Người cao tuổi Nghệ An bắt nhịp chuyển đổi số
Trong nhịp chuyển đổi số đang đi vào từng ngõ, từng nhà, người cao tuổi là nhóm cần được hỗ trợ để bắt nhịp với đời sống đương đại. Khi có cách tiếp cận phù hợp, họ còn có thể trở thành lực lượng lan tỏa kỹ năng số, kinh nghiệm sống và tinh thần học tập suốt đời trong cộng đồng.
Từ e dè đến chủ động nhập cuộc
Lần đầu được con cháu tặng điện thoại thông minh, ông Nguyễn Xuân Tình - Hội viên Chi hội Người cao tuổi xóm Hưng Đạo, xã Hưng Nguyên không khỏi bối rối. Với nhiều người trẻ, việc mở ứng dụng, quét mã, tra cứu thông tin hay gửi hình ảnh qua Zalo là chuyện thường ngày. Nhưng với người đã quen nhiều năm cùng giấy tờ, sổ sách, trao đổi trực tiếp, chiếc điện thoại thông minh ban đầu giống như một vật dụng "khó thích nghi".
Từ chỗ ngại sử dụng, ông Tình dần làm quen với các tiện ích. Nay, khi đi khám bệnh, ông đã biết sử dụng thẻ bảo hiểm y tế trên ứng dụng VssID; việc tra cứu thông tin, liên lạc với hội viên, nhận và chuyển tài liệu qua Zalo cũng trở nên quen thuộc hơn. Không chỉ vậy, ông còn tham gia tuyên truyền, vận động hội viên người cao tuổi, bà con trong xóm kích hoạt định danh điện tử, tiếp cận dịch vụ công trực tuyến.
Câu chuyện ấy không còn cá biệt. Ở nhiều chi hội người cao tuổi, nhóm Zalo đã trở thành kênh chuyển tải thông báo, lịch sinh hoạt, tài liệu tuyên truyền, thông tin chính sách. Những cuộc họp, hoạt động hội, giao lưu văn nghệ, thể thao hay thăm hỏi hội viên vì thế cũng được kết nối nhanh hơn. Với người cao tuổi có con cháu đi làm ăn xa, chiếc điện thoại còn là sợi dây giữ liên lạc thường xuyên qua những cuộc gọi video, những tấm ảnh gửi đi trong nhóm gia đình.
Ở khối Tân Tiến, phường Vinh Phú, ông Nguyễn Văn Quyền, 80 tuổi, cũng đang từng bước làm quen với các tiện ích số trong sinh hoạt hằng ngày. Ban đầu, ông chủ yếu dùng điện thoại để nghe gọi. Sau khi được con cháu và cán bộ cơ sở hướng dẫn, ông đã biết theo dõi thông tin của địa phương qua nhóm dân cư, nhận diện một số tin nhắn lạ, cảnh giác hơn với các cuộc gọi tự xưng là cán bộ ngân hàng, công an hoặc cơ quan bảo hiểm.
“Con cháu hướng dẫn một lần thì nhớ, vài hôm sau lại quên. Nhưng được chỉ đi chỉ lại, thao tác ngay trên điện thoại của mình thì dần dần cũng quen. Bây giờ, việc gì chưa rõ tôi hỏi lại, chứ không tự bấm vào đường link lạ hay cung cấp mã OTP cho người khác”, ông Quyền chia sẻ.
Trong phong trào “Bình dân học vụ số”, tinh thần “dễ hiểu, dễ học, dễ làm, dễ lan tỏa” đang được xem là chìa khóa để kéo gần khoảng cách công nghệ giữa các thế hệ.
Một ví dụ đáng chú ý là lớp bồi dưỡng “Bình dân học vụ số” do Hội Cựu giáo chức tỉnh Nghệ An tổ chức cuối tháng 7/2026. Gần 100 học viên là hội viên Hội Cựu giáo chức và cán bộ cốt cán các đoàn thể ở cơ sở được hướng dẫn sử dụng Zalo, Zoom, làm quen với AI, ChatGPT và đặc biệt là kỹ năng nhận diện rủi ro mất an toàn thông tin. Trong lớp học ấy có cả những học viên đã ngoài 80 tuổi, cho thấy học công nghệ không chỉ là nhu cầu của người trẻ, mà cũng là cách để người cao tuổi tiếp tục đồng hành với nhịp sống mới.
Nhiều người cao tuổi từng là giáo viên, cán bộ cơ sở, cán bộ hội, người có uy tín trong cộng đồng nắm được kỹ năng cơ bản sau đó bằng uy tín và sức thuyết phục riêng trở lại tuyên truyền, hướng dẫn lại cho hội viên và người dân.
Theo báo cáo của Hội Người cao tuổi tỉnh Nghệ An, toàn tỉnh hiện có hơn 428 nghìn hội viên, tỷ lệ tập hợp người cao tuổi vào sinh hoạt Hội đạt 95,45%. Hơn 25 nghìn người cao tuổi đang tham gia các vị trí ở cơ sở như tổ trưởng, trưởng ban công tác mặt trận, chi hội trưởng, bí thư chi bộ, cán bộ các đoàn thể. Đây là mạng lưới quan trọng để đưa kỹ năng số đến với người cao tuổi theo cách gần gũi, bền bỉ.
Cần những điểm tựa gần gũi
Dù vậy, hành trình bắt nhịp không gian số của người cao tuổi vẫn còn nhiều rào cản. Không ít người có điện thoại thông minh nhưng chủ yếu dùng để nghe gọi, xem tin tức, nhắn Zalo; còn các thao tác như cài đặt ứng dụng, đăng nhập tài khoản, xác thực mã OTP, chuyển khoản, thanh toán QR, đặt lịch khám bệnh hay nộp hồ sơ trực tuyến vẫn gây tâm lý e ngại. Đặc biệt, tâm lý không an toàn, sợ bị lừa đảo qua mạng.
