Nghệ An siết chặt quản lý cấp phép tàu cá

Siết chặt cấp phép, đảm bảo an toàn cho tàu cá

Việc thực hiện Quyết định số 49/2024/QĐ-UBND (nhằm giảm cường lực khai thác theo khuyến cáo EC) cùng chính sách hỗ trợ giải bản (Nghị quyết số 34/NQ) đã làm số lượng tàu cá và lao động biển tại Nghệ An giảm mạnh (tàu giảm từ 5.000 xuống ~2.600; lao động giảm còn ~11.438 người). Hiện số tàu đánh bắt xa bờ đã thấp hơn hạn ngạch giao cho tỉnh đến năm 2030.

Tuy nhiên, quá trình sụt giảm này cũng làm nảy sinh một bất cập lớn: Ngư dân tự ý thuê, mua các dòng tàu gỗ cũ nát từ ngoại tỉnh về sử dụng. Do không đáp ứng tiêu chuẩn để làm thủ tục sang nhượng hay đăng kiểm lại, nhiều phương tiện quá niên hạn vẫn lén lút vươn khơi trong tình trạng thiếu an toàn kỹ thuật. Hệ quả là số vụ tai nạn chìm tàu, chết máy hay thủng vỏ trên biển và tại các khu vực cửa lạch có xu hướng gia tăng, gây thiệt hại nghiêm trọng về tài sản và tính mạng ngư dân.

Ông Trần Xuân Nhuệ - Trưởng phòng Khai thác, Chi cục Thủy sản - Kiểm ngư tỉnh cho biết: Thời gian qua, số tàu cá của tỉnh giảm mạnh do nhiều nguyên nhân, nhưng một phần cũng do tỉnh siết chặt hồ sơ phê duyệt khi cấp phép đóng mới, hoán cải tàu.

Thống kê của Chi cục Thủy sản - Kiểm ngư, bình quân mỗi năm trên địa bàn có ít nhất từ 5-7 vụ tai nạn chìm tàu trên biển và trước cửa lạch, nhưng theo các hội nghề cá cấp xã thì số vụ tai nạn trên thực tế còn nhiều hơn. Nguyên nhân là do các tàu cũ được ngư dân mua, thuê về nhưng ít kiểm tra, bảo dưỡng và chỉ cần gặp sóng lớn, gió to hoặc vào cửa lạch mắc cạn là vỡ, chìm.

Thực tế này cho thấy, bên cạnh mục tiêu thu hẹp quy mô đội tàu để gỡ "thẻ vàng" EC, bài toán đảm bảo an toàn cho ngư dân cũng đang đặt ra vô cùng gay gắt. Do đó, việc UBND tỉnh Nghệ An khẩn trương nghiên cứu, sửa đổi Quyết định số 49/2024/QĐ-UBND nhằm chuẩn hóa các tiêu chí đặc thù trong phê duyệt, quản lý tàu cá không chỉ là bước đi tiếp nối chính sách chuyển đổi nghề bền vững, mà còn là giải pháp cấp thiết để siết chặt kỷ cương, bảo vệ an toàn tối đa cho ngư dân mỗi khi ra khơi.

Giới hạn đóng mới, hoán cải tàu

Theo dự thảo đang được Sở Nông nghiệp và Môi trường lấy ý kiến nhân dân thì cơ bản tiêu chí đặc thù và quy trình xét duyệt hồ sơ tàu cá không có thay đổi nhiều. Thay đổi lớn nhất là việc phân định thẩm quyền quản lý tàu cá từ cấp huyện quản lý trước đây, nay giao cho cấp xã.

Theo dự thảo sửa đổi, đối với hồ sơ xin chấp thuận đóng mới tàu cá, tổ chức đăng ký phải có chứng nhận đăng ký kinh doanh do cơ quan có thẩm quyền của tỉnh Nghệ An cấp; đối với cá nhân phải có đăng ký thường trú tại Nghệ An. Đồng thời, nghề khai thác đăng ký phải phù hợp với Thông tư số 88/2025/TT-Bộ Nông nghiệp và Môi trường về bảo vệ và phát triển nguồn lợi thủy sản. Bên cạnh đó, các trường hợp đóng mới tàu cá có chiều dài lớn nhất từ 12 mét trở lên bắt buộc phải có hồ sơ thiết kế kỹ thuật được cơ quan có thẩm quyền thẩm định, phê duyệt trước khi đề nghị cấp văn bản chấp thuận.

