Nghề cộng tác viên trong các doanh nghiệp

(Baonghean) - Những năm gần đây, rất nhiều doanh nghiệp kinh doanh các lĩnh vực khác nhau đều có nhu cầu tuyển cộng tác viên, xây dựng mạng lưới “chân rết” để mở rộng thị trường. Với yêu cầu tuyển dụng khá đơn giản, mức thu nhập khá, đây là cơ hội việc làm hấp dẫn với nhiều người, đặc biệt là những người trẻ. Tuy nhiên, việc quản lý hoạt động của đội ngũ cộng tác viên này vẫn còn nhiều bất cập.

Vui buồn chuyện nghề 
 
Làm nghề tự do, có nhiều thời gian nên chị Thanh Thuỷ (phường Vinh Tân, TP. Vinh) đăng ký làm tư vấn viên bảo hiểm để tăng thêm thu nhập. Chị nộp hồ sơ, trải qua lớp tập huấn, thi chứng chỉ và trở thành tư vấn viên cho Công ty Bảo hiểm Bảo Việt nhân thọ. Chị chia sẻ: Để trở thành tư vấn viên không quá khó nhưng bám trụ được với công việc này là điều không hề dễ dàng. Làm tư vấn bảo hiểm nói một cách nôm na giống như khi bạn bán một món hàng, người mua hàng hỏi bạn về chất lượng sản phẩm nhưng trong đầu họ đang đặt ra những hoài nghi về những gì bạn quảng cáo về chất lượng. Làm sao để thuyết phục được khách hàng? - Đó là trở ngại lớn mà tư vấn viên phải vượt qua. Chúng tôi vừa phải mềm dẻo, nắm bắt tâm lý để thuyết phục khách hàng bằng cách đưa ra các sản phẩm bảo hiểm đem lại quyền lợi cao nhất; trích thu nhập làm chi phí chăm sóc khách hàng vào các ngày sinh nhật, lễ lạt, đau ốm… Chưa kể, địa bàn của tôi phụ trách ở khu vực miền núi nên thường xuyên phải đi xa; có khi cả tháng không kiếm nổi một hợp đồng nên thu nhập cũng bấp bênh lắm. Thậm chí nhiều người còn có cái nhìn thiếu thiện cảm vì cho rằng họ bị làm phiền quá nhiều và mất thời gian để nghe chúng tôi tư vấn. 
 
Chị Thanh Thuỷ, tư vấn viên Công ty Bảo hiểm Bảo Việt Nghệ An tư vấn các sản phẩm cho khách hàng.
 
Cũng làm nghề ‘tiếp thị cao cấp” em Lê Na (ở xã Diễn Tân, Diễn Châu) sau khi tốt nghiệp Trường Đại học Y khoa Vinh, vì muốn bám trụ tại thành phố nên xin vào làm trình dược viên cho Công ty cổ phần đầu tư Vibapharco Việt Nam. Được giao phụ trách địa bàn là Bệnh viện Sản Nhi, Bệnh viện Ung bướu và các nhà thuốc trên tuyến đường Tôn Thất Tùng, Nguyễn Phong Sắc với doanh số 200 triệu đồng/tháng nên công việc của em khá bận rộn. Môi trường làm việc năng động, thu nhập khá, thời gian linh hoạt và cơ hội mở rộng nhiều mối quan hệ xã hội được coi là những yếu tố khiến nghề trình dược viên hấp dẫn các bạn trẻ tuổi. Thế nhưng, không phải ai cũng dễ dàng có được sự nể trọng và có những khoản thu nhập cao. Thời gian đầu, công việc đòi hỏi Lê Na phải mày mò tìm kiếm các mối quan hệ. Em đã rất khó khăn bởi phần lớn các địa bàn đã được phân chia cho các đồng nghiệp đi trước “quản lý”, những nơi còn “bỏ ngỏ” thì nhu cầu thị trường lại rất ít, hoặc bán rất chậm. Để bán được hàng, em chấp nhận “ăn hoa hồng” ít đi để hạ giá thành cạnh tranh.
 
Lê Na chia sẻ: "Làm nghề này phải "mặt dày" một chút, có những lúc biết bác sỹ đang bận việc nhưng cứ phải xông vào xin gặp vài ba phút, nếu họ đồng ý mình chủ động nói nhanh rồi đi ra, nhưng cũng đối mặt với đủ các tình huống như bị xua đuổi không tiếp, phàn nàn thuốc đắt quá không hợp tác... Trường hợp không đạt chỉ tiêu doanh số, trình dược viên sẽ phải giải trình nguyên nhân với công ty. Đó là chưa kể nhiều khi phải tạm ứng tiền thưởng doanh số ra để đầu tư vào các mối quan hệ, may mắn đúng người thì được việc, nhưng khi đầu tư nhầm địa chỉ, nói chuyện không xuôi, đành chấp nhận bù lỗ.
 
Bên cạnh những khó khăn, vất vả thì nếu say mê và làm tốt thì công việc tư vấn viên cho các doanh nghiệp cũng là nghề hấp dẫn. Bởi làm công việc này có thể chủ động được thời gian, không bị bó buộc giờ giấc hành chính. Bên cạnh đó, các cộng tác viên còn có cơ hội mở rộng nhiều mối quan hệ xã hội. Và hơn hết là mức thu nhập cho những cộng tác viên làm tốt cũng khá cao. Thông thường khi tuyển vào công ty, các trình dược viên được trả mức lương thoả thuận với những quy định ràng buộc kèm theo, người càng nhiều kinh nghiệm mức lương càng hấp dẫn. Ngoài phần lương cứng để đảm bảo định mức, trình dược viên sẽ được hưởng “hoa hồng” tùy theo lượng hàng mà họ bán được. 
 
