Mỹ bế tắc với chương trình tàu hộ vệ Constellation
Hải quân Mỹ hủy chương trình frigate Constellation sau khi đã chi hơn 3 tỷ USD, làm lộ rõ khoảng trống tàu hộ tống hạng nhẹ và các hạn chế trong năng lực đóng tàu, tư duy tác chiến đối kháng cường quốc.
Quyết định hủy chương trình tàu hộ vệ Constellation của Hải quân Mỹ, dù đã chi hơn 3 tỷ USD cho hai chiếc đầu tiên, cho thấy sự bế tắc trong phát triển lớp chiến hạm mới. Tình trạng thiếu tàu hộ tống hạng nhẹ kéo dài từ năm 2015, cộng với các vấn đề kỹ thuật, công nghiệp và yêu cầu nhiệm vụ quá tham vọng, đang đặt dấu hỏi về năng lực xây dựng lực lượng mặt nước của Mỹ trong bối cảnh cạnh tranh với Trung Quốc.
Tổng quan chương trình Constellation bị hủy
Theo Hãng Novosti, Bộ trưởng Hải quân Mỹ John C. Phelan thông báo Lầu Năm Góc quyết định xem xét lại cách tiếp cận với việc chế tạo và triển khai hạm đội, trong đó có việc hủy chương trình đóng mới tàu khu trục Constellation. Ban đầu Hải quân Mỹ dự kiến nhận sáu tàu thuộc lớp này, sau giảm xuống còn hai chiếc và hiện chỉ hai tàu đang được đóng, với tổng chi phí Washington đã chi vượt quá ba tỷ USD.
Đây được mô tả là kết luận hợp lý cho một chương trình mà bên đặt hàng đã đưa ra yêu cầu vượt quá mong đợi đối với một thân tàu có kích thước hạn chế. Quyết định này diễn ra trong bối cảnh Hải quân Mỹ không còn tàu hộ tống hạng nhẹ nào kể từ năm 2015, khi chiếc cuối cùng trong số 51 tàu khu trục lớp Oliver Hazard Perry ngừng hoạt động.
Kế hoạch thay thế Oliver Hazard Perry bằng các tàu chiến ven biển (Littoral Combat Ship – LCS) lớp Freedom và Independence đã thất bại. Dù đã bước vào sản xuất hàng loạt, các tàu LCS nhanh chóng bộc lộ nhiều “vấn đề ban đầu”, từ lỗi thiết kế đến trục trặc hệ thống động cơ đẩy chính. Hệ quả là nhiều tàu LCS bị cho ngừng hoạt động chỉ sau chưa đầy mười năm phục vụ, để lại khoảng trống rõ rệt ở phân khúc tàu hộ tống nhẹ.
Từ frigate FREMM châu Âu đến thiết kế Constellation
Do việc phát triển một mẫu tàu mới hoàn toàn sẽ mất quá nhiều thời gian, năm 2018 Lầu Năm Góc quyết định lựa chọn một thiết kế sẵn có. Cuộc thi được mở lại, và hai năm sau, Fincantieri – nhà đóng tàu lớn của Ý – giành chiến thắng với thiết kế frigate lớp FREMM.
Tháng 4 năm 2020, Fincantieri nhận hợp đồng trị giá 795 triệu USD để thiết kế chi tiết và chế tạo nguyên mẫu cho Hải quân Mỹ, với tùy chọn bổ sung trị giá 9 triệu USD. Từ đầu thập niên 2010, 19 tàu lớp FREMM đã được biên chế cho hải quân Ý (lớp Bergamini) và Pháp (lớp Aquitaine).
Các tàu FREMM được thiết kế cho nhiều nhiệm vụ: phòng thủ chống tàu ngầm và máy bay, tiêu diệt tàu nổi và tấn công mục tiêu trên đất liền. Cấu trúc thượng tầng sử dụng công nghệ tàng hình, giúp giảm diện tích phản xạ radar. Thiết kế dạng mô-đun cho phép hoán cải tương đối nhanh theo từng nhiệm vụ cụ thể. Trọng lượng giãn nước tiêu chuẩn của FREMM khoảng 5.800 tấn.
