Người đứng đầu giữ nhịp bộ máy:Kỳ 3: Lửa thử vàng
Sau giai đoạn ổn định tổ chức, chính quyền địa phương 2 cấp bước vào giai đoạn vận hành thực chất. Khi bộ máy tinh gọn hơn nhưng phạm vi trách nhiệm rộng hơn, những khó khăn về nhân lực, địa bàn, khối lượng công việc và yêu cầu phục vụ người dân nhanh chóng bộc lộ. Đây cũng là lúc năng lực quản trị, bản lĩnh và trách nhiệm của người đứng đầu được kiểm chứng rõ nhất.
Thực hiện: Đức Chuyên- Khánh Ly- Hoài Thu | Thiết kế: Hữu Quân
• 23/08/2026
Sau giai đoạn ổn định tổ chức, chính quyền địa phương 2 cấp bước vào giai đoạn vận hành thực chất. Khi bộ máy tinh gọn hơn nhưng phạm vi trách nhiệm rộng hơn, những khó khăn về nhân lực, địa bàn, khối lượng công việc và yêu cầu phục vụ người dân nhanh chóng bộc lộ. Đây cũng là lúc năng lực quản trị, bản lĩnh và trách nhiệm của người đứng đầu được kiểm chứng rõ nhất.
Năm đầu vận hành chính quyền địa phương 2 cấp được nhiều cán bộ cơ sở gọi là giai đoạn “thử lửa”. Sau sắp xếp, không phải mọi điều kiện đều có thể hoàn thiện ngay.
Trong khi khối lượng công việc tăng lên, phương thức quản trị cũng thay đổi, đòi hỏi cấp xã không chỉ thực hiện nhiệm vụ được giao mà còn phải chủ động giải quyết công việc trong phạm vi thẩm quyền.
Thách thức trước hết nằm ở bài toán nhân lực. Tính đến ngày 1/8/2026, 130 xã, phường ở Nghệ An có 8.415 cán bộ, công chức cấp xã, thiếu 1.325 người so với biên chế được tạm giao và thiếu 345 người so với định mức biên chế Trung ương quy định. Trong đó, khối Đảng, đoàn thể có 3.486 người, thiếu 344 người so với biên chế tạm giao và 24 người so với định mức; khối chính quyền có 4.929 người, thiếu 981 người so với biên chế được tạm giao và 321 người so với định mức.
Thiếu người đồng nghĩa với việc nhiều cán bộ phải đảm nhiệm cùng lúc nhiều phần việc, trong khi yêu cầu về chất lượng và tiến độ giải quyết công việc ngày càng cao. Nhưng chính trong hoàn cảnh ấy, cách tổ chức công việc và khả năng quy tụ đội ngũ của người đứng đầu trở thành yếu tố quyết định.
Ở xã Keng Đu, một địa bàn biên giới với hơn 90% dân số là đồng bào Khơ Mú, áp lực hiện lên rất cụ thể. Sau sắp xếp, toàn xã chỉ có 33 cán bộ, công chức, viên chức trên tổng số 59 biên chế được giao. Địa hình chia cắt, cơ sở hạ tầng còn hạn chế, đường truyền Internet thiếu ổn định khiến việc triển khai dịch vụ công trực tuyến và chuyển đổi số gặp nhiều trở ngại. Một bộ phận cán bộ còn hạn chế về kỹ năng, kinh nghiệm công tác.
Trong bối cảnh ấy, thay vì chờ đủ người, đủ điều kiện mới bắt tay vào việc, cấp ủy, chính quyền xã lựa chọn bắt đầu từ việc củng cố đội ngũ. Người đứng đầu trực tiếp gặp gỡ, đối thoại, nắm bắt tâm tư của cán bộ, phân công công việc theo năng lực, sở trường, xây dựng môi trường làm việc đoàn kết và đề cao trách nhiệm nêu gương.
“Yếu tố con người vẫn là nhân tố quyết định thành công của mọi chủ trương đổi mới”, đồng chí Thò Bá Rê, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Keng Đu chia sẻ.
