Ngành Y tế Nghệ An đưa dịch vụ y tế đến gần dân

''Đưa bệnh viện'' đến vùng biên

Trời còn chưa sáng, sân Bệnh viện Phổi Nghệ An đã rực sáng ánh đèn. Tại khu kỹ thuật, không khí hối hả như một chiến dịch. Bác sĩ Bùi Đức Hà - Trưởng phòng Chỉ đạo tuyến, cùng các kỹ thuật viên tất bật kiểm tra hệ thống thiết bị lần cuối trước giờ xuất kích.

Máy X-quang kỹ thuật số tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI), hệ thống máy tính phân tích hình ảnh chuyên dụng, máy in, vật tư xét nghiệm GeneXpert, test Mantoux… lần lượt được bọc lót cẩn thận bằng các lớp đệm chống sốc, chèn chặt rồi đưa lên khoang xe lưu động.

Ở phòng bên cạnh, các điều dưỡng cẩn trọng rà soát lại từng tập hồ sơ và danh sách người dân được mời. Đoàn công tác gồm 14 bác sĩ, điều dưỡng, kỹ thuật viên chẩn đoán hình ảnh và xét nghiệm sẽ có một hành trình dài: Làm việc liên tục trong 4 ngày tại 15 trạm y tế cơ sở.

“Muốn một đợt khám lưu động hiệu quả, khâu chuẩn bị phải hoàn tất trước khi xe lăn bánh. Chúng tôi phối hợp với trạm y tế các xã rà soát nhóm nguy cơ, lập danh sách, gửi giấy mời từ nhiều ngày trước. Đến nơi là bắt tay vào làm việc ngay”, bác sĩ Bùi Đức Hà chia sẻ.

Mới hơn 6 giờ sáng, chiếc xe chuyên dụng đã đỗ sẵn trước sân một trạm y tế xã thuộc khu vực huyện Anh Sơn (cũ). Lúc này, sân trạm cũng đã đông kín người. Có cụ già tóc bạc phơ được con cháu dìu từng bước, có những người nông dân tranh thủ ghé khám, trên tay vẫn mang theo dụng cụ làm đồng.

Ngồi lặng lẽ ở một góc sân, ông C.V.H. (72 tuổi), ở xã Yên Xuân đưa đôi bàn tay gầy guộc quẹt ngang dòng mồ hôi. Nhiều tháng nay, ông bị những cơn ho kéo dài hành hạ. Nhưng cũng như bao người dân bản xứ, ông chỉ nghĩ đơn giản đó là bệnh tuổi già hoặc viêm họng thông thường do thời tiết. Mỗi lần cổ họng ngứa rát, ông lại đi bộ ra hiệu thuốc đầu xã mua vài viên thuốc giảm ho uống qua loa rồi lại tiếp tục công việc đồng áng. Chỉ đến khi hệ thống loa truyền thanh xã phát đi thông báo có đoàn bác sĩ bệnh viện tỉnh về khám, chụp phim miễn phí, ông mới đi bộ đến kiểm tra “cho yên tâm”.

Quy trình diễn ra nhanh chóng. Ông H. được hướng dẫn vào buồng chụp X-quang lưu động. Chỉ vài phút sau, hệ thống trí tuệ nhân tạo (AI) tích hợp trên máy đã phân tích và phát hiện ra hình ảnh tổn thương nghiêm trọng nghi lao trên thùy phổi của ông. Ngay lập tức, bác sĩ chỉ định ông làm xét nghiệm đờm bằng công nghệ cao GeneXpert. Kết quả hiển thị rõ ràng: Dương tính với vi khuẩn lao. Nhìn tờ kết quả trên tay, ông H. bàng hoàng, giọng run run: “Nếu không có đoàn khám về tận xã, chắc tôi cũng chẳng bao giờ đi bệnh viện...”.

Không riêng gì ông H., cũng trong đợt sàng lọc cao điểm này, các bác sĩ đã kịp thời lật tẩy “kẻ sát nhân thầm lặng” đang trú ngụ trong cơ thể của ông Đ.X.T. (67 tuổi) và ông N.T.S. (70 tuổi), cùng trú tại xã Nhân Hòa. Điểm chung của họ là trước đó đều hoàn toàn khỏe mạnh trong suy nghĩ của chính mình và người thân.

Sự chủ động đưa nhân lực và thiết bị tối tân về tận gốc của Bệnh viện Phổi Nghệ An đã mang lại những con số biết nói. Chỉ trong vỏn vẹn 4 ngày, tại các xã thuộc khu vực Anh Sơn (cũ), đoàn công tác đã khám và chụp X-quang cho 3.155 người; thực hiện 2.177 test Mantoux; phát hiện 157 trường hợp nghi mắc lao và 205 người mắc các bệnh hô hấp khác. Trong số 112 mẫu có tổn thương rõ ràng được đưa vào máy xét nghiệm GeneXpert, có 9 trường hợp được xác định chính xác mắc lao và ngay lập tức được lập hồ sơ đưa vào quản lý, điều trị theo phác đồ.

Bác sĩ Nguyễn Thanh Hải - Giám đốc Bệnh viện Phổi Nghệ An, đúc kết: “Phát hiện người mắc lao ngay tại cộng đồng giúp người bệnh được điều trị sớm, cắt đứt chuỗi lây truyền, đồng thời hạn chế tối đa nguy cơ lây nhiễm cho gia đình và những người xung quanh”.