Nhiều người sợ bấm nhầm, sợ mất tiền, sợ lộ thông tin cá nhân hoặc ngại hỏi đi hỏi lại con cháu. Với người cao tuổi ở vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, khó khăn còn đến từ hạ tầng viễn thông, điều kiện thiết bị và khả năng tiếp cận thông tin.
Các thủ đoạn giả danh công an, ngân hàng, cơ quan bảo hiểm; lừa cung cấp mã OTP; dụ bấm vào đường link lạ; mời đầu tư, mua hàng, mua thuốc qua mạng… thường nhắm đến nhóm người ít kinh nghiệm kiểm chứng thông tin. Vì vậy, dạy người cao tuổi dùng công nghệ không thể chỉ dừng ở việc cài ứng dụng, mà phải đi kèm kỹ năng tự bảo vệ mình trên không gian mạng.
Quyết định số 379/QĐ-TTg ngày 20/2/2025 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án “Người cao tuổi tham gia đẩy mạnh chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, khởi nghiệp và tạo việc làm” đặt mục tiêu đến năm 2030 có 90% cán bộ, hội viên, người cao tuổi được tuyên truyền, nâng cao nhận thức về chuyển đổi số; 50% người cao tuổi thành thạo các kỹ năng số cơ bản. Đến năm 2035, tỷ lệ này phấn đấu đạt 70%.
Với Nghệ An, yêu cầu này có ý nghĩa rất thực tế. Là tỉnh có địa bàn rộng, dân số đông, tỷ lệ người cao tuổi lớn, sự khác biệt giữa đô thị, nông thôn, miền núi còn rõ. Nếu chỉ triển khai theo hình thức tập huấn chung, người cao tuổi rất dễ nghe xong rồi quên, nhìn thấy thao tác nhưng không tự làm được. Cách hiệu quả hơn là “cầm tay chỉ việc”: Hướng dẫn trực tiếp, lặp lại nhiều lần, bắt đầu từ nhu cầu gần nhất.
Ở phường Vinh Phú, kế hoạch triển khai "Bình dân học vụ số" xác định hình thức học linh hoạt; phát huy vai trò của tổ công nghệ số cộng đồng, Đoàn Thanh niên, Hội Phụ nữ, Hội Cựu chiến binh trong hướng dẫn sử dụng VNeID, cổng dịch vụ công và các nền tảng học số.
Ở xã Quỳnh Anh, mô hình hỗ trợ tích hợp an sinh xã hội trên VNeID cũng đặt người cao tuổi, người có công, hộ nghèo, hộ cận nghèo vào nhóm cần được ưu tiên hướng dẫn.
Ông Hồ Quang Tuấn - Ủy viên Ban Thường vụ Đảng ủy, Phó Chủ tịch UBND xã Quỳnh Anh, thành viên Tổ công nghệ số cộng đồng cấp xã cho biết, khi hỗ trợ người cao tuổi, điều quan trọng nhất là kiên nhẫn và chọn đúng nội dung thiết thực.
“Nhiều bác lớn tuổi chỉ cần được hướng dẫn vài thao tác thật cần thiết và được nhắc lại thường xuyên là có thể tự tin hơn rất nhiều. Khi người cao tuổi làm được một việc cụ thể trên điện thoại của mình, chẳng hạn kiểm tra thông tin VNeID hoặc nhận biết một cuộc gọi lừa đảo, hiệu quả tuyên truyền sẽ rõ hơn nhiều so với chỉ nói chung chung về chuyển đổi số”, ông Hồ Quang Tuấn chia sẻ.
Trong định hướng chuẩn bị cho nhiệm kỳ 2026-2031, nội dung chuyển đổi số cũng được Hội Người cao tuổi tỉnh Nghệ An xác định là một trong những yêu cầu cần quan tâm hơn trong công tác Hội. Dự kiến, các cấp Hội sẽ chú trọng bồi dưỡng kỹ năng công tác hội gắn với kỹ năng số cho đội ngũ cán bộ cơ sở; đồng thời vận động, hỗ trợ hội viên tham gia phong trào “Bình dân học vụ số”, hướng tới phổ cập kỹ năng số theo cách phù hợp với điều kiện, nhu cầu của người cao tuổi.
Ông Cao Đăng Vĩnh - Chủ tịch Hội Người cao tuổi tỉnh Nghệ An cho rằng, lợi thế lớn của tổ chức Hội là có mạng lưới rộng đến tận cơ sở, gắn với từng chi hội, từng khu dân cư. Nếu mỗi cán bộ hội biết sử dụng các nền tảng số cơ bản, biết chọn lọc thông tin chính thống và biết hướng dẫn hội viên bằng ngôn ngữ dễ hiểu, phong trào “Bình dân học vụ số” sẽ đi vào đời sống thiết thực hơn.
Vấn đề không phải là buộc người cao tuổi phải dùng mọi ứng dụng mới, mà là giúp họ làm chủ những tiện ích thật sự liên quan đến đời sống: Liên lạc với người thân, đọc thông tin chính thống, đi khám bệnh, nhận lương hưu hoặc trợ cấp, thực hiện thủ tục hành chính, thanh toán an toàn, cảnh giác với lừa đảo. Với người cao tuổi, một thao tác nhỏ làm được bằng chính tay mình cũng có thể tạo ra sự tự tin lớn.
Ông Cao Đăng Vĩnh - Chủ tịch Hội Người cao tuổi tỉnh Nghệ An
