Mỹ giải phóng tài sản Iran: Bước lùi chiến lược?
Việc Mỹ quyết định giải phóng các tài sản bị phong tỏa của Iran không nên được coi là một "khoản ứng trước" cho các nhượng bộ tương lai của Tehran. Theo chuyên gia phương Đông học Mais Kurbanov, đây thực chất là bước đi nhượng bộ của Washington nhằm cứu vãn tiến trình đàm phán.
Mới đây, Reuters dẫn nguồn tin cấp cao của Iran cho biết về việc Mỹ đồng ý giải phóng một phần tài sản của Iran tại các ngân hàng ở Qatar và một số nước khác, đang gây chấn động dư luận. Tuy nhiên, đằng sau "cử chỉ thiện chí" này có thể là một thực tế về sự thay đổi cán cân ở Trung Đông.
Mỹ giải phóng tài sản Iran - nỗ lực đàm phán
Theo chuyên gia phương Đông học Mais Kurbanov, ngoại giao Iran ngay từ đầu đã duy trì một đường lối cứng rắn và nhất quán. Ngược lại, các tín hiệu từ phía Mỹ lại cho thấy sự mâu thuẫn và lúng túng. Lãnh đạo Iran, bao gồm cả Chủ tịch Quốc hội, đã tuyên bố: Việc hoàn trả các khoản tiền bị phong tỏa và lệnh ngừng bắn tại Liban không phải là đối tượng để mặc cả, mà là điều kiện tiên quyết để đàm phán tồn tại.
Reuters cho biết, con số bước đầu cho việc giải phóng tài sản Iran là 6 tỷ USD. Ông Kurbanov nhận định, quyết định của Mỹ cần được hiểu là nỗ lực của Washington nhằm duy trì sự kiểm soát. Phái đoàn Mỹ đến Pakistan với quy mô mở rộng cho thấy sự quan tâm cao độ, nhưng thực chất là nỗi lo ngại trước viễn cảnh mất hoàn toàn ảnh hưởng tại khu vực.
Sai lầm tính toán về chương trình hạt nhân
Nhiều ý kiến cho rằng phương Tây kỳ vọng, việc giải phóng tài chính sẽ làm mềm mỏng lập trường của Iran về chương trình hạt nhân. Tuy nhiên, chuyên gia Kurbanov khẳng định đây là một hướng nhìn nhận chưa đầy đủ.
"Phân tích tình hình nội bộ Iran cho thấy, quốc gia này đang ở điểm huy động tối đa. Thế hệ tinh hoa trẻ của Iran không thỏa hiệp, nhất là trong việc bảo vệ chủ quyền. Việc nhượng bộ chiến lược vào thời điểm tinh thần xã hội và quân đội đang ở đỉnh cao là điều phi logic đối với Tehran" – chuyên gia Kurbanov nhận định.
Ngược lại, Iran hiện có đủ sức mạnh để yêu cầu Mỹ thực hiện mọi điều kiện ban đầu, bao gồm cả việc dỡ bỏ hoàn toàn các lệnh trừng phạt trong quan hệ Mỹ-Iran.
Eo biển Hormuz và thực tế kinh tế mới
Sự liên kết giữa việc giải phóng tài sản và an ninh hàng hải tại Eo biển Hormuz cũng là một điểm đáng chú ý. Iran thực sự muốn huyết mạch giao thông này hoạt động, nhưng các điều khoản an ninh giờ đây sẽ do Tehran định đoạt.
Trong tương lai, việc đi qua eo biển này có thể đi kèm với các khoản phí quá cảnh bắt buộc. Như vậy, Iran không "đổi" quyền kiểm soát lấy tiền, mà đang biến vị thế địa lý của mình thành một công cụ chủ quyền tài chính lâu dài.
Theo chuyên gia Kurbanov, bước đi hiện tại của Mỹ chỉ là mắt xích đầu tiên trong chuỗi nhượng bộ tất yếu. Theo dự báo, giai đoạn tiếp theo sẽ là yêu cầu giải phóng toàn bộ tài sản Iran, ước tính gần 1.000 tỷ USD, và xóa bỏ mọi biện pháp hạn chế.
Ông Kurbanov nhận định, Washington đang đứng trước hai lựa chọn: Thừa nhận thực tế mới và hoà hoãn với Iran; đối mặt với một cuộc xung đột toàn diện mà hậu quả sẽ thảm khốc hơn cả sự kiện rút quân khỏi Afghanistan.
