Nga và phương án nhập khẩu tàu chiến Trung Quốc để hiện đại hóa hải quân

Năng lực đóng tàu nội địa của Nga hiện đang đối mặt với nhiều thách thức trong việc chế tạo các tàu chiến mặt nước cỡ lớn. Trước thực trạng này, phương án mua tàu chiến từ Trung Quốc nổi lên như một lựa chọn thực tế để hiện đại hóa hạm đội trong vòng 10-15 năm tới, tương tự như cách Mỹ đang xem xét đặt đóng tàu từ các đồng minh châu Á.

Tiền lệ từ Hải quân Mỹ trong cuộc đua số lượng với Trung Quốc

Hải quân Hoa Kỳ, vốn là biểu tượng quyền lực đại dương, đang phải đối mặt với áp lực lớn về số lượng tàu chiến. Tính đến cuối năm 2025, dự báo tỷ lệ tổng số đơn vị tàu chiến giữa Trung Quốc và Mỹ là 395 so với 296. Sự chênh lệch này đến từ tốc độ đóng tàu khu trục: Trung Quốc có khả năng hạ thủy từ 6 đến 10 chiếc mỗi năm, trong khi Mỹ chỉ đạt trung bình 1,6 chiếc.

Để giải quyết tình trạng này, dự thảo ngân sách năm 2027 của Lầu Năm Góc đã dự kiến chi 1,85 tỷ USD cho nghiên cứu và phát triển đóng tàu tại nước ngoài. Các đô đốc Mỹ đang cân nhắc đặt hàng tàu hộ vệ lớp Mogami của Nhật Bản và lớp Daegu của Hàn Quốc. Đây là một động thái chưa từng có, cho thấy ngay cả cường quốc hàng đầu cũng phải tận dụng năng lực sản xuất của đồng minh khi chuỗi cung ứng nội địa suy giảm.

Thực trạng và những rào cản của ngành đóng tàu Nga

Đối với Nga, công cuộc hiện đại hóa hải quân gặp khó khăn do nguồn lực quốc phòng ưu tiên cho Lục quân, Không quân và các thiết bị bay không người lái (drone). Trong giai đoạn 2024-2025, sự bổ sung chủ yếu tập trung vào tàu ngầm hạt nhân lớp Borei-A, tàu ngầm đa năng và tàu ngầm diesel-điện lớp Varshavyanka.

Về tàu mặt nước hạng 1 và hạng 2, Nga gần như không có đơn vị mới. Dự án tàu khu trục hạt nhân tàng hình "Lider" (Dự án 23560) với kế hoạch trang bị hệ thống S-500 và tổ hợp Poliment-Redut đã bị ngừng cấp vốn từ năm 2016 do kinh phí ước tính quá cao, lên tới 100 tỷ Ruble. Hiện tại, các mẫu tàu hộ tống lớp Steregushchiy vốn là thế mạnh cũng đang gặp tình trạng đình trệ sản xuất.

Giải pháp từ công nghiệp đóng tàu Trung Quốc

Trung Quốc hiện sở hữu tốc độ đóng tàu kỷ lục thế giới. Trong năm 2025, quốc gia này đã đóng mới 7 tàu khu trục Type 052D (lớp Kunming) và 2 bản nâng cấp 052DM. Mỗi chiếc Type 052D có lượng giãn nước 7.500 tấn, trang bị 64 ống phóng thẳng đứng (VLS) cùng hệ thống vũ khí hiện đại. Bên cạnh đó là lớp tàu khu trục Type 055 với lượng giãn nước 13.000 tấn sở hữu hỏa lực vượt trội.

Việc Nga đặt hàng các tàu khu trục này được đánh giá là giải pháp khả thi để duy trì sức mạnh tác chiến mặt nước trong khi chờ đợi năng lực nội địa hồi phục. Nga có thể thực hiện thanh toán thông qua các thỏa thuận cung cấp năng lượng, như tăng sản lượng khí đốt qua đường ống Sức mạnh Siberia.

Lịch sử nhập khẩu tàu chiến của Nga và Liên Xô

Việc mua tàu chiến nước ngoài không phải là điều mới mẻ trong lịch sử hải quân Nga. Nhiều con tàu nổi tiếng từng được đặt đóng tại nước ngoài như:

• Varyag và Retvizan: Đóng tại Mỹ.
• Tsesarevich: Sản xuất tại Pháp.
• Koreyets: Sản xuất tại Thụy Điển.
• Tàu đổ bộ Dự án 775: Đóng tại Ba Lan thời Liên Xô.

Từ năm 2009, lãnh đạo Hải quân Nga đã từng đề cập đến khả năng mua tàu chiến ngoại biên. Trước những hạn chế về hạ tầng đóng tàu cỡ lớn hiện nay, việc học tập mô hình của Mỹ để hợp tác với các xưởng đóng tàu có năng suất cao như Trung Quốc đang trở thành một phương án mang tính chiến lược.