Một thoáng Thông Thụ...

(Baonghean) - Thời điểm này, Thông Thụ - vùng đất biên viễn nơi huyện miền núi Quế Phong đã là một điểm đến đầy thú vị sự hiện diện của công trình Thủy điện Hủa Na tạo nên một cảnh sắc mới kỳ vĩ, hài hoà với thiên nhiên, làng bản và hoạt động của con người. Và như bao giờ, cái mới cũng ẩn chứa những “tâm sự, nỗi niềm” mới...

Toàn cảnh trung tâm xã Thông Thụ (nhìn từ Đồn Biên phòng Thông Thụ).
Toàn cảnh trung tâm xã Thông Thụ (nhìn từ Đồn Biên phòng Thông Thụ).

...Chúng tôi theo Quốc lộ 48 lên đến ngã ba Phú Phương (xã Tiền Phong, huyện Quế Phong), rẽ phải, hành trình thêm khoảng 30 cây số theo quãng Quốc lộ 48 kéo dài, hết đất xã Đồng Văn thì chạm đất Thông Thụ. Điểm dừng chân cuối cùng là cột mốc biên giới 363, sát vùng đất thuộc cụm bản Viêng Phăn, huyện Xăm Tẩy, tỉnh Hủa Phăn của nước bạn Lào. 

Thông Thụ có 13 bản, 1.081 hộ, 4563 khẩu gồm 3 thành phần dân tộc Kinh, Thái, Thổ, trong đó 99% là đồng bào Thái. Dọc hai bên lộ lớn, các khu tái định cư Pù Sai Cáng, Na Lướm, Huôi Dừa, Na Hứm, Huôi Sai... san sát những ngôi nhà sàn gỗ, mang đậm nét kiến trúc đặc trưng không thể lẫn vào đâu của đồng bào vùng cao. Cùng với các công trình trường học, trạm xá, trụ sở, điện, nước được Nhà nước đầu tư xây dựng... tất cả tạo nên những điểm nhấn trong không gian xanh hùng vỹ của núi rừng Pù Hoạt.

Ở bản Lốc (trung tâm xã Thông Thụ), cùng với Chủ tịch UBND xã Lương Thị Hồng, chúng tôi được các cán bộ Ban Quản lý Khu Bảo tồn thiên nhiên Pù Hoạt giúp cho thỏa mãn ý nguyện thăm thú, thưởng ngoạn cái mênh mông bát ngát hàng ngàn héc-ta mặt nước hồ Thủy điện Hủa Na, để hiểu hơn sự gắn kết của công trình thủy điện tầm cỡ này với núi rừng, con người nơi đây. Theo thiết kế, hồ chứa nước của công trình Nhà máy Thủy điện Hủa Na rộng tới trên 5.300 cây số vuông. Còn theo cán bộ Khu Bảo tồn thiên nhiên Pù Hoạt, thì hồ rộng hàng nghìn héc-ta, các “ngõ ngách” dào dạt nước được tạo bởi các khoảng tiếp giáp của các ngọn núi mà nước sông Chu dâng lên đã trở thành những mom đảo độc đáo, đi thuyền máy cả ngày không xuể. Trên mặt nước xanh trong, tĩnh mịch của hồ Thủy điện Hủa Na, phong cảnh Thông Thụ đẹp bội phần. Những mom đảo nối tiếp nhau lô xô trên mặt nước, những “ngôi nhà” thuyền nổi được làm bằng tranh tre của người dân đánh cá, những cây khô liêu xiêu muôn dáng vẻ trên hồ, những cánh cò trắng chao nghiêng, những rặng cây, những nương lúa... và kể cả những triền đất xói mòn bởi mưa lũ đều như những bức tranh thủy mặc, đẹp hoang sơ, cô tịch, kỳ bí...

Cán bộ xã Thông Thụ và Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Hoạt thăm một hộ nuôi cá lồng trên lòng hồ Thủy điện Hủa Na.
Cán bộ xã Thông Thụ và Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Hoạt thăm một hộ nuôi cá lồng trên lòng hồ Thủy điện Hủa Na.

