NATO nghi Nga phát triển vũ khí chống vệ tinh Starlink

Hai cơ quan tình báo thuộc các quốc gia thành viên NATO được cho là đang lo ngại Nga phát triển một loại vũ khí chống vệ tinh mới, hướng mục tiêu vào mạng lưới vệ tinh Starlink đang hỗ trợ Ukraine trên chiến trường. Thông tin này xuất phát từ các nguồn tình báo mà hãng AP tiếp cận, cho thấy nỗ lực của Moskva nhằm kiềm chế ưu thế không gian của phương Tây.

Mục tiêu chính: kiềm chế ưu thế không gian của phương Tây

Theo các nguồn tin mà AP dẫn lại, hệ thống vũ khí đang được Nga nghiên cứu được cho là nhằm trực tiếp vào ưu thế không gian của phương Tây – yếu tố đang đóng vai trò then chốt trong việc hỗ trợ Ukraine. Trọng tâm của mối lo ngại là Starlink, mạng lưới gồm hàng nghìn vệ tinh quỹ đạo thấp của SpaceX, đã trở thành hạ tầng thông tin quan trọng đối với lực lượng Ukraine.

Các vệ tinh Starlink cung cấp dịch vụ Internet tốc độ cao, được lực lượng Ukraine sử dụng cho liên lạc trên chiến trường, hỗ trợ xác định mục tiêu vũ khí và thực hiện nhiều nhiệm vụ khác. Mạng lưới này cũng phục vụ người dân và các quan chức chính phủ tại những khu vực mà hệ thống liên lạc trên mặt đất bị các cuộc tấn công của Nga làm gián đoạn. Vì vậy, giới chức Nga coi Starlink là một mối đe dọa nghiêm trọng và nhiều lần cảnh báo các vệ tinh thương mại phục vụ quân đội Ukraine có thể trở thành mục tiêu hợp pháp.

Cơ chế “hiệu ứng vùng”: tạo mây mảnh vỡ trên quỹ đạo

Loại vũ khí mới được mô tả là tạo ra một “hiệu ứng vùng” trên quỹ đạo, thay vì tấn công riêng lẻ từng vệ tinh. Theo thông tin AP tiếp cận, khái niệm được nhắc tới là làm ngập quỹ đạo hoạt động của Starlink bằng hàng trăm nghìn mảnh vụn có mật độ cao, từ đó có thể vô hiệu hóa nhiều vệ tinh cùng lúc.

Cách tiếp cận này khác với các vụ thử nghiệm trước đây, trong đó một tên lửa được sử dụng để phá hủy một vệ tinh đơn lẻ. Trong kịch bản mới, các đám mây mảnh vỡ dày đặc sẽ tạo thành vùng nguy hiểm trên quỹ đạo, khiến nhiều vệ tinh đi qua khu vực đó có nguy cơ bị hư hại hoặc phá hủy. Điều này có thể gây tổn thất lớn cho một chòm vệ tinh như Starlink, vốn dựa vào số lượng lớn vệ tinh quỹ đạo thấp để duy trì độ phủ và tính liên tục dịch vụ.

Tuy nhiên, chính phương thức “hiệu ứng vùng” này cũng tiềm ẩn rủi ro rất lớn. Các nhà phân tích được dẫn lời cảnh báo rằng việc triển khai một loại vũ khí tạo ra mây mảnh vỡ dày đặc như vậy có thể gây ra tình trạng hỗn loạn mất kiểm soát trong không gian. Mảnh vỡ không chỉ đe dọa Starlink mà còn có khả năng tác động đến nhiều hệ thống vệ tinh đang hoạt động khác trên các quỹ đạo lân cận.

Nguy cơ lan rộng: tác động tới cả Nga và Trung Quốc

Theo đánh giá được trích dẫn, hậu quả của một vụ tấn công dạng này sẽ không chỉ dừng lại ở các hệ thống vệ tinh của phương Tây. Các mảnh vỡ quỹ đạo có thể nhanh chóng lan rộng, ảnh hưởng đến cả các công ty và quốc gia khác, trong đó có Nga và đồng minh Trung Quốc. Hai nước này hiện cũng phụ thuộc vào hàng nghìn vệ tinh cho các nhu cầu liên lạc, quốc phòng và nhiều dịch vụ thiết yếu khác.

Điều này đặt ra một nghịch lý: một hệ thống vũ khí được thiết kế để làm suy yếu hạ tầng thông tin của đối phương có thể đồng thời gây tổn hại tới chính mạng lưới vệ tinh của bên triển khai và các đối tác của họ. Nguy cơ “tự gây tổn thất” là một trong những lý do khiến giới phân tích cảnh báo về rủi ro mất kiểm soát nếu các mây mảnh vỡ như vậy được tạo ra trong môi trường quỹ đạo.

