Nghị viện châu Âu đề xuất thắt chặt kiểm soát xuất khẩu vũ khí của các quốc gia thành viên
Đề xuất trao quyền giám sát xuất khẩu vũ khí cho Ủy ban châu Âu đang gây tranh cãi lớn, đặc biệt đối với vị thế của Pháp trong ngành công nghiệp quốc phòng toàn cầu.
Nghị viện châu Âu (EP) vừa đưa ra đề xuất sửa đổi các chỉ thị liên quan đến chuyển giao sản phẩm quốc phòng, nhằm trao cho Ủy ban châu Âu (EC) quyền giám sát và kiểm soát việc cấp phép xuất khẩu vũ khí của các nước thành viên sang quốc gia thứ ba. Động thái này đang làm dấy lên những tranh luận gay gắt về chủ quyền quốc gia và lợi ích kinh tế trong nội bộ Liên minh châu Âu (EU).
Thống nhất quy trình kiểm soát xuất khẩu cấp Liên minh
Theo báo cáo công bố ngày 22/12, đề xuất mới tập trung vào việc sửa đổi các chỉ thị năm 2009 về thị trường quốc phòng và an ninh. Mục tiêu của EP là xây dựng các thủ tục phê duyệt và chứng nhận thống nhất ở cấp Liên minh đối với các sản phẩm quốc phòng. Trong bối cảnh an ninh hiện nay, việc thiết lập một cơ chế kiểm soát chung được cho là cần thiết để đảm bảo sự đồng bộ trong chính sách đối ngoại của khối.
Nếu được thông qua, EC sẽ có quyền can thiệp trực tiếp vào quá trình cấp phép vốn đang thuộc thẩm quyền riêng biệt của mỗi quốc gia thành viên. Điều này tạo ra một bước ngoặt lớn trong cách thức vận hành thị trường quốc phòng nội khối EU.
Thách thức đối với vị thế xuất khẩu của Pháp
Đề xuất này đang vấp phải sự phản đối mạnh mẽ từ phía Pháp, quốc gia giữ vị trí xuất khẩu vũ khí lớn thứ hai thế giới trong 5 năm qua. Đối với Paris, việc kiểm soát xuất khẩu không chỉ mang tính chất kinh tế mà còn là công cụ chiến lược gắn liền với chính sách đối ngoại và các quan hệ đối tác địa chính trị.
Nhiều chuyên gia cho rằng, việc chuyển giao quyền quyết định lên cấp Liên minh có thể đe dọa các thỏa thuận chiến lược của Pháp với các đối tác ngoài EU, điển hình như các hợp đồng cung cấp thiết bị quân sự quy mô lớn cho Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE). Việc từ bỏ quyền kiểm soát này được xem là sự suy giảm chủ quyền quốc gia trong lĩnh vực an ninh nhạy cảm.
Nguy cơ cạnh tranh không lành mạnh và rào cản pháp lý
Bên cạnh vấn đề chủ quyền, các quy định mới còn bị lo ngại sẽ kích hoạt một cuộc chiến kinh tế giữa các doanh nghiệp quốc phòng trong khu vực. Ông Nicolas Ravailhe, Giáo sư tại Trường Chiến tranh Kinh tế Pháp, cảnh báo rằng cơ chế tập trung có thể làm suy yếu các đối thủ cạnh tranh nội bộ và tạo kẽ hở cho các lợi ích ngoài Liên minh can thiệp.
Đáng chú ý, nhóm phân tích Mars cảnh báo đề xuất của EP có nguy cơ vi phạm Lập trường chung 2008/944/PESC của Hội đồng châu Âu. Văn bản này khẳng định các quốc gia thành viên có trách nhiệm bảo đảm pháp luật quốc gia cho phép họ trực tiếp kiểm soát việc xuất khẩu công nghệ và trang bị quân sự. Theo quy định hiện hành, cơ chế tập trung cấp châu Âu không được phép thay thế quyền kiểm soát trực tiếp của mỗi quốc gia thành viên dựa trên danh mục chung của EU.
