Ngừng bắn tại Trung Đông: Trung Quốc có nắm giữ chìa khóa?

Vai trò lặng lẽ trong thỏa thuận ngừng bắn tại Trung Đông

Pakistan đã nhận được sự tán dương từ cộng đồng quốc tế, khi đóng góp vai trò vào thỏa thuận ngừng bắn tại Trung Đông, dù là tạm thời. Tuy nhiên, các quan chức Pakistan cho biết, vai trò lặng lẽ hơn của Trung Quốc giờ đây đã chứng minh được tầm quan trọng thiết yếu để đạt được thỏa thuận, vốn tưởng chừng đổ vỡ vào đêm 7/4.

"Vào đêm ngừng bắn, hy vọng đang dần cạn kiệt. Nhưng Trung Quốc đã can thiệp và thuyết phục Iran đồng ý với một lệnh ngừng bắn sơ bộ" - một quan chức cấp cao của Pakistan am hiểu cuộc đàm phán chia sẻ với AFP.

Nguồn tin giấu tên này cho biết thêm: "Mặc dù nỗ lực của chúng tôi là trung tâm, nhưng chúng tôi đã không thể tạo ra bước đột phá. Điều này cuối cùng chỉ đạt được, sau khi Bắc Kinh thuyết phục được người Iran".

Nhận định này hoàn toàn trùng khớp với phát biểu của Tổng thống Donald Trump. Ngay sau khi công bố trên mạng xã hội về thỏa thuận ngừng bắn, ông Trump đã trả lời hãng tin AFP rằng Trung Quốc chính là chìa khóa để đưa Iran vào bàn đàm phán.

Các cuộc hội đàm sắp tới đã nhen nhóm tia hy vọng mong manh về việc chấm dứt cuộc chiến. Xung đột này đã khiến hàng ngàn người thiệt mạng và làm chao đảo kinh tế toàn cầu, kể từ khi Israel và Mỹ phát động các cuộc không kích vào ngày 28/2. Không chỉ vậy, nó còn kéo theo sự đáp trả của Iran vào khu vực vùng Vịnh và các thành phố của Israel.

Pakistan thiết lập bàn đàm phán, thế giới hướng về Bắc Kinh

Pakistan – quốc gia có mối liên kết sâu sắc về văn hóa, tôn giáo với nước láng giềng Iran và có các nhà lãnh đạo giữ quan hệ cá nhân thân thiết với Tổng thống Donald Trump. Giờ đây Islamabad sẽ đóng vai trò điều phối cho cả Washington và Tehran.

Để đạt được một thỏa thuận lâu dài, Pakistan sẽ phải dẫn dắt các phe đối đầu vượt qua những rào cản hóc búa, bao gồm việc mở cửa eo biển chiến lược Hormuz và chương trình hạt nhân của Iran.

Một nguồn tin ngoại giao của AFP tiết lộ: "Pakistan đã thành lập một nhóm chuyên gia để hỗ trợ hai bên đàm phán về hàng hải, hạt nhân và các vấn đề liên quan". Nguồn tin này cùng với một số chuyên gia và cựu quan chức cho biết, khi Pakistan thiết lập bàn đàm phán, mọi sự chú ý đều đổ dồn vào vai trò của Trung Quốc.

"Trung Quốc được yêu cầu làm người bảo lãnh. Còn Iran muốn có một người bảo lãnh" - nguồn tin này nhấn mạnh.

Sự lựa chọn thay thế chính là Nga. Tuy nhiên, phương Tây cũng như Liên minh châu Âu không chấp thuận. Điều này đồng nghĩa với việc Trung Quốc đang ở "vị trí hoàn hảo nhất".

Tình láng giềng "sắt son"

Bắc Kinh có mối quan hệ vô cùng chặt chẽ với cả Islamabad và Tehran. Trung Quốc luôn là đối tác thương mại lớn nhất của Iran trong suốt những năm quốc gia này oằn mình chịu các lệnh trừng phạt do Mỹ dẫn đầu.