Tuy có ngoại hình tương tự, phiên bản Ý Bergamini và phiên bản Pháp Aquitaine khác nhau đáng kể về radar, hệ thống phòng không, hệ thống động lực và vũ khí. Chẳng hạn, chỉ tàu của Pháp mới được trang bị tên lửa hành trình tấn công đất liền SCALP-Naval trong 16 ống phóng thẳng đứng. Trong khi đó, hải quân Ý coi hai pháo hạm 127 mm và 76 mm là đủ, nên khoảng không gian ở mũi tàu vốn dành cho bệ phóng thẳng đứng vẫn để trống trên tàu Bergamini.
Thiết kế Constellation dựa trên Bergamini
Lớp Bergamini của Ý được chọn làm nền tảng cho tàu khu trục tiên tiến Constellation. Việc chế tạo chiếc đầu tiên bắt đầu vào tháng 8 năm 2022 tại xưởng Fincantieri Marinette ở Marinette, Wisconsin.
Tuy nhiên, Lầu Năm Góc không dừng ở việc sao chép cấu hình Ý mà sửa đổi thiết kế rất sâu. Kết quả là các thông số kỹ thuật của Constellation khác xa nguyên mẫu.
Theo thông tin công bố, Constellation có trọng tải toàn phần khoảng 7.300 tấn, chiều dài 151 m, chiều rộng xấp xỉ 20 m. Lần đầu tiên trong lịch sử Hải quân Mỹ, một tàu mặt nước được trang bị hệ động lực kết hợp diesel – điện – tuabin khí (CODLAG). Tàu còn mang biến thể nhẹ của radar phòng không và phòng thủ tên lửa AN/SPY-6, vốn đang lắp đặt trên tàu khu trục tên lửa dẫn đường Arleigh Burke Flight III.
Về trang bị vũ khí, cấu hình Constellation bao gồm:
- Một cụm bệ phóng thẳng đứng đa năng Mk 41 với 32 ống, có thể mang tên lửa phòng không Standard SM-2 Block IIIC, Standard SM-6 ERAM và ESSM Block 2.
- 16 tên lửa chống hạm NSM lắp trên các bệ phóng riêng.
- Một hệ thống tên lửa phòng không tầm gần tự vệ Mk 49 RAM Block 2 với 21 quả đạn.
- Một pháo hạm Mk 110 cỡ 57 mm.
- Các ống phóng ngư lôi cỡ 324 mm.
Nhà chứa máy bay của tàu được thiết kế cho một trực thăng chống ngầm Sikorsky MH-60R Seahawk và một hoặc hai trực thăng không người lái Northrop Grumman MQ-8C Firescout. Danh mục này mới chỉ là một phần các điểm khác biệt so với Bergamini.
| Thông số chính | FREMM (Bergamini, Ý) | Constellation (Mỹ) |
|---|---|---|
| Trọng tải (tấn) | 5.800 | 7.300 (toàn phần) |
| Chiều dài (m) | Không nêu trong nguồn | 151 |
| Chiều rộng (m) | Không nêu trong nguồn | xấp xỉ 20 |
| Hệ động lực | Không nêu chi tiết trong nguồn | CODLAG (diesel – điện – tuabin khí) |
Lý do chương trình lâm vào bế tắc
Yêu cầu nhiệm vụ vượt quá khuôn khổ tàu hộ vệ
Theo đánh giá được dẫn lại, phía Mỹ đã cố gắng “nhồi nhét” gần như toàn bộ các cải tiến hải quân hiện có vào thân tàu FREMM vốn có không gian hạn chế. Từ yêu cầu ban đầu là giữ mức tương đồng khoảng 85% với nguyên mẫu Ý, thực tế chỉ còn lại khoảng 15%.
