Mỹ nâng cấp Patriot với khả năng 'bắn ngược' 360 độ
Biến thể Patriot mới của Lục quân Hoa Kỳ bổ sung khả năng đánh chặn mục tiêu phía sau lưng, khắc phục giới hạn góc bắn 120 độ và tiệm cận các hệ S-300, S-400, HQ-9B.
Lục quân Hoa Kỳ đang phát triển một biến thể mới của tổ hợp tên lửa phòng không tầm xa MIM-104 Patriot với khả năng tấn công mục tiêu phía sau lưng bệ phóng. Nâng cấp này nhằm khắc phục hạn chế lớn nhất của Patriot là chỉ bao phủ khoảng 120 độ phía trước, trong khi các hệ thống Nga, Trung Quốc và Triều Tiên đã có khả năng bao phủ 360 độ từ lâu.
Patriot bổ sung khả năng đánh chặn phía sau lưng
Theo thông tin được Lục quân Hoa Kỳ công bố, biến thể mới của Patriot sẽ có khả năng tấn công các mục tiêu không nằm trực diện với bệ phóng. Đây là năng lực mà hệ thống này trước đây còn thiếu so với các đối thủ nước ngoài.
Bước tiến này được thực hiện thông qua việc phát triển song song cả thế hệ bệ phóng và tên lửa đánh chặn mới. Cấu hình mới cho phép hệ thống khai hỏa vào các mối đe dọa từ phía sau lưng, bao gồm cả tên lửa đạn đạo hoặc tên lửa hành trình đã bay vượt qua trận địa.
Trong buổi thảo luận về năng lực hiện tại và tương lai của Patriot với Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth, Trung tá Steven Moebes, Giám đốc Sản phẩm phụ trách Hệ thống Đánh chặn Tầng thấp, cho biết bệ phóng M903 hiện nay vẫn phải xoay cơ học để tìm mục tiêu.
Ông Moebes thông báo rằng ngay trong năm nay, Lục quân Hoa Kỳ sẽ khởi động một chương trình tên lửa đánh chặn mới với tầm bắn xa hơn và trần bay cao hơn. Theo các mô phỏng kỹ thuật số, loại tên lửa này sẽ mang lại cho Patriot khả năng thực hiện 'cú bắn ngược qua vai': tên lửa có đủ động năng để phóng lên, đổi hướng và quay lại đánh chặn mục tiêu phía sau vị trí bệ phóng.
Hạn chế của cấu hình Patriot hiện tại
Ở cấu hình hiện nay, các bệ phóng Patriot phải xoay cơ học để đối phó với mục tiêu nằm ngoài vùng hỏa lực hạn chế phía trước. Góc bao phủ của hệ thống chỉ đạt khoảng 120 độ, thấp hơn nhiều so với khả năng bao phủ 360 độ của các hệ thống phòng không do Nga, Trung Quốc và Triều Tiên phát triển.
Việc phụ thuộc vào chuyển động cơ học của bệ phóng khiến Patriot gặp bất lợi trong các kịch bản đánh chặn phức tạp, khi mục tiêu có thể xuất hiện từ nhiều hướng khác nhau hoặc thay đổi trục tiếp cận trong quá trình bay.
Động lực nâng cấp: mối đe dọa tên lửa cơ động
Một trong các yếu tố then chốt thúc đẩy Mỹ bổ sung khả năng 'bắn ngược' cho Patriot là sự gia tăng năng lực của các loại tên lửa đạn đạo và hành trình trong tay các đối thủ tiềm tàng. Những vũ khí này có thể cơ động trên quỹ đạo, cho phép tấn công mục tiêu từ các hướng bất ngờ, kể cả sau khi đã vượt qua trận địa phòng không.
