanh nghiệp tham gia phát triển văn học trong nước và ngoài nước. Theo ông, cách tiếp cận này cho thấy thay đổi gì trong tư duy phát triển văn học hiện nay?
PGS.TS Đinh Trí Dũng: Lâu nay, hoạt động sáng tác văn học nghệ thuật rất được Đảng và Nhà nước, chính quyền các cấp quan tâm. Đã có những chính sách hỗ trợ đầu tư sáng tác, xuất bản, công bố tác phẩm. Thời gian qua, việc đầu tư cho sáng tác văn học dựa trên các quy định của Chính phủ, của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch như Quyết định số 558/QĐ-TTg của Chính phủ ngày 08/4/2021 về Phê duyệt chương trình hoạt động sáng tạo tác phẩm, công trình văn học nghệ thuật, báo chí ở Trung ương và các Hội VHNT địa phương; hỗ trợ báo chí chất lượng cao ở các Hội Nhà báo địa phương giai đoạn 2021-2025; Nghị định 18/2014/NĐ-CP của Chính phủ Quy định về chế độ nhuận bút trong lĩnh vực báo chí, xuất bản; Quyết định số 3572/QĐ-BVHTTDL của Bộ Văn hóa - Thể thao và Du lịch về việc phê duyệt Tổng dự toán Chương trình hỗ trợ sáng tạo tác phẩm, công trình nghệ thuật, báo chí ở Trung ương và các Hội VHNT địa phương giai đoạn 2021-2025. Các văn bản của cấp trên cũng luôn khuyến khích việc xã hội hóa một phần các hoạt động văn học, nghệ thuật.
Tuy nhiên, đây là lần đầu tiên, Nghị định đề cập vấn đề “Nhà nước khuyến khích, tạo điều kiện để các tổ chức, cá nhân, doanh nghiệp công nghệ và các hội nghề nghiệp tham gia xây dựng, phát triển văn học; đẩy mạnh hợp tác công - tư trong nghiên cứu, ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số về văn học…”. Đây là một điểm mới, có tính đột phá, thể hiện sự đổi mới tư duy phát triển văn học trong bối cảnh hiện nay.
Điều này cũng phù hợp với các Nghị quyết, chính sách của Đảng trong thời gian gần đây về việc phát triển kinh tế tư nhân, khuyến khích tư nhân, doanh nghiệp đầu tư vào các hoạt động văn hóa, xã hội, trong đó có hoạt động văn học, nghệ thuật.
P.V: Văn học thường gắn liền với đời sống tinh thần sâu sắc hơn là những con số, giải thưởng... Trong bối cảnh nghị định mới đặt ra nhiều cơ chế hỗ trợ, theo ông, vai trò của văn học trong định hình tư duy và giá trị xã hội hiện nay là gì?
PGS.TS Đinh Trí Dũng: Văn học, nghệ thuật là bộ phận quan trọng, tinh tế của văn hóa. Với đặc trưng và ưu thế của nghệ thuật ngôn từ, văn học có thế mạnh trong việc đi sâu thể hiện, nâng đỡ, bồi đắp tâm hồn con người, hướng con người đến các giá trị chân, thiện, mỹ. Văn học đích thực là nghệ thuật của thời gian, nó sẽ trường tồn cùng với đời sống tinh thần con người. Những con số, những giải thưởng chỉ là sự ghi nhận thành tựu văn học trên hành trình đó.
Trong bối cảnh Nghị định mới đặt ra nhiều cơ chế hỗ trợ, theo tôi, đó là điều kiện thuận lợi để giới sáng tác có thêm những thuận lợi trong việc đầu tư, công bố tác phẩm. Còn để có những tác phẩm văn học lớn xứng tầm với dân tộc và thời đại, góp phần tích cực vào xây dựng hệ giá trị văn hóa, con người Việt Nam thì còn cần thêm những điều kiện khác nữa: Tài năng, tâm huyết của nhà văn, cơ chế quản lý, quảng bá tác phẩm, tầm đón nhận của người đọc…
Nhiều người nói rằng hoạt động sáng tác luôn luôn là quá trình gắn với cá tính sáng tạo, với tài năng và sự suy tư, xúc động cá nhân. Nhưng những suy tư, xúc động đó lại phải gắn liền, đại diện cho những giá trị văn hóa, đạo đức của cộng đồng. Cơ chế chỉ tạo điều kiện hỗ trợ, thúc đẩy, cơ chế không thay thế được vai trò người sáng tạo.
.png)
P.V: Một trong những điều kiện để được hỗ trợ theo nghị định là tác phẩm phải “có giá trị cao về nội dung tư tưởng và nghệ thuật”. Theo ông, tiêu chí ấy nên được hiểu và thực thi như thế nào, nhất là ở cấp địa phương? Liệu có tồn tại rủi ro “định lượng hóa” giá trị văn học không?
PGS.TS Đinh Trí Dũng: Đánh giá giá trị văn học, nghệ thuật là một vấn đề nan giải từ trước tới nay. Như tôi đã nói ở trên, tác phẩm văn học luôn sống trong lòng độc giả và được thời gian thử thách. Có những sáng tác tạo được dư luận nhất thời nhưng lại cũng bị quên lãng rất nhanh. Ngược lại, có những sáng tác chưa phù hợp với “tầm đón nhận” hôm nay nhưng sẽ được khẳng định trong tương lai.