Còn Chủ tịch UBND xã Lương Văn Ngam cho rằng, ở vùng cao, nếu cán bộ mang tâm lý sợ sai, né tránh hoặc xử lý công việc máy móc thì người chịu thiệt đầu tiên chính là đồng bào dân tộc thiểu số. Vì vậy, người đứng đầu phải trực tiếp hướng dẫn cán bộ chuyên môn, tháo gỡ từng khó khăn trong khuôn khổ pháp luật, lấy quyền lợi chính đáng của người dân làm căn cứ giải quyết công việc.
.jpg)
Nhờ cách làm đó, dù điều kiện còn nhiều khó khăn, bộ máy xã Keng Đu vẫn cơ bản vận hành ổn định; cải cách hành chính và chuyển đổi số từng bước có chuyển biến; an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội và chủ quyền biên giới được giữ vững.
Tại Bắc Lý, Bí thư Đảng ủy xã Lữ Quang Hưng cho rằng, trong giai đoạn đầu không thể ngồi chờ mọi điều kiện hoàn thiện rồi mới bắt tay vào việc. Điều quan trọng là xây dựng sự đoàn kết trong tập thể, truyền cảm hứng để cán bộ thay đổi tác phong, chủ động bám cơ sở, bám việc.
Ở Bình Chuẩn, Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy xã Lê Thành Đô nhấn mạnh, bản lĩnh của người đứng đầu thể hiện ở việc biết sắp xếp công việc khoa học, phân công rõ người, rõ việc và thường xuyên xuống cơ sở tháo gỡ khó khăn cho người dân, không để xảy ra tình trạng đùn đẩy hay ách tắc trong giải quyết công việc.
.jpg)
Tại xã Châu Tiến, chiến dịch số hóa dữ liệu đất đai lại trở thành một phép thử khác. Hàng nghìn hồ sơ cũ thiếu đồng bộ, nhiều dữ liệu sai lệch qua các thời kỳ khiến việc rà soát, làm sạch dữ liệu gặp không ít khó khăn.
Cán bộ phải xuống tận thôn, bản, tranh thủ cả buổi tối và ngày nghỉ để đối chiếu từng hồ sơ theo yêu cầu “đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, dùng chung”.
Theo Chủ tịch UBND xã Nguyễn Tiến Hùng, ở những lĩnh vực dễ phát sinh sai sót, người đứng đầu càng phải trực tiếp đối thoại với người dân, phối hợp với cơ quan chuyên môn để tháo gỡ từng vướng mắc, thay vì chọn cách an toàn là né tránh trách nhiệm.
Từ các xã Keng Đu, Bắc Lý, Bình Chuẩn đến Châu Tiến…, có thể thấy chính quyền địa phương 2 cấp sau 1 năm vận hành đã đi qua giai đoạn “làm quen” để bước vào giai đoạn kiểm chứng năng lực thực thi. Những áp lực của thực tiễn vừa bộc lộ khó khăn, vừa cho thấy phẩm chất và năng lực của người đứng đầu. Nhưng cũng chính từ thực tiễn ấy, những lực cản cần được nhận diện rõ hơn.
Khi quyền hạn được phân cấp, phân quyền mạnh hơn cho cơ sở, hiệu quả của bộ máy không còn chỉ phụ thuộc vào việc “được giao bao nhiêu quyền”, mà quan trọng hơn là “thực hiện quyền đó như thế nào”. Quyền hạn lớn hơn đồng nghĩa trách nhiệm lớn hơn.
Tại Hội nghị sơ kết một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, Bí thư Tỉnh ủy Nguyễn Khắc Thận thẳng thắn chỉ rõ: Một bộ phận cán bộ lãnh đạo, quản lý chưa ngang tầm nhiệm vụ được giao, nhất là năng lực lãnh đạo toàn diện, khả năng kiến tạo phát triển; một số cấp ủy, chính quyền, người đứng đầu chưa thật sự quyết liệt; năng lực dự báo, nắm tình hình, tổ chức thực hiện nhiệm vụ và xử lý các vấn đề phát sinh có lúc còn bị động, lúng túng; tinh thần trách nhiệm của một bộ phận cán bộ chưa cao...