Nhận định thận trọng từ Chỉ huy Sư đoàn Không gian Canada

Chuẩn tướng Christopher Horner, Chỉ huy Sư đoàn Không gian của quân đội Canada, được AP dẫn lời cho biết không thể loại trừ khả năng Nga đang nghiên cứu lĩnh vực này. Ông đặt nhận định đó trong bối cảnh Mỹ trước đây từng cáo buộc Moskva theo đuổi một loại vũ khí hạt nhân không phân biệt mục tiêu được triển khai trong không gian.

Ông Horner nói: ông không thể khẳng định đã được thông báo cụ thể về loại hệ thống mà các nguồn tin đề cập. Tuy nhiên, theo lập luận của ông, nếu thông tin về một hệ thống vũ khí hạt nhân trong không gian là chính xác và Nga sẵn sàng theo đuổi hướng phát triển đó, thì việc nước này nghiên cứu một hệ thống tương tự, có mức độ tàn phá tương đương nhưng không mang tính hạt nhân, “không phải là điều không thể xảy ra”.

Ở góc độ kỹ thuật, ông Horner cũng nhấn mạnh khó có thể hình dung cách kiểm soát các đám mây mảnh vụn sao cho chỉ tác động riêng tới Starlink. Một khi mảnh vỡ được tạo ra trên quỹ đạo, chúng có thể nhanh chóng “vượt khỏi tầm kiểm soát”, di chuyển và va chạm theo những quỹ đạo khó dự đoán, gây ra hiệu ứng lan truyền nguy hiểm.

Lập trường công khai của Nga về vũ khí không gian

Trên bình diện ngoại giao, Nga trước đây từng kêu gọi Liên hợp quốc tăng cường nỗ lực ngăn chặn việc triển khai vũ khí trên quỹ đạo. Tổng thống Vladimir Putin nhiều lần khẳng định Moskva không có ý định đưa vũ khí hạt nhân vào không gian. Những tuyên bố này tạo nên một đối lập đáng chú ý với các cáo buộc và lo ngại từ phía Mỹ và các nguồn tin tình báo phương Tây về chương trình vũ khí không gian của Nga.

Dù vậy, việc Nga coi Starlink là mối đe dọa nghiêm trọng và nhiều lần ám chỉ vệ tinh thương mại phục vụ mục đích quân sự có thể trở thành mục tiêu đã cho thấy không gian đang ngày càng trở thành một phần trong môi trường tác chiến. Hỗ trợ mà Starlink cung cấp cho Ukraine, trong bối cảnh cuộc xung đột với Nga đã bước sang năm thứ tư, khiến các hệ thống vệ tinh thương mại ngày càng gắn chặt với hoạt động quân sự.

Năng lực hiện có và khoảng trống thông tin

Tháng này, Moskva cho biết đã triển khai hệ thống tên lửa mặt đất S-500 mới, được mô tả là có khả năng tấn công các mục tiêu ở quỹ đạo thấp. Trước đó, năm 2021, Nga từng sử dụng một tên lửa để phá hủy một vệ tinh thời Chiến tranh Lạnh đã ngừng hoạt động, tạo ra một lượng mảnh vỡ đáng kể trên quỹ đạo. Theo thông tin mà AP dẫn lại, khác với vụ thử năm 2021 nhằm vào một mục tiêu đơn lẻ, hệ thống vũ khí chống Starlink được nhắc tới hiện nay được cho là sẽ nhắm tới nhiều vệ tinh cùng lúc.

Mặc dù vậy, những gì AP thu thập được cho đến nay vẫn chưa cho biết khi nào Nga có thể triển khai hệ thống vũ khí mới này, cũng như chưa làm rõ liệu nó đã được thử nghiệm hay vẫn đang ở giai đoạn nghiên cứu ban đầu. Mức độ hoàn thiện kỹ thuật, khả năng triển khai thực tế và khung thời gian cụ thể đều là những câu hỏi còn bỏ ngỏ.

Trong bối cảnh đó, các đánh giá hiện nay chủ yếu dựa trên thông tin từ các nguồn tình báo và phân tích của giới chuyên môn, với mức độ chắc chắn còn hạn chế. Điều này buộc các bên liên quan phải cân nhắc đồng thời hai yếu tố: không đánh giá thấp rủi ro tiềm tàng từ các hệ thống vũ khí không gian mới, nhưng cũng cần thận trọng trước khi đưa ra kết luận dứt khoát về năng lực thực tế của chúng.