Ngành điều nỗ lực giữ mục tiêu xuất khẩu 5 tỷ USD năm 2026

Báo cáo từ Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn cho thấy xuất khẩu hạt điều trong 2 tháng đầu năm 2026 đạt kết quả khả quan tại nhiều thị trường. Tuy nhiên, xung đột tại khu vực Trung Đông đang gây ra những rào cản lớn đối với chuỗi cung ứng, đe dọa trực tiếp đến mục tiêu đạt 5 tỷ USD kim ngạch xuất khẩu trong năm nay.

Thị trường Trung Đông đối mặt tình trạng đóng băng đơn hàng

Theo Hiệp hội Điều Việt Nam (Vinacas), Trung Đông từng là một trong ba thị trường tiêu thụ điều lớn nhất của Việt Nam vào năm 2025, sau Trung Quốc và Mỹ. Các quốc gia như UAE, Thổ Nhĩ Kỳ và Arab Saudi đều nằm trong nhóm 10 thị trường nhập khẩu điều nhân lớn nhất.

Ông Bạch Khánh Nhựt, Phó chủ tịch Vinacas, cho biết xung đột địa chính trị đã khiến hoạt động xuất khẩu sang khu vực này bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Thay vì ký kết hợp đồng gối đầu như trước, các nhà nhập khẩu hiện chỉ mua cầm chừng để duy trì hoạt động kinh doanh ngắn hạn. Tình trạng rủi ro trong vận chuyển và lo ngại về sức mua tại chỗ khiến các đơn hàng mới đi Trung Đông gần như rơi vào trạng thái đóng băng.

Xoay trục sang Trung Quốc và Mỹ để bù đắp thiếu hụt

Trước sự sụt giảm tại Trung Đông, các doanh nghiệp xuất khẩu đang đẩy mạnh khai thác các thị trường tiềm năng khác, đặc biệt là Trung Quốc và Mỹ. Năm 2025, Trung Quốc đã vượt Mỹ để trở thành thị trường nhập khẩu hạt điều lớn nhất của Việt Nam với 19,6% thị phần. Xu hướng này tiếp tục duy trì trong 2 tháng đầu năm 2026 với lượng xuất khẩu tăng 15,2% và trị giá tăng 23,7% so với cùng kỳ, đạt xấp xỉ 8.000 tấn, tương đương hơn 55 triệu USD.

Tại thị trường Mỹ, việc thuế quan đối với mặt hàng điều nhân về mức 0% đang tạo động lực cho các doanh nghiệp quay trở lại mạnh mẽ. Ông Tạ Quang Huyên, Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Hoàng Sơn 1, chia sẻ doanh nghiệp đang tập trung vào các tập đoàn bán lẻ lớn tại Trung Quốc khi nhu cầu tiêu thụ hạt dinh dưỡng của người dân nước này ngày càng tăng cao.

Chiến lược nâng cao giá trị thông qua chế biến sâu

Để đảm bảo tăng trưởng bền vững và đạt mục tiêu kim ngạch, Vinacas xác định chế biến sâu là ưu tiên hàng đầu. Việc chuyển đổi từ xuất khẩu điều thô sang các sản phẩm ăn liền, điều tẩm gia vị giúp gia tăng đáng kể biên lợi nhuận cho doanh nghiệp.

Ông Trần Văn Sơn, Chủ tịch HĐQT Công ty cổ phần Tập đoàn Gia Bảo, cho biết đơn vị này vừa đưa vào vận hành nhà máy chế biến tại TP. Đồng Xoài, Tỉnh Bình Phước với vốn đầu tư 6,5 triệu USD. Theo tính toán, 1 tấn điều chế biến sâu có thể mang lại lợi nhuận từ 25-30 triệu đồng, cao gấp nhiều lần so với mức 5-6 triệu đồng từ 1 tấn điều thô.

Bên cạnh việc đầu tư công nghệ, các doanh nghiệp cũng đang chủ động nguồn nguyên liệu trong nước thông qua liên kết với các hộ dân và hợp tác xã. Mục tiêu của lộ trình này là giảm phụ thuộc vào nguồn điều thô nhập khẩu, đồng thời xây dựng thương hiệu hạt điều Việt Nam trên bản đồ nông sản thế giới.