Mỹ cân nhắc dùng F-35 và Tomahawk bảo đảm an ninh Ukraine

Theo truyền thông Anh dẫn nguồn tin thân cận với các cuộc thảo luận ở Washington, Mỹ đang cân nhắc sử dụng máy bay chiến đấu tàng hình thế hệ thứ năm F-35 và tên lửa hành trình Tomahawk như một phần trong cơ chế bảo đảm an ninh cho Ukraine, gắn với một thỏa thuận hòa bình nếu đạt được giữa các bên.

Tổng quan cơ chế bảo đảm an ninh đang được thảo luận

Theo báo chí Anh, cơ chế đang được xem xét là phản ứng trước khả năng lệnh ngừng bắn ở Ukraine có thể bị vi phạm. Trong khuôn khổ này, các hệ thống vũ khí hiện đại của Mỹ, bao gồm F-35 và tên lửa hành trình Tomahawk hoặc các vũ khí tương đương, sẽ được sử dụng như công cụ bảo đảm an ninh cho Ukraine nếu thỏa thuận hòa bình và ngừng bắn được thiết lập.

Nguồn tin cho biết, trong trường hợp lệnh ngừng bắn bị phá vỡ, Mỹ có thể triển khai chiến đấu cơ F-35, tên lửa hành trình Tomahawk hoặc các hệ thống vũ khí tương tự đang đóng tại các nước NATO để đáp trả. Điều này cho thấy Washington muốn gắn các cam kết an ninh với năng lực triển khai vũ khí hiện đại, nhưng vẫn giữ khoảng cách về mặt triển khai lực lượng trên lãnh thổ Ukraine.

Vai trò của F-35 và Tomahawk trong phương án răn đe

Theo nguồn tin được truyền thông Anh trích dẫn, F-35 và Tomahawk được xem là một phần trung tâm của cơ chế bảo đảm an ninh. Các hệ thống này được mô tả là vũ khí hiện đại, trong đó F-35 là máy bay chiến đấu tàng hình thế hệ thứ năm, còn Tomahawk là tên lửa hành trình.

Việc gắn các hệ thống vũ khí này với một thỏa thuận ngừng bắn cho thấy Mỹ muốn thiết lập một cơ chế răn đe quân sự cụ thể: nếu thỏa thuận bị vi phạm, Washington có sẵn công cụ để phản ứng từ ngoài lãnh thổ Ukraine, dựa trên hạ tầng quân sự sẵn có tại các nước NATO.

Triển khai từ lãnh thổ các nước NATO, không đưa quân Mỹ vào Ukraine

Báo chí Anh nhấn mạnh, Nhà Trắng và Lầu Năm Góc không có kế hoạch triển khai quân đội Mỹ trực tiếp đến lãnh thổ Ukraine. Điều này đồng nghĩa, dù F-35, Tomahawk hoặc vũ khí tương đương có thể được sử dụng trong trường hợp lệnh ngừng bắn bị phá vỡ, hoạt động quân sự sẽ xuất phát từ các căn cứ của Mỹ hoặc đồng minh trong NATO, chứ không phải từ lực lượng Mỹ đồn trú tại Ukraine.

Cách tiếp cận này cho thấy Washington muốn kết hợp giữa cam kết an ninh với hạn chế rủi ro leo thang trực tiếp trên chiến trường, đồng thời tận dụng mạng lưới hiện diện quân sự sẵn có trong khối NATO.

Cơ chế giám sát quốc tế và vai trò dẫn dắt của Mỹ

Trước khi các cam kết về sử dụng F-35 và Tomahawk được kích hoạt, dự kiến sẽ có một phái đoàn quan sát quốc tế được triển khai để giám sát việc tuân thủ thỏa thuận ngừng bắn. Theo nguồn tin mà truyền thông Anh dẫn lại, Mỹ sẽ giữ vai trò quốc gia dẫn đầu phái đoàn này.

Việc gắn cơ chế răn đe quân sự với một cấu trúc giám sát quốc tế cho thấy ý tưởng về một thỏa thuận nhiều tầng nấc: thứ nhất là ngừng bắn và giám sát; thứ hai là cam kết sử dụng lực lượng và vũ khí hiện đại nếu một bên vi phạm. Nhóm quan sát quốc tế sẽ là bước đầu tiên để xác định và ghi nhận việc tuân thủ hay vi phạm thỏa thuận.