Những hạn chế ấy không chỉ nằm ở quy trình, mà sâu xa là năng lực thực thi quyền lực được giao. Điểm nghẽn thường xuất hiện ở những lĩnh vực sát sườn với đời sống người dân và môi trường đầu tư như đất đai, giải phóng mặt bằng, đầu tư công, xây dựng, tài sản công, thủ tục hành chính, khiếu nại, tố cáo. Đây là những lĩnh vực đòi hỏi người đứng đầu phải sâu sát, quyết đoán và chịu trách nhiệm đến cùng.
Một lực cản khác là tâm lý e ngại trách nhiệm. Cải cách không phải là chuyển hồ sơ từ cấp này sang cấp khác, mà phải rút ngắn thời gian giải quyết, nâng chất lượng phục vụ và trao cho cơ sở khả năng chủ động hành động.
Vì vậy, Nghệ An vừa khuyến khích cán bộ đổi mới, dám làm, vừa tăng cường kỷ luật, kỷ cương, kiểm tra công vụ và trách nhiệm người đứng đầu. Những trường hợp né tránh, đùn đẩy, chậm xử lý phải được nhắc nhở, phê bình và xem xét trách nhiệm. Phân quyền không đồng nghĩa với buông lỏng quản lý; càng được trao quyền, càng phải chịu trách nhiệm.
Việc HĐND xã Kim Bảng miễn nhiệm chức vụ Chủ tịch UBND xã đối với bà Đậu Thị Hồng Thảo do chậm phê duyệt các phương án bồi thường, giải phóng mặt bằng Dự án cao tốc Vinh - Thanh Thủy là một minh chứng. Đây không chỉ là xử lý trách nhiệm của một cá nhân, mà còn cho thấy trong mô hình quản trị mới, tiến độ và kết quả công việc phải trở thành tiêu chí đánh giá năng lực người đứng đầu.
Tương tự, Văn bản hỏa tốc số 5594/UBND-KT ngày 21/5/2026 của UBND tỉnh nghiêm khắc phê bình 11 sở, ngành, địa phương, chủ đầu tư và 34 xã, phường có tỷ lệ giải ngân đầu tư công thấp. Qua đó cho thấy một yêu cầu xuyên suốt trong điều hành: Quyền hạn phải gắn với kết quả thực hiện nhiệm vụ; trách nhiệm phải được xác định rõ đối với từng tập thể, cá nhân. Nếu sự chậm trễ làm giảm hiệu quả quản trị thì vi phạm pháp luật của người đứng đầu còn là lực cản nguy hiểm hơn, bởi nó trực tiếp làm suy giảm niềm tin của nhân dân đối với bộ máy.
Trường hợp ông Nguyễn Khánh Thành, nguyên Chủ tịch UBND xã Bích Hào bị khởi tố, bắt tạm giam về hành vi “Nhận hối lộ” và bị khai trừ khỏi Đảng là một bài học đắt giá. Thực tiễn đặt ra một nguyên tắc không thể tách rời: Trao quyền phải đi cùng kiểm soát quyền lực; khuyến khích đổi mới nhưng không buông lỏng kỷ luật; phát huy tính chủ động của người đứng đầu nhưng phải đặt họ trong cơ chế giám sát minh bạch, công khai và chịu trách nhiệm đến cùng.
Tại Kỳ họp thứ 4, HĐND tỉnh khóa XIX, Chủ tịch UBND tỉnh Võ Trọng Hải nêu chế tài “3 không”: “Không hoàn thành, không giữ vị trí, không tiếp tục phân công nhiệm vụ tương đương”, đồng thời yêu cầu thực hiện cơ chế “giải quyết ngay trong ngày, dứt điểm ngay trong tuần” đối với các thủ tục về đầu tư, đất đai và giải phóng mặt bằng. Đó không chỉ là yêu cầu về tiến độ. Quan trọng hơn, nó cho thấy một cách tiếp cận mới trong quản trị: Lấy hiệu quả thực thi và sự hài lòng của người dân làm thước đo năng lực của người đứng đầu.
Tuy nhiên, siết chặt kỷ luật mới chỉ giải quyết một nửa vấn đề. Một nền quản trị hiện đại không chỉ cần chế tài đủ mạnh để xử lý người làm chưa tốt, mà còn cần cơ chế đủ rõ để bảo vệ những cán bộ dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung.