So với trước, UBND tỉnh quy định rõ vật liệu đóng vỏ tàu theo thứ tự ưu tiên, trong đó, đứng đầu là tàu vỏ thép, sau đó mới đến vỏ vật liệu mới và cuối cùng là vỏ gỗ. Để giảm tàu cá đánh bắt theo hình thức giã cào, không chấp thuận đóng mới đối với tàu cá làm nghề lưới kéo, nghề lưới rê. Chỉ được phép cải hoán tàu cá làm nghề lưới kéo sang các nghề lưới vây, lưới rê, câu, lưới chụp, lồng bẫy, hậu cần đánh bắt và nghề khác.

Đối với tàu được thuê, mua: Ngoài yêu cầu về thủ tục, vật liệu như đối với tàu đóng mới tại Quyết định này, các tàu cá thuê, mua phải được đăng ký, đăng kiểm bảo đảm an toàn kỹ thuật theo quy định. Đáng chú ý, tỉnh chỉ chấp thuận tàu không quá 15 năm tính từ năm đóng mới đến thời điểm thuê, mua. Không chấp thuận thuê, mua tàu cá làm nghề lưới kéo, nghề lưới rê thu ngừ. Trường hợp tàu cá thuê, mua ngoại tỉnh về phải đảm bảo có chiều dài lớn nhất từ 15 mét trở lên và tàu đã hoàn thành xử lý vi phạm theo quy định.

Bài toán chuyển đổi nghề cho ngư dân

Theo Kế hoạch số 914/KH ngày 27/11/2023 của UBND tỉnh Nghệ An về chuyển đổi nghề khai thác ảnh hưởng đến nguồn lợi và môi trường sinh thái, từ năm 2024 đến năm 2030, mỗi năm Nghệ An cắt giảm 4,5% tàu hoạt động vùng lộng và ven bờ, tương tự, giảm 1,5% tàu hoạt động vùng khơi. Trong 2 năm (2024 và 2025), Nghệ An cắt giảm 184 tàu cá đang hoạt động. Giai đoạn từ năm 2026 đến ngày 31/12/2030, sẽ giảm tiếp 672 tàu.

Đại diện Hội Nghề cá xã Diễn Châu cho hay: Bối cảnh nghề cá khó khăn, ngư dân chuyển đổi nghề và tỉnh có chính sách hỗ trợ, đào tạo là vô cùng cần thiết. Tuy nhiên, xã Diễn Châu bao đời nay nghề khai thác gắn với vùng lộng và ven bờ khó khăn, nay chuyển đổi nghề phù hợp cho bà con thực sự khá nan giải. Tương tự, xã Quỳnh Phú và phường Tân Mai là 2 địa phương có số tàu cá nhiều nhất tỉnh, nhưng hiện chỉ còn 1 nửa, tương đương gần 4.000 lao động khai thác buộc phải tìm nghề mới. Thay vì chờ đợi, các lao động trẻ đã chọn đi xuất khẩu lao động hoặc học chứng chỉ thuyền viên, thợ máy, lái tàu để đi tàu vận tải; số còn lại thì đổi mới công nghệ, chọn cách đánh bắt theo từng mùa và trên từng vùng biển.

Đại diện Chi cục Thủy sản - Kiểm ngư chia sẻ một góc tiếp cận khác: Hiện các nhà máy, KCN được xây dựng gần các xã ven biển, các nhà máy này cần nhiều lao động nên các xã cũng cần tuyên truyền để ngư dân hiểu. Chuyển đổi nghề cho ngư dân cũng cần đa dạng hơn và không chỉ nuôi trồng thủy sản, chế biến mà có thể là vào các KCN, nhà máy, chăm sóc khuôn viên, cây xanh...

Trao đổi với phóng viên, ông Trần Xuân Học - Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường cho biết: Theo Kế hoạch, từ nay đến năm 2030, tỉnh sẽ hỗ trợ 3.000 ngư dân chuyển đổi nghề và tỉnh đang giao cho các địa phương xem xét trình phương án. Để đạt hiệu quả và sát thực, chính quyền các địa phương cân nhắc, đề xuất để tỉnh sớm thông qua, tổ chức thực hiện.