Mỹ công bố thỏa thuận hạt nhân lịch sử với Saudi Arabia
Mỹ vừa công bố một thỏa thuận mang tính lịch sử với Saudi Arabia, đặt nền móng cho chương trình hạt nhân dân sự của Riyadh. Thỏa thuận được công bố trong bối cảnh xung đột Mỹ - Iran tiếp tục căng thẳng, làm dấy lên những tranh luận về nguy cơ chạy đua hạt nhân tại Trung Đông.
Bộ Năng lượng Mỹ ngày 22/7 thông báo Washington và Riyadh đã ký một thỏa thuận mang tính bước ngoặt nhằm thiết lập chương trình hạt nhân dân sự tại quốc gia vùng Vịnh này. Theo phía Mỹ, thỏa thuận bao gồm các cơ chế bảo đảm nhằm ngăn chặn nguy cơ phổ biến vũ khí hạt nhân.
Các văn kiện được Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright và Bộ trưởng Năng lượng Saudi Arabia, Hoàng tử Abdulaziz bin Salman, ký kết. Trong tuyên bố chính thức, Bộ Năng lượng Mỹ cho biết thỏa thuận tạo nền tảng pháp lý cho mối quan hệ hợp tác kéo dài nhiều thập kỷ với giá trị lên tới hàng tỷ USD, đồng thời phục vụ nhiều mục tiêu kinh tế và chiến lược. Washington khẳng định thỏa thuận bao gồm các biện pháp chống phổ biến vũ khí hạt nhân.
Thỏa thuận được công bố trong bối cảnh Mỹ dưới thời Tổng thống Donald Trump đang tiến hành cuộc chiến với Iran, vốn bắt đầu một phần do Washington lo ngại của Mỹ về chương trình hạt nhân của Tehran - vấn đề hiện vẫn là bất đồng cốt lõi trong các cuộc đàm phán đang rơi vào bế tắc.
Theo Wall Street Journal, một điều khoản trong thỏa thuận có thể cho phép các doanh nghiệp Mỹ tham gia xây dựng cơ sở làm giàu uranium tại Saudi Arabia. Tuy nhiên, Bộ Năng lượng Mỹ không đề cập nội dung này trong thông cáo báo chí và cũng từ chối bình luận khi được AFP đề nghị xác nhận.
Thỏa thuận sẽ được trình Quốc hội Mỹ xem xét theo quy định. Tuy nhiên, với việc đảng Cộng hòa đang kiểm soát Quốc hội, khả năng văn kiện bị ngăn chặn được đánh giá là không cao.
Dù vậy, kế hoạch hỗ trợ Saudi Arabia phát triển chương trình hạt nhân dân sự vẫn vấp phải sự phản đối từ nhiều nghị sĩ thuộc cả hai đảng tại Mỹ cũng như giới chức Israel. Các ý kiến lo ngại rằng chương trình này có thể tạo tiền đề để Riyadh phát triển năng lực chế tạo vũ khí hạt nhân trong tương lai.
Saudi Arabia từ lâu đã kiên quyết khẳng định nước này có quyền phát triển chương trình hạt nhân phục vụ mục đích hòa bình, tương tự lập trường mà Iran vẫn theo đuổi. Năm ngoái, Riyadh cũng ký hiệp ước phòng thủ chung với Pakistan – quốc gia sở hữu vũ khí hạt nhân.
Trong những năm gần đây, Washington đã tìm cách đưa bất kỳ thỏa thuận nào liên quan đến hạt nhân vào một chiến lược rộng lớn hơn, bao gồm việc Saudi Arabia bình thường hóa quan hệ với Israel và ký kết hiệp ước phòng thủ với Mỹ.
Các chuyên gia an ninh từ lâu cảnh báo nếu Iran sở hữu vũ khí hạt nhân, Trung Đông có thể chứng kiến một cuộc chạy đua vũ trang hạt nhân giữa các quốc gia vùng Vịnh.
Tuy nhiên, phát biểu tại Manila trước khi thỏa thuận được công bố chính thức, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio đã bác bỏ lo ngại rằng hợp tác với Saudi Arabia sẽ làm gia tăng nguy cơ phổ biến hạt nhân.
"Mỹ sẽ không ký bất kỳ thỏa thuận nào với bất kỳ quốc gia nào trên thế giới nếu điều đó làm gia tăng nguy cơ phổ biến vũ khí hạt nhân", ông Rubio khẳng định bên lề hội nghị ngoại trưởng các nước Đông Nam Á.
Trước đó, Mỹ đã ký thỏa thuận hợp tác hạt nhân với Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) vào năm 2009 nhưng UAE không được phép tự làm giàu uranium.
Tháng 5 vừa qua, nhà máy điện hạt nhân Barakah của UAE - cơ sở điện hạt nhân duy nhất của thế giới Arab - đã bị một máy bay không người lái tấn công gây ra một vụ hỏa hoạn.
Trong bối cảnh giao tranh giữa Mỹ và Iran bùng phát trở lại, giới quan sát ngày càng lo ngại xung đột sẽ tiếp tục làm gia tăng bất ổn tại Trung Đông.