Cảnh quan thiên nhiên là vậy, và dù "hồ Thủy điện Hủa Na cũng đang tạo ra việc làm từ nghề đánh bắt thủy sản cho khoảng 1/4 người dân Thông Thụ", thì Chủ tịch xã Lương Thị Hồng vẫn chưa mấy vui. Trong tiếng động cơ của thuyền máy, chị át giọng: "Chúng tôi đang lo đến năm 2016, khi thời hạn hỗ trợ gạo 30 kg/khẩu/tháng chấm dứt, những người dân Thông Thụ nhường đất cũ cho thăm thẳm lòng hồ sẽ rất khó khăn...". Ấy là chuyện đã cũ và đang được “nói mãi”. Cách đây gần 2 năm, khi lên Quế Phong công tác, chúng tôi cũng đã đi nhiều những khu tái định cư ở Tiền Phong, Đồng Văn và Thông Thụ để nghe, để thấy những khó khăn của đồng bào nơi đây. Khi ấy, cuộc sống hàng ngày của họ cũng dựa vào nguồn hỗ trợ gạo của dự án. Công tác khai hoang đồng ruộng, cung cấp giống cây, con để phát triển sản xuất hầu như chưa được tiến hành. Người dân chủ yếu vẫn sản xuất các loại cây màu như ngô, khoai, sắn và rau; chăn nuôi gia súc, gia cầm chỉ từ những gì đã có trước đây, manh mún và nhỏ lẻ... Những tưởng, sau ngần ấy thời gian mọi việc sẽ khác đi, nhưng nay theo chị Hồng, thì vẫn vậy. Thông Thụ từng có gần 140 ha ruộng nước, sau khi quy hoạch xây dựng Nhà máy Thủy điện Hủa Na thì chỉ còn 61 ha; và có tới 2.500 ha đất lâm nghiệp phải chuyển đổi. Vậy nên, với 8 bản, 769 hộ di dời tái định cư, nhu cầu đất sản xuất của người dân lớn, nhưng chủ đầu tư chưa tổ chức khai hoang, chia giao đất... 

Chủ tịch xã Lương Thị Hồng trải lòng: "Đã dăm năm về nơi ở mới, nhưng người dân Thông Thụ vẫn còn hoài niệm về nơi ở cũ. Đừng vội trách bà con. Vì ngay cả tôi cũng vậy. Thi thoảng, những chiều muộn, tôi vẫn thường ra cầu Thông Thụ nhìn xuống lòng hồ. Bản Lốc cũ của tôi chỉ cách chân cầu một khoảng ngắn, nay chìm sâu trong lòng nước. Có lắm đêm, tôi mộng mị về nơi ở cũ. Thấy mình đang được cùng bố mẹ, anh chị em sống trong nhà cũ như thưở nào. Rồi thảng thốt giật mình tỉnh dậy, nước mắt lại trào ra...". Thoạt nghe, phân vân rằng cán bộ còn như thế, nói chi người dân? Nhưng nghĩ lại, hoài niệm về nơi từng lưu cữu cái bàn thờ tổ tiên, nếp bản buồn vui mấy trăm năm thì ai mà chả có. Nhưng vì lợi ích quốc gia, vì hướng đến một đời sống mới bao kỳ vọng khởi sắc, là “phải” hy sinh thôi. Không, là vinh dự “được” góp phần vào chủ trương dự án tầm quốc kế dân sinh mới đúng chứ!... Ấy thế, nên cán bộ phải tuyên truyền cho người dân thông tỏ.

Chợt hào hứng lên khi thuyền máy lướt ra lòng hồ lớn, Chủ tịch UBND xã Lương Thị Hồng kể: Ngày vận động di dời ở bản Na Cáng, khi họp có người già đã đứng lên nói "Hồng à, ai đã bầu mày lên làm chủ tịch xã! Mảnh đất này, từ khi mày chưa sinh ra, từ bao đời trước tổ tiên ông bà của dân bản đã ở. Tại sao bây giờ mày nghe người ta rồi đuổi dân bản đi nơi khác?...". Khi đó, tôi ứa nước mắt rồi nghẹn ngào: "Xin các ông, các bà nghe con nói một lời. Con được làm Chủ tịch xã là do các ông các bà bầu lên. Vì vậy, con phải có trách nhiệm với mọi người. Nếu mọi người không nghe con, cứ nhất quyết không di dời, khi người ta ngăn dòng sông Chu, nước dâng lên cao thì mọi người sẽ nguy mất...". Tối đó, tôi về khóc suốt đêm. Tôi thấy mình bất lực khi không thuyết phục nổi bà con của mình. Thương vợ, sớm hôm sau chồng tôi (là giáo viên Trường THCS Thông Thụ) đã kể với hiệu trưởng. Các anh đã rủ nhau về Na Cáng, cùng cán bộ xã đi vận động. Thế rồi dân bản đồng tình, náo nức làm cuộc chuyển dời “nhổ rễ”...

