Nghệ An: Hơn 6.000 ha lúa Hè Thu bị lép hạt

Năng suất giảm mạnh, nông dân đứng trước nguy cơ thua lỗ

Lúa vụ Hè Thu ở Nghệ An bắt đầu cho thu hoạch từ nửa cuối tháng 8 và kéo dài đến trung tuần tháng 9. Tuy nhiên, tại nhiều địa phương, năng suất lúa năm nay giảm mạnh do tỷ lệ hạt lép, lửng cao, khiến người nông dân đối mặt với nguy cơ thua lỗ.

Có mặt tại các địa phương như Quan Thành, Hợp Minh, Văn Hiến, Văn Kiều..., không khí thu hoạch lúa kém phần phấn khởi. Trên nhiều cánh đồng, bà con vừa thu hoạch vừa thấp thỏm bởi năng suất thấp hơn nhiều so với những vụ trước.

Tại xã Văn Kiều, ông Lê Văn Minh, nông dân xóm 17 cho biết, vụ Hè Thu này gia đình gieo cấy 3 mẫu lúa. Dù thời gian đầu cây lúa sinh trưởng khá tốt, nhưng sau trổ, hạt chuyển màu đen, lem lép nhiều. Năng suất cuối vụ chỉ đạt khoảng 1,2 tạ/sào.

Theo ông Minh, với mức năng suất này, người trồng lúa gần như không thể bù đắp chi phí sản xuất. Chỉ riêng tiền làm đất và thu hoạch đã khoảng 400.000 đồng/sào, chưa tính các khoản chi cho giống, phân bón, thuốc trừ sâu... Trong khi đó, giá lúa Khang Dân phơi khô khén chỉ có 670.000 đồng/tạ. Với năng suất 1,2 tạ/sào, số tiền thu về thấp hơn nhiều so với tổng chi phí phải bỏ ra trong cả vụ.

Tìm hiểu được biết, nhiều diện tích lúa vụ Hè Thu trên địa bàn xã Văn Kiều chỉ đạt 80 - 100 kg lúa/sào. Điều này đồng nghĩa người nông dân thua lỗ nặng.

Không riêng xã Văn Kiều, nhiều hộ dân ở xã Quan Thành cũng chịu cảnh thất thu. Tại xóm Tây Hồ, xã Quan Thành, bà Nguyễn Thị Thịnh cho biết, vụ Hè Thu năm nay gia đình gieo cấy 4 sào lúa. Nếu như những vụ trước, ruộng lúa cho năng suất trên dưới 2,5 tạ/sào thì năm nay năng suất giảm mạnh do tỷ lệ hạt lép, lửng cao.

“Vụ này gia đình tôi chỉ thu được khoảng 1 - 1,5 tạ/sào. Với năng suất như vậy thì chắc chắn bị lỗ. Tính tất cả chi phí cho mỗi sào hết khoảng 1,3 triệu đồng. Trong khi giá lúa tươi hiện nay chỉ hơn 600.000 đồng/tạ”, bà Thịnh chia sẻ.

Vụ Hè Thu năm nay, xã Quan Thành gieo cấy hơn 1.146 ha lúa. Theo ông Cao Xuân Toản – Phó Chủ tịch UBND xã Quan Thành, sản xuất lúa trên địa bàn chịu ảnh hưởng nặng nề, năng suất giảm đáng kể so với các năm trước. Qua khảo sát, toàn xã có khoảng 1.000 ha lúa bị giảm năng suất từ 30 - 70%.

Nguyên nhân theo ông Toản, chủ yếu do chuột, sâu bệnh và bệnh nhện gié gây hại. Đặc biệt, thời tiết diễn biến bất thường đã ảnh hưởng lớn đến quá trình sinh trưởng, phát triển của cây lúa.

Thời điểm lúa trổ gặp nắng nóng gay gắt, cộng với gió Lào thổi mạnh, khiến quá trình thụ phấn, kết hạt bị ảnh hưởng, nhiều diện tích lúa hạt lép, năng suất giảm mạnh.