Đồng thời, Trung Quốc cũng đã rót hàng tỷ USD vào các dự án cơ sở hạ tầng tại Pakistan thuộc Sáng kiến "Vành đai, Con đường" của Chủ tịch Tập Cận Bình. Hai chính phủ thường xuyên gọi nhau là những người "anh em sắt son".

Ông Mushahid Hussain Sayed, cựu thượng nghị sĩ kiêm cựu Trưởng Ủy ban quốc phòng và đối ngoại thượng viện Pakistan, nhận định: "Với tư cách là đối tác và láng giềng thân thiết, Pakistan và Trung Quốc đã phối hợp chặt chẽ ngay từ ngày đầu để chấm dứt chiến sự".

Ông nói thêm: "Vai trò của Trung Quốc là không thể thiếu trong việc chốt lại bất kỳ thỏa thuận hòa bình cuối cùng nào, với tư cách là người bảo lãnh, bởi thực tế là Iran không đặt nhiều niềm tin vào "bộ đôi Trump - Netanyahu".

Sau chuyến công du tới Bắc Kinh vào tháng trước của Ngoại trưởng Pakistan, Trung Quốc tuyên bố ủng hộ nỗ lực hòa giải của Islamabad.

Tiếp đó, Bắc Kinh đã khởi xướng các cuộc đàm phán để giúp xoa dịu xung đột vũ trang đang leo thang giữa chính Pakistan với Afghanistan. Họ đã đứng ra tổ chức cuộc gặp giữa giới chức hai nước tại Urumqi (Trung Quốc), sau nhiều tuần giao tranh.

Vài giờ trước khi lệnh ngừng bắn có hiệu lực, ngày 7/4 Trung Quốc và Nga cũng đã thực hiện một bước đi quan trọng: phủ quyết nghị quyết của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc về việc mở cửa lại eo biển Hormuz. Động thái xuất phát từ việc họ cho rằng dự thảo này thiên vị, đồng thời phản ánh căng thẳng leo thang và bất đồng sâu sắc giữa các cường quốc về tình hình khu vực.

Trận chiến đầy cam go ở phía trước

Trong các nỗ lực kiến tạo hòa bình, Trung Quốc không hề tìm kiếm sự chú ý của dư luận. Họ chỉ nhắc lại quan điểm rằng mình đang đóng vai trò hòa giải và khuyến khích chấm dứt chiến sự.

Theo người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc, Ngoại trưởng Vương Nghị đã thực hiện 26 cuộc điện đàm với những người đồng cấp từ các quốc gia liên quan, trong khi đặc phái viên Trung Đông của Bắc Kinh đã "đi lại như con thoi" khắp khu vực bị chiến tranh tàn phá.

Các nhà phân tích và quan chức nhận định, viễn cảnh Trung Quốc công khai bước vào vai trò bảo lãnh chính thức trong những tuần tới vẫn còn rất mơ hồ.

Ám chỉ vai trò vững chắc ở hậu trường của Bắc Kinh, nguồn tin ngoại giao nói với AFP: "Họ có những tính toán riêng và không muốn bị lôi kéo công khai vào cuộc xung đột này".

Các cuộc đàm phán đang phải đối mặt với một trận chiến đầy cam go nhằm giải quyết những khác biệt to lớn trong lập trường của các bên. Một điểm nghẽn lớn nhất hiện nay là vấn đề Liban. Trong khi Thủ tướng Pakistan và Iran kiên quyết yêu cầu đưa Liban vào thỏa thuận ngừng bắn, Israel lại kịch liệt bác bỏ.

Dù vậy, Mỹ tuyên bố sẽ tổ chức các cuộc đàm phán riêng tại Washington giữa giới chức Israel và Liban vào tuần tới.

"Các cuộc đàm phán rất phức tạp và nhạy cảm... Để đạt được sự đồng thuận, tất cả các bên sẽ phải đưa ra những nhượng bộ và thỏa hiệp sâu sắc" - nguồn tin AFP nhận định.