Ông Nguyễn Mạnh Tường đánh cá trên lòng hồ Thủy điện Hủa Na.
Ông Nguyễn Mạnh Tường đánh cá trên lòng hồ Thủy điện Hủa Na.

Chúng tôi hỏi về chương trình trồng rừng, một nội dung mà huyện Quế Phong đang đẩy mạnh triển khai nhằm tạo việc làm có thu nhập cho người dân, theo Chủ tịch xã Lương Thị Hồng, mới chỉ được khoảng 5 ha, và là tự phát dù đất sản xuất lâm nghiệp ở Thông Thụ có nhiều. Mải chuyện, thuyền chúng tôi xuôi về Đồng Văn lúc nào không hay. Ở đây, cũng như Thông Thụ, có không ít người dân mưu sinh bằng nghề đánh bắt thủy sản trên mặt hồ... Như ông Nguyễn Mạnh Tường, trú tại bản Bàng, xã Đồng Văn cùng gia đình làm nhà nổi, "định cư" luôn trên hồ để thả vó, nuôi cá lồng. Trò chuyện, ông Tường cho biết: "Ngày 1 - 2 lần tôi đi thuyền về bản để mua những thứ cần thiết, còn phần lớn sống ở trên hồ để đánh cá, kiếm tiền nuôi gia đình chờ được giao đất sản xuất”.

Thấu hiểu đời sống người dân ở các khu tái định cư, bởi vậy, các cán bộ Khu Bảo tồn thiên nhiên Pù Hoạt rất quan tâm công tác bảo vệ rừng. Theo các anh, từ khi Nhà máy Thủy điện Hủa Na ngăn đập, nước sông Chu dâng lên tạo thành hồ lớn đã thúc đẩy sự phát triển của thảm thực vật và các loài thủy sinh, bên cạnh đó, các loài động vật kéo về cư trú nên tính đa dạng sinh học của Khu Bảo tồn ngày càng tăng lên. Chỉ tính riêng các mom đảo nổi giữa hồ, là khu vực trước đây người dân phát nương làm rẫy. Khi có hồ, nương rẫy hầu như bỏ hoang nay đã mọc lại thành rừng... "Riêng ở địa bàn Thông Thụ, diện tích rừng của Khu Bảo tồn thiên nhiên Pù Hoạt có trên 29.000 ha. Hiện đã có khoảng 390 người dân nhận giao khoán bảo vệ rừng từ 5 - 30 ha; được hưởng chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng. Được nhận khoán, được tuyên truyền, người dân có ý thức hơn trong việc bảo vệ rừng. Tuy nhiên, tính bền vững không cao. Bởi đời sống của người dân, không chỉ Thông Thụ, mà Đồng Văn, Tiền Phong vẫn còn phụ thuộc rất lớn vào rừng. Nếu không thực hiện các kế sách tạo việc làm có tính bền vững lâu dài, thì việc người dân trở vào rừng sinh kế là dễ xẩy ra. Khi đó, công tác bảo vệ rừng sẽ hết sức khó khăn..." - Phó Giám đốc Khu Bảo tồn thiên nhiên Pù Hoạt, anh Lê Phùng Diệu băn khoăn.