Lực lượng Vũ trang Nga được xác nhận đã sử dụng rộng rãi hệ thống tên lửa đạn đạo Iskander-M với khả năng cơ động như vậy để tấn công các tổ hợp Patriot của Quân đội Ukraine từ đầu năm 2024. Một phiên bản phóng từ trên không của Iskander-M là hệ thống Kinzhal cũng được ghi nhận tham gia các đợt tập kích tương tự.
Các nguồn tin từ Ukraine và phương Tây nhiều lần nhấn mạnh những hạn chế đáng kể của Patriot trước các đòn tập kích tên lửa của Nga. Điều này kéo theo hệ quả chiến lược đối với Hoa Kỳ và các đối tác, nhất là trong bối cảnh Trung Quốc và Triều Tiên được cho là đang sở hữu những loại tên lửa chiến thuật thậm chí còn tiên tiến hơn.
Công nghệ phóng lạnh và bao phủ 360 độ: bắt kịp S-300
Hệ thống S-300 của Liên Xô, đưa vào biên chế từ năm 1978, được xem là hệ thống tiên phong áp dụng công nghệ 'phóng lạnh' để tấn công mục tiêu 360 độ quanh bệ phóng. Đây là một trong những yếu tố quan trọng tạo nên lợi thế của S-300 trong phòng không tầm xa.
Các thế hệ kế nhiệm như S-400 của Nga, HQ-9B của Trung Quốc, hay Pongae-5 và Pyongae-6 của Triều Tiên đều có khả năng thực hiện các 'cú bắn ngược' tương tự, tức là có thể đánh chặn mục tiêu tiếp cận từ phía sau khu vực bố trí bệ phóng.
Biến thể mới của Patriot được kỳ vọng sẽ lấp đầy khoảng trống hiệu suất tồn tại bấy lâu nay. Trong khi các bệ phóng Patriot hiện tại khai hỏa tên lửa theo góc nghiêng về phía mục tiêu, các bệ phóng tương lai dự kiến sẽ áp dụng phương thức phóng lạnh và phóng thẳng đứng, tương tự cấu hình trên các hệ thống phòng không của Nga, Trung Quốc và Triều Tiên.
Cách tiếp cận này đồng nghĩa với việc Patriot có thể sẽ mang một diện mạo bệ phóng hoàn toàn khác so với các biến thể đã được đưa vào sử dụng từ những năm 1980, đồng thời mở rộng đáng kể vùng không phận được bảo vệ quanh trận địa.
Một số khác biệt chính giữa Patriot hiện tại và biến thể mới
| Tiêu chí | Patriot hiện tại | Patriot biến thể mới (dự kiến) |
|---|---|---|
| Góc bao phủ | Khoảng 120 độ phía trước bệ phóng | Hướng tới khả năng bao phủ 360 độ, kể cả mục tiêu phía sau lưng |
| Phương thức phóng | Tên lửa phóng theo góc nghiêng về phía mục tiêu | Phóng lạnh, phóng thẳng đứng từ bệ phóng |
| Xử lý mục tiêu phía sau | Phải xoay bệ phóng cơ học để đưa mục tiêu vào vùng hỏa lực | Tên lửa theo mô phỏng có thể phóng lên rồi quay lại đánh chặn mục tiêu phía sau |
| Đối tượng đe dọa trọng tâm | Tên lửa đạn đạo, hành trình trong vùng bao phủ 120 độ | Bổ sung khả năng đối phó tên lửa đạn đạo, hành trình cơ động tấn công từ nhiều hướng |
Với nâng cấp tập trung vào bệ phóng và tên lửa đánh chặn mới, Patriot đang được điều chỉnh để phù hợp hơn với môi trường tác chiến hiện đại, nơi tên lửa đạn đạo và hành trình có khả năng cơ động và tấn công từ nhiều trục khác nhau. Khi hoàn thiện, năng lực 'bắn ngược' được kỳ vọng sẽ giúp hệ thống này tiệm cận các tổ hợp phòng không tầm xa thế hệ mới vốn đã sở hữu khả năng bao phủ 360 độ.
