MQ-9 Reaper: Vai trò và thách thức của 'sát thủ bầu trời' Mỹ trong chiến dịch Iran

Trong các hoạt động quân sự gần đây tại Iran, quân đội Mỹ đã thay đổi phương thức tác chiến từ việc sử dụng máy bay ném bom tàng hình B-2 sang triển khai quy mô lớn đội hình máy bay không người lái (UAV) MQ-9 Reaper. Khác với các đợt tấn công chớp nhoáng ban đầu, MQ-9 hiện đảm nhận vai trò duy trì sự hiện diện liên tục, tấn công hàng trăm mục tiêu bao gồm bệ phóng tên lửa, cơ sở hạ tầng UAV và các đơn vị phòng không của đối phương.

Ưu thế công nghệ và khả năng tấn công chính xác

MQ-9 Reaper, được điều khiển từ xa bởi các phi công đặt tại Mỹ, đã chứng minh giá trị nhờ khả năng trinh sát và tấn công linh hoạt. Điểm nâng cấp đáng chú ý nhất là việc trang bị bom đường kính nhỏ (SDB) nặng khoảng 110kg. Với thiết kế cánh gấp, loại vũ khí này cho phép UAV tấn công mục tiêu từ khoảng cách xa hơn, vượt ngoài tầm bắn của tên lửa Hellfire truyền thống.

Bên cạnh vũ khí, hệ thống cảm biến và camera công suất cao là lợi thế cốt lõi của Reaper. Theo Chuẩn tướng Không quân đã nghỉ hưu Houston Cantwell, thiết bị này cho phép các chỉ huy theo dõi tình hình chiến trường theo thời gian thực, kết nối dữ liệu tình báo với các mục tiêu di động để thực hiện không kích chính xác. Động cơ của Reaper cũng hoạt động tĩnh lặng hơn nhiều so với máy bay phản lực, giúp nó duy trì yếu tố bất ngờ khi tiếp cận mục tiêu.

Đặc biệt, khả năng bay lượn liên tục tới 20 giờ chỉ với một lần tiếp nhiên liệu cho phép MQ-9 thực hiện nhiệm vụ "săn lùng" các bệ phóng tên lửa cơ động của Iran – những mục tiêu thường chỉ lộ diện trong thời gian ngắn trước khi khai hỏa.

Thách thức về khả năng sống sót trước phòng không hiện đại

Dù sở hữu công nghệ cảm biến tối tân, MQ-9 Reaper đang bộc lộ những nhược điểm chí mạng trước các hệ thống phòng không có tổ chức. Tính đến thời điểm hiện tại, Mỹ đã ghi nhận tổn thất khoảng 12 chiếc MQ-9 do bị tên lửa Iran bắn hạ, cùng một chiếc khác bị rơi do sự cố bắn nhầm tại vùng Vịnh. Tốc độ bay chậm và thiếu khả năng tàng hình khiến dòng UAV này trở thành mục tiêu dễ bị tổn thương.

Caitlin Lee, chuyên gia tại tổ chức nghiên cứu Rand, nhận định rằng việc sử dụng MQ-9 trong môi trường tranh chấp cao là hoàn toàn hợp lý về mặt chiến thuật nhưng cũng đầy rủi ro. Thực tế tại Yemen cũng cho thấy ít nhất 6 chiếc Reaper đã bị lực lượng Houthi bắn hạ bằng tên lửa đất đối không do Iran cung cấp trong vòng chưa đầy hai tháng. Loại tên lửa này có khả năng lơ lửng và khóa vào nguồn nhiệt của UAV, tạo ra mối đe dọa thường trực cho các dòng máy bay không người lái thế hệ cũ.

Tương lai chiến lược và sự chuyển dịch của Lầu Năm Góc

Nhiều chuyên gia quân sự nhận định chiến dịch tại Iran có thể là "khúc khải hoàn cuối cùng" của dòng Reaper. Khi Bộ Quốc phòng Mỹ chuyển trọng tâm chiến lược sang đối phó với sức mạnh quân sự của Trung Quốc tại Thái Bình Dương, sự ủng hộ dành cho MQ-9 đang giảm dần. Không quân Mỹ đã ngừng đặt hàng dòng máy bay này từ năm 2020 và nhà sản xuất General Atomics đã đóng dây chuyền sản xuất sau khi hoàn tất chiếc thứ 575.

Will Roper, cựu quan chức Không quân Mỹ, từng cảnh báo rằng trong một cuộc xung đột cường độ cao với các đối thủ ngang hàng, những UAV bay chậm như MQ-9 không thể tồn tại trên chiến trường. Với mức giá khoảng 16 triệu USD mỗi chiếc khi mua theo lô, Lầu Năm Góc đang cân nhắc việc thay thế chúng bằng các thế hệ máy bay không người lái tàng hình và có khả năng sống sót cao hơn.

Tuy nhiên, tương tự như dòng máy bay cường kích A-10 Warthog, MQ-9 vẫn cho thấy giá trị khó thay thế trong các cuộc xung đột khu vực. Khả năng cung cấp thông tin tình báo thời gian thực và giảm thiểu thương vong cho quân nhân Mỹ vẫn là những yếu tố khiến các chỉ huy tại Bộ Tư lệnh Trung tâm (Centcom) tiếp tục duy trì sự hiện diện của "sát thủ bầu trời" trên không phận Iran.