Trên 6.000 ha lúa bị lép, lửng

Theo Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Nghệ An, vụ Hè Thu – Mùa năm 2026, toàn tỉnh gieo cấy hơn 68.000 ha lúa, trong đó, lúa Hè Thu hơn 48.000 ha và lúa Mùa hơn 20.000 ha.

Nhìn chung, từ đầu vụ đến thời điểm kiểm tra, cây lúa sinh trưởng, phát triển khá. Tại một số vùng có đủ nguồn nước tưới, cây lúa phát triển tốt. Tuy nhiên, bước vào giai đoạn trổ, tình trạng hạt lép, lửng xuất hiện trên diện rộng.

Đến ngày 15/8, toàn tỉnh đã có hơn 40.000 ha lúa trổ. Trong đó, hơn 9.000 ha trổ trước ngày 1/8, tập trung tại các địa phương thuộc khu vực Yên Thành, Diễn Châu (cũ(; khoảng 31.000 ha trổ trong thời gian từ ngày 2 - 15/8.

Theo ngành chuyên môn, tình trạng lúa bị lép, lửng xuất hiện trên diện rộng trong vụ Hè Thu – Mùa năm 2026. Đến giữa tháng 8, toàn tỉnh ghi nhận trên 6.000 ha lúa có tỷ lệ lép, lửng cao, tập trung chủ yếu ở những diện tích trổ sớm. Đây được xem là một trong những nguyên nhân quan trọng làm giảm năng suất tại nhiều địa phương.

Các địa bàn được ghi nhận có diện tích lúa bị lép, lửng gồm các xã: Yên Thành, Hợp Minh, Quan Thành, Vân Tụ, Giai Lạc, Tân Châu, Anh Châu, Minh Châu, Thuần Trung, Văn Kiều và một số địa phương khác.

Đáng chú ý, hiện tượng này không chỉ xuất hiện trên một giống lúa nhất định mà được ghi nhận ở nhiều giống khác nhau. Trong đó, Khang Dân 18, TBR 97... có diện tích gieo cấy lớn và thuộc nhóm trổ sớm nên mức độ thiệt hại được ghi nhận nhiều hơn.

Một trong những yếu tố được ngành chuyên môn nhận định có tác động lớn đến tình trạng lép, lửng là diễn biến thời tiết trong thời kỳ lúa làm đòng, trổ và ngậm sữa.

Theo báo cáo, thời tiết vụ Hè Thu – Mùa 2026 diễn biến bất lợi, nhiệt độ cao hơn trung bình nhiều năm 0,5 - 1°C, độ ẩm thấp 41 - 52%, kèm nắng nóng và gió phơn Tây Nam trong giai đoạn lúa làm đòng, trổ bông.

Sự đan xen giữa nắng nóng, khô nóng và mưa nhiều ảnh hưởng đến quá trình thụ phấn, hình thành hạt, làm gia tăng tình trạng hạt đen, lép, lửng.

Cùng với thời tiết bất lợi, sâu bệnh cũng gia tăng trong vụ Hè Thu, với các đối tượng như chuột, sâu cuốn lá nhỏ, khô vằn, sâu đục thân, nhện gié và bệnh lem lép hạt.

Bên cạnh yếu tố khách quan, ngành chuyên môn chỉ ra một số nguyên nhân chủ quan. Giá vật tư nông nghiệp tăng khiến nhiều nông dân hạn chế đầu tư sản xuất. Ngoài ra, nhiều vùng vẫn sử dụng lúa thịt làm giống gieo cấy vụ Hè Thu, tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng chất lượng và sức sinh trưởng của cây lúa.

Hơn 6.000 ha lúa bị lép, lửng ở mức cao là con số cần được các địa phương tiếp tục rà soát, đánh giá cụ thể về diện tích và mức độ thiệt hại. Đây cũng là cảnh báo đối với sản xuất lúa trong điều kiện thời tiết ngày càng khó dự báo./.