Khó quản lý 
 
Quy định yêu cầu đối với tư vấn viên bảo hiểm được quy định tại Điều 86, Luật Kinh doanh bảo hiểm quy định: cá nhân là công dân Việt Nam thường trú tại Việt Nam, từ 18 tuổi trở lên, có năng lực, hành vi dân sự đầy đủ; có chứng chỉ đào tạo đại lý bảo hiểm do doanh nghiệp bảo hiểm hoặc Hiệp hội Bảo hiểm Việt Nam cấp được phép hoạt động đại lý bảo hiểm. Như vậy, pháp luật về kinh doanh bảo hiểm không quy định trình độ học vấn là điều kiện bắt buộc để trở thành đại lý bảo hiểm, điều này đã gây ra những hạn chế nhất định trong quá trình các tư vấn viên “tác nghiệp”. Thực tế như một số tư vấn viên nắm thông tin về các dịch vụ, sản phẩm không đầy đủ, hoặc thiếu chính xác nên dễ xảy ra các sai sót khi tư vấn cho khách hàng. 
 
Nhưng đáng quan ngại hơn đã có một số trường hợp lợi dụng danh nghĩa tư vấn viên bảo hiểm để trục lợi. Theo ông Nguyễn Chí Bắc, Phó Giám đốc Công ty Bảo hiểm nhân thọ Nghệ An, những năm trước, địa bàn một số xã vùng sâu, vùng xa, đã từng xảy ra trường hợp tư vấn viên lợi dụng mối quan hệ thân thiết với khách hàng, sau khi thu tiền và xuất hóa đơn, đã quay lại lấy lý do mượn lại hóa đơn, sau đó ôm tiền rồi bỏ trốn. Ví như cách đây 4 năm, một cộng tác viên ở Yên Thành đã thu hơn 100 triệu đồng tiền đóng bảo hiểm của khách hàng rồi bỏ trốn sang Lào. Hiện, Công ty Bảo hiểm Bảo Việt nhân thọ Nghệ An có khoảng 3.000 tư vấn viên đang hoạt động trên địa bàn. Bởi vậy, để quản lý đội ngũ tư vấn viên có hiệu quả và hạn chế  tình trạng vi phạm trên, công ty đã phải tăng cường các biện pháp quản lý bằng cách liên lạc thường xuyên với khách hàng qua điện thoại; đều đặn hàng tháng tổ chức hội nghị khách hàng (trung bình từ 250 - 300 buổi) để cung cấp những thông tin chính thống các sản phẩm,  dịch vụ của công ty. Từ đó giúp khách hàng lựa chọn những sản phẩm phù hợp, đồng thời tránh trường hợp bị kẻ xấu lợi dụng”. 
 
Còn với lĩnh vực kinh doanh dược phẩm là một ngành kinh doanh đặc thù có điều kiện và trình dược viên là người bán hàng có chuyên môn về thuốc tân dược. Họ làm công việc giới thiệu dược phẩm là trung gian giữa nhà sản xuất thuốc và người tiêu dùng. Theo Thông tư 13/2009/TT-BYT về “Hướng dẫn hoạt động thông tin, quảng cáo thuốc” tại Điều 11, chỉ có những người đã được cấp thẻ “người giới thiệu thuốc” mới được cung cấp thông tin, giới thiệu thuốc cho cán bộ y tế. Còn quy định tại Điều 28, đơn vị tuyển dụng người giới thiệu thuốc gửi hồ sơ theo quy định tới Sở Y tế địa phương nơi đơn vị có trụ sở hoặc đặt văn phòng đại diện; trong vòng 20 ngày làm việc, kể từ ngày nhận đủ hồ sơ hợp lệ, Sở Y tế căn cứ hồ sơ và tiến hành cấp thẻ người giới thiệu thuốc.  
 
Theo thống kê chưa đầy đủ, trên địa bàn Nghệ An, hiện có khoảng 40 chi nhánh của các công ty dược đang hoạt động. Theo ông Nguyễn Sỹ Tài, Phó trưởng phòng Quản lý dược, Sở Y tế, việc thống kê số liệu và quản lý đội ngũ trình dược viên là rất khó vì họ chủ yếu là trình dược viên do các công ty dược trong và ngoài nước (đóng ở Hà Nội và TP Hồ Chí Minh) tuyển dụng. Ngoài ra, còn một số công ty đặt chi nhánh tại Nghệ An có tuyển đội ngũ trình dược viên nhưng cho đến nay sở vẫn chưa nhận được bộ hồ sơ của các đơn vị xin cấp thẻ từ người giới thiệu thuốc. Ngoài ra, do đặc thù của nghề thường làm việc ngoài giờ hành chính nên việc quản lý đội ngũ trình dược viên là không thể”. 
 
Thiết nghĩ, mạng lưới cộng tác viên của các doanh nghiệp ngày một mở rộng cho các doanh nghiệp là xu thế tất yếu của xã hội, khi nhu cầu phát triển thị trường của các doanh nghiệp ngày càng mạnh mẽ. Tuy nhiên, cần có những biện pháp quản lý chặt chẽ, có sự vào cuộc của các cơ quan quản lý, thanh, kiểm tra hoạt động của lực lượng này, có như vậy  hoạt động của cộng tác viên mới mang lại hiệu quả như mong muốn. 
 
Đinh Nguyệt - Ngọc Anh