Mỗi chuyến ra khơi, ngư dân Nghệ An mang rác thải biển về bờ

Thay đổi ý thức của ngư dân

Nhiều năm qua, rác thải nhựa trên biển đã trở thành một trong những thách thức lớn đối với ngành thủy sản. Không chỉ rác thải sinh hoạt phát sinh từ hoạt động của tàu cá, lượng chai nhựa, bao bì, ngư lưới cụ hư hỏng và nhiều loại rác nổi trôi trên biển ngày càng nhiều, ảnh hưởng trực tiếp đến hệ sinh thái biển cũng như nguồn lợi thủy sản.

Xuất phát từ thực tế đó, ngày 31/7/2026, Viện Khoa học Thủy sản (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) đã triển khai thí điểm mô hình thu gom rác thải biển trên 20 tàu cá khai thác bằng nghề lưới chụp tại cảng cá Lạch Quèn (Nghệ An). Mỗi tàu được cấp 2 túi lưới chuyên dụng có chiều dài hơn 1m, đường kính khoảng 50cm để chứa rác thải phát sinh trong quá trình khai thác cũng như các loại rác nhựa được ngư dân vớt trên biển.

Điểm khác biệt của mô hình là toàn bộ lượng rác sau khi tàu cập cảng sẽ được bàn giao cho Ban Quản lý cảng cá Lạch Quèn để phân loại, xử lý theo quy định. Đổi lại, ngư dân được quy đổi lượng rác thu gom thành các nhu yếu phẩm phục vụ sinh hoạt và sản xuất trên những chuyến biển tiếp theo. Cách làm này vừa tạo động lực để ngư dân tích cực tham gia, vừa hình thành thói quen không xả rác xuống biển trong suốt quá trình khai thác.

Là một trong những chủ tàu tham gia mô hình, ông Phạm Mạnh Tường, chủ tàu NA 99899 TS, xã Quỳnh Phú cho biết, mỗi chuyến biển của tàu kéo dài trên 10 ngày với 10 thuyền viên làm việc liên tục. Trong thời gian đó, lượng chai nhựa, lon nước giải khát, lon bia và các loại bao bì phát sinh khá lớn.

Theo ông Tường, trước đây các thuyền viên vẫn thu gom những loại có thể bán phế liệu như lon nhôm, chai nhựa để mang vào bờ. Tuy nhiên, nhiều loại rác khác chưa được phân loại nên việc bảo quản còn bất tiện.

"Khi được cấp túi lưới chuyên dụng, việc thu gom và phân loại rác trên tàu trở nên thuận tiện hơn rất nhiều. Anh em trên tàu có thể bỏ từng loại rác riêng biệt, giữ vệ sinh khu vực sinh hoạt, đồng thời không để rác phát tán xuống biển. Đây là mô hình rất thiết thực và chúng tôi hoàn toàn ủng hộ", ông Tường chia sẻ.

Việc ngư dân thay đổi thói quen từ "mang cá về bờ" sang "mang cả rác về bờ" tuy là hành động nhỏ nhưng mang ý nghĩa rất lớn đối với công tác bảo vệ môi trường biển. Mỗi túi rác được đưa vào bờ là thêm một phần đại dương được gìn giữ sạch hơn.

Để mô hình vận hành hiệu quả, Viện Khoa học Thủy sản còn hỗ trợ Cảng cá Lạch Quèn 7 thùng nhựa chuyên dụng phục vụ việc tiếp nhận rác do các tàu cá mang về.

Theo đó, Ban Quản lý cảng có trách nhiệm tiếp nhận, phân loại, cân đo và ghi chép đầy đủ khối lượng rác của từng tàu, vừa làm cơ sở đánh giá hiệu quả mô hình, vừa thực hiện việc quy đổi nhu yếu phẩm cho ngư dân theo đúng quy định. Quy trình này góp phần bảo đảm việc thu gom rác được thực hiện minh bạch, khoa học và tạo sự gắn kết giữa cơ quan quản lý với cộng đồng ngư dân.

Góp phần xây dựng nghề cá bền vững

Hiện nay, Nghệ An có hơn 3.500 tàu cá với khoảng 12.000 lao động thường xuyên hoạt động trên biển. Với quy mô đội tàu lớn, lượng rác thải sinh hoạt và ngư lưới cụ phát sinh mỗi năm không hề nhỏ. Vì vậy, nếu mỗi tàu cá đều thực hiện tốt việc thu gom và đưa rác vào bờ thì sẽ góp phần đáng kể trong việc giảm thiểu ô nhiễm môi trường biển.

Theo ông Lê Văn Hướng - Chi cục phó Chi cục Thủy sản và Kiểm ngư Nghệ An, thu gom rác thải trên tàu cá không chỉ hướng đến mục tiêu bảo vệ môi trường mà còn góp phần xây dựng nghề cá có trách nhiệm.

Ông Hướng cho biết, mỗi chuyến biển đều phát sinh lượng lớn rác thải sinh hoạt và ngư lưới cụ hư hỏng. Nếu không được thu gom, xử lý đúng quy định sẽ ảnh hưởng đến môi trường, hệ sinh thái biển và nguồn lợi thủy sản. Chính vì vậy, việc hình thành thói quen thu gom rác ngay trên tàu là giải pháp lâu dài để giảm thiểu ô nhiễm.

Đặc biệt, việc đưa rác thải vào bờ còn thể hiện trách nhiệm của cộng đồng ngư dân trong phát triển nghề cá bền vững, góp phần thực hiện các khuyến nghị của Ủy ban châu Âu (EC) về chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU), qua đó cùng cả nước hướng tới mục tiêu sớm gỡ bỏ cảnh báo "thẻ vàng".

“

Hàng năm, thông qua các lớp tập huấn, Chi cục Thủy sản và Kiểm ngư đẩy mạnh tuyên truyền, hướng dẫn ngư dân nâng cao ý thức thu gom rác thải nhựa trên biển, góp phần bảo vệ môi trường và phát triển nghề cá bền vững. Nhiều chủ tàu đã chủ động trang bị thùng chứa rác trên tàu, thu gom, phân loại rác thải phát sinh trong suốt quá trình khai thác hải sản.

Ông Lê Văn Hướng - Chi cục phó Chi cục Thủy sản và Kiểm ngư

Khi mỗi ngư dân trở thành một "người thu gom rác" trên biển, những chuyến vươn khơi sẽ không chỉ mang về những mẻ cá đầy khoang mà còn góp phần gìn giữ màu xanh của đại dương cho các thế hệ mai sau./.