Ngọt lành hàu biển quê mình

(Baonghean) - “Chị ơi mua hàu cho em, em cạy cả buổi được có từng ni thôi, bán rẻ cho chị đó” - tiếng một em gái vang lên mời mọc. Tôi nhìn những con hàu đã được tách ruột và bên cạnh là đống vỏ hàu ngổn ngang. Hình ảnh tuổi thơ có bát canh hàu ngọt mát xoa dịu trưa hè chợt ùa về...

Hàu là một loài động vật nhuyễn thể sinh sống dưới biển và những vùng nước lợ, cũng như con ngao, tu hài, vẹm… Nhưng biển sinh ra hàng trăm nghìn thức ăn trong lòng nó, mỗi thứ lại có một đặc trưng và hương vị khác nhau. Dường như, hàu là đứa con xấu xí của biển, chẳng có được cái vỏ trơn mượt mà, hay nhiều màu sắc đẹp mắt, mà cứ xù xì, gai góc, nâu đen, ấy vậy mà bên trong đó, lại là cái thân hàu trắng ngà thơm mát, ngọt lành.

Người dân quê tôi, những người con sinh ra ở biển, từ thủa xa xưa đã biết sống nhờ vào biển, mưu sinh từ món quà mà biển cả mang lại. Biển bao dung rộng rãi, nhưng ngư dân cũng phải đánh đổi bằng biết bao mồ hôi, bằng làn da đen rắn rỏi, bằng cả những vết đứt bật máu khi bàn tay, bàn chân cứa phải cái vỏ sắc lẹm của sò điệp, ốc, và không loại trừ những con hàu biển. Cái thân hàu ấy, cũng như cá tôm, đã góp phần nuôi sống họ qua những ngày đói kém. Xưa kia, con hàu dường như là một nguồn tài nguyên vô tận dưới lòng biển, một thức ăn sẵn mà chẳng cần phải đi đâu ngoài xa khơi, để người dân đi lượm, xúc, cào…; chỗ ít thì đục, đẽo, khéo léo lể lấy cho từng bữa ăn hằng ngày. Dân dã, nhưng rất lành, nhiều chất dinh dưỡng bồi bổ sức khỏe và còn được biết đến như như một “thực phẩm của tình yêu”!



 Hàu nướng mỡ hành và bát cháo dẻo thơm; Nạy khoảng 15 – 20kg hàu vỏ mới được 1kg hàu ruột.

Nhưng cũng vì được khai thác “vô tư” quá, nguồn hàu dần cạn kiệt, giờ muốn đi kiếm những con hàu biển thật to xuống dưới biển sâu, nước to mới có, hoặc phơi nắng, đục đẽo từng con bám trên mặt đá. Người dân bắt đầu nghĩ đến việc nuôi hàu với sự hướng dẫn và khuyến khích của UBND huyện Quỳnh Lưu. Sông Mai Giang, sông Mơ… đổ ra cửa biển là nơi mà gần hai chục năm nay, những người dân Quỳnh Lưu đóng cọc, thả dây nuôi hàu. Hàu dễ nuôi, chỉ cần có chỗ bám vào, là sẽ sinh sôi nảy nở một cách tự nhiên, chẳng cần chăm sóc gì đặc biệt. Nước ở những con sông nơi cửa biển có độ mặn cao và thủy triều lên xuống thường xuyên, rất thích hợp với con hàu, sau 6 đến 8 tháng là có thể thu hoạch được. Giờ đây, hàu không chỉ là thức ăn của riêng dân biển, mà còn là món ngon ưa thích của nhiều du khách đến nơi đây.

Với những người dân biển, thịt hàu chế biến đơn giản chừng nào lại ngon chừng đó. Cách đơn giản nhất là khi bắt được hàu còn tươi sống, họ cạy ruột ra, trộn với giấm hoặc chanh, thêm tỏi, ớt, tiêu và xúc ăn như một thứ nộm. Vị chua, cay, hòa lẫn với ngọt mát của thân hàu khiến cho ai đã từng một lần nếm thử không thể nào quên được. Những người quê biển, đi xa hàng chục năm trời vẫn nhớ, vẫn thèm được trở về nhà, để ngụp lặn dưới biển, để bàn chân dẫm được con hàu, và thêm một lần nếm lại cái hương vị của quê hương đã góp phần nuôi nấng nên họ ngày hôm nay.

