Mỹ và Israel đối mặt thách thức từ chiến thuật hầm ngầm và ma trận tên lửa của Iran

Trong khuôn khổ Chiến dịch Epic Fury, Không quân và Hải quân Mỹ cùng đồng minh Israel đã thiết lập ưu thế trên không tuyệt đối trên phần lớn lãnh thổ Iran. Với hơn 15.000 mục tiêu bị tấn công, cơ sở hạ tầng hạt nhân, hệ thống phòng không và lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) đã chịu những tổn thất nghiêm trọng. Tuy nhiên, bất chấp cường độ tấn công kỷ lục, năng lực phản công của Iran vẫn là một biến số khó lường đối với các nhà hoạch định chiến lược phương Tây.

Thành tựu và giới hạn của các đòn không kích bão hòa

Tính đến thời điểm hiện tại, liên minh Mỹ - Israel đã thành công trong việc giảm từ 90-95% cường độ phóng tên lửa và UAV của Iran. Các cơ sở chỉ huy đầu não bị suy yếu, nhiều bệ phóng bị tiêu diệt và đội ngũ vận hành tên lửa đạn đạo tinh nhuệ nhất đang dần bị bào mòn. Dù vậy, trang NSJ nhận định rằng mức độ hiệu quả thực sự từ chiến lược phòng không "ma trận" của Tehran vẫn khiến các phi công liên quân phải dè chừng.

Chiến thuật phòng thủ ma trận và hầm ngầm kiên cố

Dù chịu tổn thất lớn, một phần đáng kể các bệ phóng tên lửa của Iran vẫn được bảo toàn nhờ tính cơ động cao và chiến thuật "bắn và chạy". Phần lớn các cơ sở sản xuất và bệ phóng tên lửa, UAV đều được giấu sâu trong lòng đất, nơi các loại bom đạn thông thường chưa thể tiếp cận.

Đây là bài toán hóc búa đối với Washington khi kho bom xuyên hầm ngầm MOP (Massive Ordnance Penetrator) đang cạn dần. Để giải quyết tình hình, Không quân Mỹ đã phải chuyển sang sử dụng "Mini-MOP" – thực chất là các bộ thiết bị JDAM trang bị đầu đạn xuyên sâu. Tuy nhiên, việc đánh giá thiệt hại sau đòn đánh (BDA) gặp nhiều trở ngại do mục tiêu nằm quá sâu, khiến ảnh vệ tinh khó có thể xác định chính xác liệu mục tiêu đã bị phá hủy hoàn toàn hay chưa.

Chiến lược tác chiến phi tập trung

Hệ thống phòng thủ của Iran dựa trên nguyên tắc phi tập trung, cho phép mỗi đơn vị sản xuất và bệ phóng độc lập tác chiến mà không cần mệnh lệnh trực tiếp từ trung tâm chỉ huy. Các công trình này do tập đoàn Khatam al-Anbiya xây dựng, nằm sâu dưới lớp đá granite dày hàng trăm mét tại các vùng núi hiểm trở, tạo ra một cuộc chiến bất đối xứng dai dẳng.

Theo đánh giá từ Văn phòng Giám đốc Tình báo Quốc gia Mỹ năm 2022, Iran sở hữu kho tên lửa đạn đạo lớn nhất khu vực. Ước tính từ tình báo Israel cho thấy, từ con số khoảng 3.000 tên lửa trước chiến tranh, kho vũ khí này đã giảm xuống còn khoảng 2.500 sau cuộc chiến tháng 6 năm ngoái, và hiện tại có thể còn khoảng 500 đơn vị theo dữ liệu từ Al Jazeera.

Đòn nghi binh và hỏa lực quấy rối

Tehran dường như đang chủ động tiết chế hỏa lực để đưa đối phương vào trạng thái chủ quan. Thay vì tung ra các đòn tấn công bão hòa, Iran chọn cách đánh cầm chừng với "hỏa lực quấy rối". Chỉ cần một hoặc hai vụ phóng mỗi ngày hướng về eo biển Hormuz cũng đủ để gây tâm lý hoảng loạn và làm gián đoạn giao thương hàng hải quốc tế, đẩy giá dầu leo thang.

David Des Roches, phó giáo sư tại Đại học Quốc phòng (Washington, DC), nhận định rằng các tên lửa đang được giấu tại các địa điểm dân sự hoặc những nơi không liên quan đến quân đội, khiến việc xác định vị trí trở nên cực kỳ khó khăn. Ông nhấn mạnh, các đòn đánh này chủ yếu nhằm làm kiệt quệ hệ thống cảnh báo của các nước láng giềng hơn là gây ra thiệt hại quân sự nghiêm trọng.

Áp lực thời gian và phương án bộ binh

Cuộc chiến càng kéo dài, áp lực đối với chính phủ Mỹ càng lớn. Phương án duy nhất để quét sạch các bệ phóng ẩn mình là triển khai bộ binh và lực lượng đặc nhiệm để tìm - diệt. Tuy nhiên, đây là một chiến dịch mạo hiểm, tốn kém thời gian và nhân lực mà chính quyền của Tổng thống Trump hiện tại khó có thể duy trì lâu dài trên một địa bàn rộng lớn.

Với lợi thế từ hệ thống hầm ngầm kiên cố và khả năng ngụy trang bậc thầy, Iran đang nắm giữ quyền chủ động về thời gian. Nhiều khả năng, một tuyên bố chiến thắng có thể được đưa ra trước khi toàn bộ kho tên lửa của Iran bị tiêu diệt, mở ra cơ hội để Tehran bảo toàn lực lượng cho các cuộc đối đầu trong tương lai.