Danh sách nhiệm vụ Hải quân Mỹ đặt ra cho Constellation rất dài: tấn công tàu nổi ở cự ly xa, phát hiện và tiêu diệt tàu ngầm, bảo vệ đội hình tàu hộ tống, sử dụng biện pháp tác chiến điện tử chủ động và thụ động, phòng thủ trước các cuộc tấn công từ tàu nhỏ, yểm trợ hỏa lực cho lực lượng đổ bộ. Mức độ đa nhiệm này thường gắn với tàu khu trục hoặc tàu tuần dương hơn là một tàu hộ vệ.
Gánh nặng nhiệm vụ trên một thân tàu cỡ trung bình làm thiết kế trở nên phức tạp, tăng rủi ro kỹ thuật và kéo dài tiến độ, góp phần khiến chương trình không đạt các mốc đề ra.
Hạn chế về nguồn nhân lực và năng lực công nghiệp
Các xưởng đóng tàu quân sự Mỹ đang đối mặt khủng hoảng nhân sự, với sự thiếu hụt trầm trọng lao động lành nghề do cạnh tranh gay gắt trong các ngành công nghiệp trọng điểm khác. Xưởng Fincantieri Marinette còn tương đối non trẻ và chủ yếu có kinh nghiệm với tàu chiến ven biển, không phải tàu khu trục hoặc frigate cỡ lớn.
Đại dịch coronavirus tiếp tục làm gián đoạn chuỗi cung ứng, cắt đứt nhiều mắt xích cung cấp vật tư quan trọng cho chương trình Constellation. Các thay đổi thiết kế liên tục khiến chi phí chiếc tàu đầu tiên tăng lên 1,3 tỷ USD, cao hơn đáng kể so với hợp đồng nguyên mẫu ban đầu.
Vấn đề tư duy thiết kế và cấu trúc lực lượng
Bài phân tích lưu ý rằng giới thiết kế và chỉ huy Hải quân Mỹ trong nhiều thập kỷ quen với các chiến dịch chống lực lượng vũ trang yếu hơn nhiều, chủ yếu là lực lượng du kích, chứ không phải tác chiến với đối thủ có sức mạnh tương đương. Điều này dẫn tới khoảng trống kinh nghiệm trong việc thiết kế và đóng các chiến hạm tối ưu cho chiến tranh đối kháng với cường quốc hải quân.
Thực tế mong muốn đưa “những gì tốt nhất” vào từng đơn vị chiến đấu cũng làm tăng mạnh thời gian đóng tàu và giới hạn số lượng có thể sản xuất. Trường hợp lớp tàu khu trục tàng hình Zumwalt là ví dụ tiêu biểu: sau nhiều năm phát triển và chi phí hàng tỷ USD, Hải quân Mỹ chỉ sở hữu ba chiếc.
Tác động và so sánh với cách tiếp cận của Trung Quốc
Trong một cuộc chiến quy mô lớn, khả năng sản xuất hàng loạt được nhấn mạnh là quan trọng hơn nhiều so với tính độc đáo và mức độ tinh xảo tối đa của từng chiến hạm đơn lẻ. Theo bài viết, điều này được hiểu rõ tại Trung Quốc, quốc gia mà Washington coi là đối thủ địa chính trị chính.
Các xưởng đóng tàu Trung Quốc đã vượt Mỹ về năng suất, đưa vào hoạt động với nhịp độ cao những chiến hạm được mô tả là “tương đối rẻ, đơn giản nhưng hiệu quả”. Sự đối lập giữa hướng đi ưu tiên số lượng đủ lớn của Trung Quốc và xu hướng theo đuổi thiết kế phức tạp, chi phí cao của Mỹ là một trong những bối cảnh quan trọng để nhìn nhận việc chương trình Constellation bị dừng lại.
Trong khuôn khổ đó, quyết định hủy chương trình được trình bày không chỉ là kết quả của các khó khăn kỹ thuật và công nghiệp, mà còn phản ánh thách thức sâu hơn trong việc điều chỉnh tư duy thiết kế và cấu trúc lực lượng hải quân Mỹ trước môi trường cạnh tranh với đối thủ ngang hàng.