Đến lúc này, chúng tôi bỗng thấy cái háo hức được khám phá sự kỳ vĩ của núi rừng Thông Thụ như lắng lại. Thấy rằng, từ khi có công trình Thủy điện Hủa Na, cảnh quan Thông Thụ và các vùng lân cận đã đổi sắc. Cùng với sự đa dạng sinh học của Khu Bảo tồn thiên nhiên Pù Hoạt, các di tích - thắng cảnh như thác Sao Va, đền Chín gian..., huyện Quế Phong đã là điểm du lịch kỳ thú, đủ hấp dẫn để níu chân du khách. Và những giá trị này phải được nâng niu, bảo vệ. Nhưng để bảo vệ, tiến tới phát huy các giá trị, phải bắt đầu từ những vấn đề liên quan đến cuộc sống dân sinh. Tự hỏi, đã công bằng hay chưa khi nhà đầu tư vẫn chưa thực hiện đầy đủ những vấn đề thiết yếu đến đời sống của người dân khi họ nhường nơi chôn rau cắt rốn cho công trình Thủy điện Hủa Na được thực hiện. Nếu vẫn mãi tồn tại tình trạng này, vùng hồ thuỷ điện có còn nên thơ, và rồi tương lai của vùng núi rừng Pù Hoạt sẽ ra sao...?!.

Xã Thông Thụ, nơi có đỉnh Pù Hoạt cao gần 2.400m nằm trong dãy núi Pù Hoạt, sánh cùng với Phu Xai Lai Leng ở Kỳ Sơn, là nóc nhà của Bắc Trung bộ. Diện tích tự nhiên của xã Thông Thụ rộng 41.618 ha, chiếm hơn 20% diện tích toàn huyện Quế Phong; có 29,5 km đường biên giới tiếp giáp nước bạn Lào. Phía Bắc Thông Thụ giáp xã Bát Mọt, huyện Thường Xuân, Thanh Hóa; phía Nam giáp 2 xã Hạnh Dịch, Tiền Phong; phía Đông giáp xã Đồng Văn; và phía Tây, giáp cụm bản Viêng Păn, huyện Xăm Tẩy, tỉnh Hủa Phăn (Lào).

Nhật Lân - Đào Tuấn

Tin mới

Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh Nghệ An kiểm tra công tác phòng chống bão Noru

Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh Nghệ An kiểm tra công tác phòng chống bão Noru

(Baonghean.vn) - Để chủ động ứng phó với diễn biến nguy hiểm của cơn bão Noru (bão số 4), ngày 26/9, Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh do Đại tá Dương Minh Hiền - Phó Chỉ huy trưởng Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh Nghệ An làm trưởng đoàn đã đi kiểm tra công tác chuẩn bị ứng phó với bão số 4 tại Ban Chỉ huy quân sự huyện Nghi Lộc, Hưng Nguyên, Trung đoàn 764, Trung đội vận tải.
Tiểu thương Cảng cá Cửa Hội khẩn trương mua bán trước ngày bão số 4 đổ bộ

Tiểu thương Cảng cá Cửa Hội khẩn trương mua bán trước ngày bão số 4 đổ bộ

(Baonghean.vn) - Dù có tin báo bão nhưng theo các tiểu thương, thường thì trước và sau bão, các thuyền đánh cá vẫn hay trúng lớn, chủ yếu là các loại cá bạc má, cá thu, tôm he. Do vậy, trước khi cơn bão số 4 đổ bộ, các hoạt động kinh doanh, buôn bán hải sản tại cảng cá Cửa Hội diễn ra hết sức hối hả.
Nghệ An: Rốt ráo bảo vệ sản xuất vụ Đông trước mưa lớn

Nghệ An: Rốt ráo bảo vệ sản xuất vụ Đông trước mưa lớn

(Baonghean.vn) - Hiện nay, tại nhiều địa phương đã hoàn thành thu hoạch lúa hè thu và đang triển khai sản xuất vụ Đông theo đúng tiến độ, kế hoạch. Trước thông tin bão Noru đang tiến gần về đất liền, dự báo mưa lớn sau hoàn lưu bão, để bảo đảm an toàn cho cây trồng vụ Đông, các địa phương đã rốt ráo chỉ đạo các phương án ứng phó.
Cô gái trẻ khởi nghiệp từ 7 triệu đồng trở thành CEO Spa thẩm mỹ