Nếu chỉ “chống” mà thiếu cơ chế “xây”, bộ máy dễ rơi vào trạng thái phòng thủ; ngược lại, nếu yêu cầu cán bộ dám làm nhưng không có cơ chế bảo vệ người làm đúng, làm vì lợi ích chung thì tâm lý sợ sai, né tránh trách nhiệm khó được khắc phục.
Tinh thần này được Bộ Chính trị nhấn mạnh tại Kết luận số 14-KL/TW ngày 22/9/2021 về khuyến khích, bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo vì lợi ích chung; đồng thời được đặt trong yêu cầu vận hành chính quyền địa phương 2 cấp tại Kết luận số 76-KL/TW ngày 28/7/2026 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV, với định hướng phát huy tính chủ động, tự chủ, tự chịu trách nhiệm của cơ sở, khắc phục tình trạng thụ động, ỷ lại, né tránh, đùn đẩy trách nhiệm.
Với Nghệ An, yêu cầu ấy đang được cụ thể hóa theo hướng phân cấp, phân quyền mạnh hơn cho cơ sở, nhất là những nhiệm vụ liên quan trực tiếp đến người dân và doanh nghiệp. Nhưng giao quyền phải đi cùng nguồn lực, điều kiện thực hiện, kiểm tra, giám sát và kiểm soát quyền lực. Mục tiêu không chỉ là chuyển trách nhiệm từ cấp trên xuống cấp dưới, mà phải chuyển từ “xin - cho” sang chủ động giải quyết, từ “giải trình” sang “giải quyết”. Trong quá trình ấy, người đứng đầu có vai trò quyết định.
Bí thư Tỉnh ủy Nguyễn Khắc Thận nhấn mạnh: “Chú trọng phát huy vai trò tiên phong, gương mẫu của cán bộ, đảng viên, nhất là vai trò, trách nhiệm nêu gương của người đứng đầu cấp ủy, chính quyền; tăng cường kiểm tra, giám sát; Đồng chí Bí thư Đảng ủy xã phải lãnh đạo toàn diện các nhiệm vụ của địa phương, chịu trách nhiệm trước Ban Thường vụ Tỉnh ủy về kết quả phát triển KT-XH, bảo đảm quốc phòng, an ninh, xây dựng Đảng và hệ thống chính trị trên địa bàn”. Đây là yêu cầu cao, nhưng cũng là cơ hội để khẳng định giá trị của mô hình mới. Khi cấp xã trở thành “trung tâm quản trị” gần dân nhất, người đứng đầu phải trở thành điểm tựa để bộ máy vận hành thông suốt và giải quyết công việc sát thực tiễn hơn.
Cùng với triển khai Nghị quyết 08-NQ/TU về xây dựng, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức xã, phường giai đoạn 2026-2030, Nghệ An đang từng bước hoàn thiện hệ thống đánh giá hiệu quả công việc (KPI) trong toàn hệ thống chính trị.
Việc đánh giá không chỉ dựa vào khối lượng, tiến độ mà hướng tới chất lượng, tinh thần trách nhiệm, kỷ luật, khả năng phối hợp và hiệu quả phục vụ. Đây là bước chuyển quan trọng từ đánh giá mang tính cảm tính sang đánh giá dựa trên dữ liệu và kết quả công việc. Qua đó, những cán bộ trì trệ, né tránh, đùn đẩy phải được kiên quyết thay thế; đồng thời tạo cơ chế bảo vệ những người dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung.
Sau một năm vận hành, những “phép thử” ở cơ sở đã cho thấy khá rõ đâu là điểm mạnh, đâu là lực cản và đâu là yêu cầu phải tiếp tục hoàn thiện.
Lửa thử vàng cũng chính là lúc năng lực của người đứng đầu được nhận diện rõ nhất: Không phải ở những thời điểm thuận lợi, mà trong lúc thiếu người, nhiều việc, nhiều áp lực; không phải ở khả năng nói về trách nhiệm, mà ở cách trực tiếp nhận việc, tháo gỡ việc và chịu trách nhiệm về kết quả cuối cùng. Đó cũng là thước đo thực chất nhất đối với năng lực quản trị của chính quyền địa phương 2 cấp trong giai đoạn mới.
(Còn nữa)