Khung pháp lý và so sánh với thỏa thuận với Nhật Bản, Hàn Quốc

Các thỏa thuận đang được thảo luận được mô tả là tương tự các thỏa thuận quốc phòng song phương mà Mỹ đã ký với Nhật Bản và Hàn Quốc. Theo mô tả của báo chí Anh, những thỏa thuận đó quy định cam kết của Washington trong việc bảo vệ các đồng minh nếu họ bị xâm lược.

Các nguồn tin cũng lưu ý, Nhà Trắng quan tâm đến việc nhận được sự phê chuẩn của Thượng viện Mỹ đối với thỏa thuận triển khai F-35 và Tomahawk, qua đó biến nó thành một thỏa thuận ràng buộc về mặt pháp lý và có tính lâu dài. Khi đó, Tổng thống Mỹ sẽ có cơ sở pháp lý rõ ràng để ra lệnh điều động lực lượng bất cứ lúc nào nếu các điều kiện trong thỏa thuận được kích hoạt.

Cách tiếp cận này đặt cơ chế bảo đảm an ninh cho Ukraine vào cùng mô hình pháp lý với các đồng minh quan trọng ở châu Á, thay vì chỉ dừng lại ở các tuyên bố chính trị hoặc thỏa thuận không có tính ràng buộc.

Mô hình theo khuôn mẫu Triều Tiên cho thỏa thuận hòa bình

Theo giới phân tích được dẫn lại, Mỹ hiện cũng đang nghiêng về một thỏa thuận hòa bình với khuôn mẫu là Triều Tiên. Trong mô hình này, Nga và Ukraine sẽ đồng thuận ngừng bắn, rút quân khỏi Donbass và xây dựng một vùng đệm phi quân sự dưới sự giám sát của một cơ cấu quốc tế.

Như vậy, thỏa thuận được hình dung theo hai trụ cột: trên thực địa là ngừng bắn, rút quân và thiết lập vùng đệm phi quân sự; trên phương diện bảo đảm an ninh là một cơ chế răn đe gắn với năng lực triển khai F-35, Tomahawk từ các nước NATO cùng với khuôn khổ pháp lý được Thượng viện Mỹ phê chuẩn.

Đánh giá từ phía Nga và những giới hạn của mô hình đề xuất

Theo nguồn tin được trích dẫn, giới chức lãnh đạo Moscow và một số chuyên gia quân sự cho rằng Điện Kremlin sẽ không chấp nhận một thỏa thuận theo khuôn mẫu nói trên. Lý do được nêu là việc rút quân và thiết lập vùng đệm phi quân sự có thể bị nhìn nhận là khiến sự hy sinh của các quân nhân Nga trở nên vô ích, trong khi Lực lượng Vũ trang Nga hiện được cho là đang chiếm ưu thế rất lớn trên chiến trường.

Quan điểm này cho thấy một trong những trở ngại chính trị – quân sự lớn nhất của mô hình thỏa thuận kiểu Triều Tiên: bên nào đang có ưu thế trên chiến trường có thể không sẵn sàng chấp nhận việc cố định cục diện bằng một lệnh ngừng bắn lâu dài, đặc biệt nếu đi kèm vùng đệm phi quân sự và cơ chế răn đe quân sự từ bên ngoài như F-35 và Tomahawk.

Triển vọng và những yếu tố còn bỏ ngỏ

Toàn bộ các phương án sử dụng F-35 và Tomahawk như bảo đảm an ninh cho Ukraine hiện được nêu trong bối cảnh thảo luận, dựa trên nguồn tin mà báo chí Anh dẫn lại từ Washington. Những thông tin này cho thấy hướng suy nghĩ của Mỹ về một khuôn khổ hòa bình và an ninh dài hạn, nhưng chưa đồng nghĩa với quyết định triển khai cụ thể.

Khả năng hiện thực hóa mô hình thỏa thuận phụ thuộc vào nhiều yếu tố: việc các bên có đạt được ngừng bắn hay không, mức độ chấp nhận của Moscow đối với khuôn mẫu Triều Tiên, cũng như việc Quốc hội Mỹ – đặc biệt là Thượng viện – có phê chuẩn một cơ chế ràng buộc pháp lý liên quan đến việc sử dụng F-35, Tomahawk và các vũ khí tương đương hay không.

Trong bối cảnh đó, F-35 và Tomahawk được nhắc đến như biểu tượng cho một lớp bảo đảm an ninh quân sự mà Mỹ có thể đặt lên bàn đàm phán, bên cạnh các cấu phần ngoại giao và giám sát quốc tế trong nỗ lực hướng tới một thỏa thuận hòa bình tại Ukraine.