Không chỉ riêng Bệnh viện Phổi, tại Bệnh viện Nội tiết Nghệ An, chiến dịch “đưa y tế đến với người dân” được cụ thể hóa bằng các chương trình sàng lọc bệnh đái tháo đường và các bệnh lý tuyến giáp sâu trong cộng đồng. Thay vì đợi đến khi người dân có triệu chứng rõ ràng rồi mới tìm đến bệnh viện, các ê-kíp chuyên môn đã phối hợp với địa phương tổ chức khám, sàng lọc và siêu âm ngay tại cơ sở.

Song song với cuộc chiến chống bệnh nội tiết, mặt trận tầm soát ung thư của Bệnh viện Ung bướu Nghệ An cũng liên tục chuyển động. Từ đầu năm đến tháng 8/2026, Bệnh viện đã tổ chức 9 đợt khám sàng lọc quy mô lớn với tổng cộng 3.077 lượt người dân được thụ hưởng. Các chương trình tập trung đánh thẳng vào những căn bệnh ung thư thường gặp như ung thư tuyến giáp, ung thư vú, ung thư cổ tử cung, ung thư tuyến tiền liệt và ung thư gan.

Hóa giải “lực cản” định kiến

Theo chia sẻ của bác sĩ Bùi Đức Hà, tình hình bệnh lao trên địa bàn tỉnh đang có xu hướng giảm khoảng 5-8% mỗi năm nhưng vẫn còn ở mức cao. Hàng năm, toàn tỉnh thu nhận khoảng 1.600 - 1.800 bệnh nhân lao các thể; tỷ lệ mới mắc đạt khoảng 49 người/100.000 dân, trong khi tỷ lệ tử vong do lao hàng năm được khống chế dưới 2% tổng số bệnh nhân.

Để giải quyết triệt để, Bệnh viện Phổi Nghệ An đang đẩy mạnh chiến lược "2X" dưới sự hướng dẫn của Chương trình Chống lao Quốc gia. Đây là quy trình nghiêm ngặt: Tất cả người dân đến khám được chụp X-quang phổi (X-ray), nếu phát hiện bất thường nghi lao sẽ lập tức được thực hiện xét nghiệm Xpert (GeneXpert) để chẩn đoán xác định.

Bác sĩ Hà phân tích rằng, việc chủ động đưa máy móc và chuyên gia về tận phường xã mang lại hiệu quả vượt trội trong việc phát hiện sớm "bệnh nhân bóng ma" trong cộng đồng.

Thống kê của Chương trình Chống lao Quốc gia cho thấy còn khoảng 40% bệnh nhân lao ở cộng đồng chưa được phát hiện, đa phần rơi vào những người không có triệu chứng hoặc triệu chứng rất nhẹ. Họ vẫn sinh hoạt, lao động bình thường nhưng lại vô tình lây bệnh cho người khác.

"Khám lưu động không chỉ giúp thu dung điều trị sớm để tránh biến chứng nặng, mà còn bảo vệ một bộ phận yếu thế, người già neo đơn, người sống ở khu vực miền núi, vùng sâu, vùng xa vốn gặp nhiều rào cản di chuyển. Đồng thời, những chuyến đi này còn giúp "gặt hái" và điều trị kịp thời nhiều bệnh lý hô hấp khác như viêm phổi, u phổi, hen phế quản hay bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính", bác sĩ Hà nói.

Tuy nhiên, hành trình này cũng phải đối mặt với không ít lực cản từ chính người dân. Qua thực tế cắm bản, bác sĩ Bùi Đức Hà trăn trở về 3 rào cản lớn nhất. Đầu tiên là tâm lý chủ quan, một bộ phận không nhỏ người dân chỉ chịu đi khám khi cơ thể đã suy kiệt với các triệu chứng nặng như ho sâu, sốt, gầy sút cân hay khó thở. Kế đến là khó khăn về khoảng cách địa lý, phương tiện đi lại của những hoàn cảnh già cả, neo đơn ở vùng biên. Đặc biệt, rào cản vô hình nhưng đáng sợ nhất chính là tâm lý kỳ thị bệnh lao.

Sự khác biệt cốt lõi giữa việc phát hiện tại cộng đồng và việc người bệnh tự tìm đến viện nằm ở "giai đoạn vàng". Bệnh lý được phát hiện sớm tại bản làng thường chưa hoặc ít biểu hiện triệu chứng lâm sàng, tổn thương phổi trên phim X-quang còn nhẹ, giúp nâng tỷ lệ điều trị thành công lên rất cao so với khi bệnh đã tiến triển nặng.

Nhìn lại những con số vừa phát hiện, bác sĩ Hà trầm ngâm chia sẻ rằng, mỗi năm trung bình khoảng 10% số bệnh nhân lao toàn tỉnh được bóc tách qua công tác khám lưu động. Nếu không có những chuyến xe này, những bệnh nhân thể nhẹ sẽ hoàn toàn bị bỏ sót. Họ sẽ chỉ được phát hiện khi bệnh đã quá nặng, tổn thương sâu, rất khó điều trị và đáng ngại hơn cả là trong suốt thời gian dài bị bỏ quên đó, họ đã vô tình trở thành một nguồn lây nhiễm di động cực lớn cho cộng đồng.