Bù lại, có hàng chục cách khác để thưởng thức cái vị đậm đà, béo ngậy, nhưng thanh mát của con hàu. Đầu tiên, phải kể đến hàu nướng mỡ hành với hương thơm quyến rũ. Con hàu đã tách một phần vỏ, để lộ phần thịt tươi rói, mập ú, trắng sữa bên trong được đặt lên bếp than nướng chín. Khi nước từ thịt hàu tiết ra bắt đầu sôi lên, cho hành mỡ đã phi vàng và một ít lạc rang, ớt tiêu đã giã nhỏ lên bề mặt. Phải canh lửa để hàu vừa chín đến, không nướng chín quá làm thịt hàu săn lại, mất đi vị ngọt vốn có của nó. Sau khi nhắc xuống bếp, vẫn để nguyên cả vỏ hàu lên bàn ăn, chỉ cần ngửi mùi thơm tỏa ra, đã kích thích đến từng vị giác, ăn xong vẫn còn lưu luyến cái ngọt mềm, béo ngậy của hàu nướng.

Hàu còn có thể nấu cháo, như một thứ ăn giản đơn, mà bổ dưỡng, thích hợp cho tất cả mọi người. Hàu tươi sống được rửa sạch, ướp với các loại gia vị. Cho gạo vào nồi, nấu đến khi thật nhừ, nhuyễn, nếu chọn được gạo lứt đỏ, hoặc gạo nương là tốt nhất. Hành khô thái mỏng, phi thơm và cho ruột hàu vào xào chín. Sau đó trút hàu vào nồi cháo, nêm lại gia vị vừa ăn. Khi múc ra bát,  xúc từng thìa cháo, đưa vào miệng, và cảm nhận trong đó cái vị ngọt của hàu, thơm ngon của gạo, cay nồng của tiêu, cùng với lá tía tô, mùi tàu… Buổi đêm, sau khi dạo một vòng quanh bờ biển trở về, vào bất kỳ một quán ăn nào ven biển, bạn đều có thể yêu cầu một bát cháo hàu để làm ấm bụng.

Những ngày hè miền Trung nắng cháy, bát canh hàu nấu với rau vặt (ít rau dền, ngọn rau lang, mùng tơi, rau đay…) làm cho bữa ăn trở nên ngon miệng. Chỉ cần mua 3 – 5 lạng hàu ruột, đủ để nấu một nồi canh, xào lẫn bầu, mướp, hoa thiên lý… cho cả gia đình 5 người ăn. Và còn bao nhiêu món  hấp, xào, chiên, nem, hầm, sốt, súp, từ cái ruột hàu bé nhỏ ấy.

Giờ đây, chạy dọc con đường 537B dài theo hơn chục xã vùng bãi ngang ven biển Quỳnh Lưu, chúng ta có thể dễ dàng thấy được hình ảnh những nhóm người ngồi trước cửa nhà, vừa cạy ruột hàu vừa bán cho khách qua đường. Kể cả những đứa trẻ, buổi đi học, buổi ở nhà phụ mẹ cạy hàu. Với chiếc búa nhỏ, sắc hai bên, tách vỏ hàu và lể ruột ra một cách thuần thục, khéo léo. Tôi nhìn cái dụng cụ cạy hàu ấy, rồi nhìn sang đôi găng tay đã rách tả tơi, mới thấy có được vài kg hàu ruột quả không hề dễ dàng. Chị Nguyễn Thị Phương (32 tuổi, xã An Hòa, Quỳnh Lưu) nói: “ Cứ khoảng 15-20 kg hàu vỏ mới tách được 1kg hàu ruột. Mùa ni, hàu đang rẻ nhất, mỗi kg hàu ruột bán được 60.000 – 90.000 đồng, tùy con to hay nhỏ. Còn nói đến tài phải kể đến mấy người đi lặn hàu ngoài biển”. Bây giờ hàu biển ít, nên ở độ sâu khoảng 3 sải (mỗi sải khoảng 1,5m) mới bắt được hàu. Những người dân lặn hàu, cứ 1-2 phút chìm dưới biển, lại ngoi lên thở và nghỉ chừng dăm phút, rồi lại tiếp tục chìm. Mỗi lần lặn như vậy, người nhiều thì được 40 – 50 kg, người ít thì 20 - 30 kg hàu vỏ.



Bãi sông Quỳnh Nghĩa - nơi người dân nuôi hàu.

Đứng trên cầu Quỳnh Nghĩa, nhìn ra xa là một bãi dài những cọc tre được chôn xuống, để làm dàn nuôi hàu. Mỗi năm, những ruộng hàu như thế tạo thu nhập thêm cho các hộ gia đình từ 10 - 15 triệu đồng. Dù vất vả, cũng là có thêm kế sinh nhai ổn định cho người dân quê biển. Chiều, nước thủy triều dâng lên phản chiếu màu trời xanh biếc. Cách đó khoảng 2km, là đã đến bãi biển dài với hàng phi lao thẳng tắp. Du khách đang về ngày một nhiều trên bờ biển Quỳnh vẫn còn nét hoang sơ, để thảnh thơi với biển, xin chớ quên thử nếm vị ngọt lành của những con hàu biển tươi ngon...


Bài, ảnh: Hồ Lài