Câu chuyện khởi nghiệp từ 7 triệu đồng của CEO 9X ở Nghệ An

(Baonghean.vn) - Câu chuyện về hành trình vạn dặm, với nghị lực phi thường vượt lên thất bại để viết nên ước mơ của cô gái sáng lập thương hiệu Spa thẩm mỹ Phương Thảo Academy, đã truyền cảm hứng cho các bạn trẻ sống trọn vẹn vì đam mê và nỗ lực hết mình để “chạm” tới thành công.
Thủ tướng Phạm Minh Chính: Tuyệt đối không chủ quan, mất cảnh giác với bão Noru

Thủ tướng Phạm Minh Chính: Tuyệt đối không chủ quan, mất cảnh giác với bão Noru

Sáng 26/9, mở đầu Hội nghị trực tuyến toàn quốc về đẩy mạnh giải ngân vốn đầu tư công và thực hiện ba chương trình mục tiêu quốc gia, trước diễn biến phức tạp của bão số 4 (tên quốc tế là bão Noru), Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính chỉ đạo "nóng" các bộ, ngành, địa phương tập trung phòng, chống bão.
Trọng Hoàng sẽ thi đấu vị trí nào ở Sông Lam Nghệ An?

Trọng Hoàng sẽ thi đấu vị trí nào ở Sông Lam Nghệ An?

(Baonghean.vn) - Những ngày gần đây, người hâm mộ xứ Nghệ đang rất vui mừng khi chứng kiến tiền vệ Nguyễn Trọng Hoàng quay trở lại tập luyện sau một quãng thời gian dài điều trị chấn thương. Sự trở lại của cầu thủ 33 tuổi này giống như việc Sông Lam Nghệ An bổ sung thêm được 1 “ngoại binh mới”, nhất là trong bối cảnh đội bóng xứ Nghệ đang có những sa sút trong thời gian vừa qua.
Bộ đội Biên phòng đưa internet về bản biên giới

Bộ đội Biên phòng đưa internet về bản biên giới

(Baonghean.vn) -  Ở nơi biên cương xa xôi của Tổ quốc có một ngôi nhà đặc biệt, khi đến đây người dân không chỉ được lựa chọn các vật dụng phục vụ cho sinh hoạt mà còn được sử dụng miễn phí các thiết bị công nghệ. Mô hình do chính cán bộ, chiến sĩ đồn Biên phòng Mỹ Lý, Bộ đội Biên phòng (BĐBP) tỉnh Nghệ An dựng lên với mong muốn giúp đỡ người dân vùng cao.
Bạo lực học đường

Bạo lực học đường

(Baonghean.vn) - Báo chí đã viết nhiều về đề tài này. Cả xã hội đã nhiều lần báo động. Nhưng báo động mãi rồi, vẫn chưa có giải pháp nào quyết liệt và triệt để.
Messi kể về giai đoạn khó khăn ở PSG; HLV Park Hang Seo bất ngờ gặp ‘nạn’ trên sân tập

Messi kể về giai đoạn khó khăn ở PSG; HLV Park Hang Seo bất ngờ gặp ‘nạn’ trên sân tập

(Baonghean.vn) - Sau mùa giải ra mắt PSG không thành công, Lionel Messi cho biết anh đã tìm lại cảm hứng chơi bóng để hướng tới World Cup 2022; Tai nạn hy hữu xảy ra trên sân tập của đội tuyển Việt Nam với nhân vật trung tâm là HLV trưởng Park Hang Seo khiến những ai chứng kiến đều phải bật cười... là những thông tin thể thao đáng chú ý 24h qua.
Hướng di chuyển của cơn bão Noru. (Nguồn: nchmf.gov.vn)

Nghệ An ra công điện ứng phó khẩn cấp với bão số 4

(Baonghean.vn) - Chủ tịch UBND tỉnh - Trưởng ban Chỉ huy phòng, chống thiên tai - tìm kiếm cứu nạn và phòng thủ dân sự tỉnh yêu cầu Chủ tịch Ủy ban nhân dân các huyện, thành phố, thị xã, các đơn vị liên quan tập trung chỉ đạo, triển khai công tác ứng phó bão số 4 theo phương châm "4 tại chỗ”, với tinh thần khẩn trương, quyết liệt nhất.