Nhưng ở đây ta đang nói về điều kiện để được hỗ trợ sáng tác. Điều này đã được giải thích rõ ở Điều 9, Chương II của Nghị định. Tác phẩm được hỗ trợ “có giá trị cao về nội dung tư tưởng và nghệ thuật, phong phú, đa dạng về thể loại và ngôn ngữ thể hiện, có giá trị định hướng thẩm mỹ, hình thành nhân cách, đạo đức, lối sống, góp phần xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện”. Đồng thời ở Khoản 2, Điều 9 cũng quy định rõ các chủ đề, đề tài viết, sáng tác, dịch thuật được hỗ trợ.
Như vậy là tiêu chí khá rõ ràng, tạo thuận lợi cho các cơ quan, hội đồng thẩm định lựa chọn, đánh giá, nghiệm thu tác phẩm.
P.V: Với Nghệ An, vùng đất giàu truyền thống văn học, liệu có khoảng trống nào giữa tiềm năng sáng tác và những gì diễn ra thực tế hiện nay? Nghị định 350/2025/NĐ-CP có chạm đến khoảng trống đó hay chưa?
PGS.TS Đinh Trí Dũng: Nghệ An là vùng đất “địa linh nhân kiệt”, là quê hương giàu tinh thần cách mạng và cũng giàu truyền thống văn hóa, văn học nghệ thuật, là nơi sinh ra nhiều anh hùng, hào kiệt, nhiều nhà văn, nhà thơ lớn. Truyền thống ấy đang được các thế hệ văn nghệ sĩ Nghệ An giữ gìn, phát huy.
Trong hành trình phát triển, nhất là trong những năm gần đây, văn học Nghệ An đã có những khởi sắc, nhiều sáng tác đã được ghi nhận bằng các giải thưởng cấp tỉnh, các bộ, ban, ngành trung ương, giải thưởng văn học ASEAN…
Tuy nhiên, nhìn trên tổng thể, văn học chưa phát triển tương xứng với tiềm năng sáng tác và đòi hỏi của công chúng. Văn học Nghệ An chưa có những tác phẩm lớn thể hiện sinh động công cuộc đổi mới trên quê hương, thể hiện được sâu sắc chân dung, bản sắc, tầm vóc con người xứ Nghệ.
Để hướng tới mục tiêu trên, đòi hỏi nhiều nỗ lực lớn từ đội ngũ sáng tác và cả cơ chế quản lý, đầu tư. Hy vọng Nghị định 350/2025/NĐ-CP sẽ tháo gỡ một phần khó khăn, tạo ra cú hích để các nhà văn có thêm điều kiện thuận lợi trong hành trình sáng tạo của mình.
P.V: Nghị định khuyến khích quảng bá, số hóa và đưa tác phẩm ra nước ngoài. Ông có thể nói rõ hiện trạng của văn học Nghệ An trước cơ hội mở rộng không gian sáng tạo này là gì? Và chúng ta cần chuẩn bị điều gì để không bỏ lỡ cơ hội đó?
PGS.TS Đinh Trí Dũng: Trong những năm gần đây, nhiều nhà văn Nghệ An cũng đã có nhiều nỗ lực sáng tác, lưu hành tác phẩm trên không gian mạng. Một số tác phẩm văn thơ được dịch sang tiếng Anh, được công bố trên các báo, tạp chí điện tử của Hoa Kỳ, Hàn Quốc, Ấn Độ, Pakistan… Tạp chí Sông Lam bên cạnh tạp chí in có tạp chí điện tử, đăng tải kịp thời nhiều sáng tác mới.
Tuy nhiên, để tận dụng cơ hội này, các nhà văn Nghệ An cũng cần khắc phục những hạn chế, bất cập như: khả năng sử dụng công nghệ thông tin, nhất là với các nhà văn cao tuổi; sự am hiểu và tuân thủ Luật Sở hữu trí tuệ, Luật An ninh mạng…
P.V: Ông kỳ vọng điều gì nhất từ nghị định này trong thời gian tới? Ông có thể chia sẻ một lời nhắn gửi chân thành tới những cây bút trẻ hôm nay - những người sẽ viết tiếp câu chuyện văn học Nghệ An?
PGS.TS Đinh Trí Dũng: Từ Nghị định đến thực tiễn đời sống văn chương luôn là một hành trình có độ trễ nhất định, nhưng tôi hy vọng Nghị định này sẽ nhanh chóng đi vào cuộc sống, tháo gỡ những điểm nghẽn để tăng cường khuyến khích đầu tư, phát triển văn học trên quê hương Nghệ An.
Trong nhiều khó khăn, thách thức với sự phát triển văn học Nghệ An thì già hóa đội ngũ là thách thức lớn. Nghị định lần này có quy định “ưu tiên hỗ trợ cho các tác giả trẻ, tác giả người dân tộc thiểu số dưới 35 tuổi viết, sáng tác tác phẩm văn học đầu tay”. Một số giải thưởng văn học hiện nay cũng dành riêng giải cho tác giả trẻ, các trại sáng tác có dành tỷ lệ cho người viết trẻ. Nhưng tôi nghĩ với các tác giả trẻ, trong đó có các cây bút Nghệ An, những “ưu tiên” đó chỉ tạo thêm điều kiện, không thể thay thế cho tài năng và niềm đam mê cống hiến, sáng tạo. Tài năng văn chương là thiên bẩm, nhưng cũng là sự tích lũy tri thức, vốn sống, sự am hiểu về nghề viết. Đó cũng là trách nhiệm lớn lao của các cây bút trẻ, những người sẽ viết tiếp câu chuyện văn học Nghệ An hôm nay và tương lai.
P.V: Trân trọng cảm ơn PGS.TS Đinh Trí Dũng với cuộc trò chuyện cởi mở này!
