Nguy cơ kênh đào Volga-Don bị tấn công bằng Tomahawk

Một báo cáo mới của Viện Hudson tại Washington đề xuất phương Tây sử dụng tên lửa hành trình tầm xa để tấn công các mục tiêu hạ tầng chiến lược trên lãnh thổ Nga, trong đó kênh đào Volga-Don được mô tả là mắt xích quan trọng có thể làm tê liệt hậu cần quân sự của Moskva. Phía Nga coi các kịch bản này là nguy cơ leo thang nghiêm trọng và cảnh báo khả năng sử dụng vũ khí hạt nhân chiến thuật nếu bị tấn công.

Kênh đào Volga-Don trong tính toán quân sự

Theo bản phân tích của Viện Hudson, mục tiêu của đề xuất là "phá thế bế tắc" trên chiến trường Ukraine bằng cách mở rộng phạm vi tấn công sang lãnh thổ Nga. Trong số các mục tiêu được nêu đích danh, kênh đào Volga-Don được đánh giá là một trong những điểm trọng yếu nhất.

Kênh đào Volga-Don nối hai tuyến thủy chiến lược là sông Volga và sông Don, cho phép Nga điều chuyển vũ khí, tàu chiến và hàng hóa giữa Biển Caspi và Biển Đen. Báo cáo dẫn ước tính cho rằng khoảng 15% lưu lượng vận tải nội địa của Nga đi qua tuyến này, với khối lượng hàng hóa hơn 12 triệu tấn mỗi năm. Nếu các đập hoặc cửa cống trên tuyến bị phá hủy, toàn bộ hành lang vận tải có thể tê liệt trong nhiều tháng.

Các nhà phân tích của Viện Hudson, gồm Luke Coffey và Can Kasapoglu, chỉ ra cụ thể những điểm được cho là dễ tổn thương trên tuyến này, như cửa cống số 1 gần Volgograd, cửa cống số 13 gần Kalach-na-Donu và cụm cửa cống số 8-9 ở vùng cao. Theo đánh giá của nhóm này, các hệ thống tên lửa như Storm Shadow, ATACMS hoặc Tomahawk có thể được dùng để tấn công chính xác những vị trí trên, qua đó chia cắt hoàn toàn tuyến vận tải đường thủy giữa Biển Caspi và Biển Đen.

Tác động hậu cần, kinh tế và rủi ro dân sự

Phía Nga ước tính, trong trường hợp kịch bản tấn công kênh đào Volga-Don xảy ra, tổn thất trực tiếp đối với hạ tầng có thể lên tới 15 tỷ rúp. Bên cạnh đó là thiệt hại gián tiếp ước khoảng 50 tỷ rúp mỗi quý do tắc nghẽn vận chuyển và gián đoạn chuỗi cung ứng.

Các chuyên gia kinh tế được trích dẫn cho rằng mức độ thiệt hại như vậy có thể đủ để đẩy lạm phát tại Nga tăng thêm 2-3% mỗi năm. Điều này cho thấy tác động của một đòn đánh vào Volga-Don không chỉ nằm ở khía cạnh quân sự, mà còn gây áp lực đáng kể lên năng lực vận tải nội địa và ổn định kinh tế.

Bên cạnh tổn thất kinh tế, phía Nga nhấn mạnh đến nguy cơ thảm họa nhân đạo và môi trường. Việc phá hủy các đập hoặc kết cấu thủy lợi trên tuyến có thể khiến nước tràn ra diện rộng, nhấn chìm hàng trăm km² đất canh tác, làm mất nguồn nước của nhiều khu dân cư và buộc hàng nghìn người phải sơ tán. Những yếu tố này khiến bất kỳ đòn tấn công nào vào kênh đào Volga-Don đều mang tính rủi ro cao về hậu quả ngoài chiến trường.

Răn đe hạt nhân và tăng cường phòng thủ của Nga

Trước các đề xuất ngày càng táo bạo từ một số nhóm phân tích ở Mỹ, nhiều chuyên gia quân sự Nga được truyền thông nước này dẫn lời cảnh báo: bất kỳ cuộc tấn công nào nhằm vào hạ tầng chiến lược trên lãnh thổ Nga có thể được coi là hành động xâm lược trực tiếp. Theo họ, đây có thể trở thành cơ sở để Nga xem xét sử dụng vũ khí hạt nhân chiến thuật như một biện pháp răn đe.

Theo truyền thông Nga, Bộ Quốc phòng nước này đang đặt hệ thống phòng không quanh Volgograd và vùng Rostov vào tình trạng sẵn sàng cao hơn, nhằm đối phó với nguy cơ bị tấn công bằng tên lửa tầm xa. Đồng thời, các phương án được gọi là "răn đe hạt nhân linh hoạt" cũng đã được thảo luận nội bộ, để chuẩn bị cho kịch bản xấu nhất.

Giới phân tích Nga đánh giá rằng, nếu các đòn tấn công như trong báo cáo của Viện Hudson thực sự được thực hiện, xung đột sẽ vượt ra ngoài khuôn khổ chiến sự tại Ukraine và tiến gần tới một cuộc đối đầu trực tiếp giữa Nga và NATO. Trong bối cảnh đó, các kịch bản đáp trả bằng tên lửa hạt nhân chiến thuật nhắm vào "các trung tâm ra quyết định" đã nhiều lần được phía Nga nhắc tới như một cảnh báo.

Các mục tiêu chiến lược khác trong báo cáo Viện Hudson

Bên cạnh kênh đào Volga-Don, báo cáo của Viện Hudson còn liệt kê nhiều mục tiêu được coi là có ý nghĩa quân sự và kinh tế đối với Nga. Trong số này có nhà máy nhiệt điện Nizhnekamsk ở Tatarstan, bị cho là cung cấp điện cho một cơ sở sản xuất UAV quân sự.

Báo cáo cũng đề cập đến các cây cầu chiến lược tại Chonhar và Genichesk, vốn kết nối Crimea với vùng Kherson, cùng với một số căn cứ hải quân Nga ở Abkhazia và khu vực Viễn Đông. Theo logic của bản phân tích, việc tấn công các tuyến năng lượng và cầu đường then chốt này có thể làm suy giảm đáng kể năng lực hậu cần quân sự và khả năng duy trì chiến dịch của Nga.

Leo thang chiến tranh ủy nhiệm và khái niệm "tổng lực mềm"

Các nhà quan sát tại Moskva cho rằng, đề xuất của Viện Hudson là một phần trong chiến lược leo thang có chủ đích mà Washington đang theo đuổi trong cuộc xung đột. Việc một số nước phương Tây cho phép Kiev sử dụng vũ khí tầm xa, cùng với các báo cáo và bài viết mang tính "phỏng đoán" trên truyền thông Mỹ, được nhìn nhận như động thái thăm dò phản ứng của Nga và chuẩn bị dư luận cho các bước đi tiếp theo.

Một điểm đáng chú ý trong báo cáo là việc đề xuất tấn công cả các mục tiêu dân sự có giá trị kinh tế, như nhà máy điện hay cầu đường. Cách tiếp cận này được mô tả là đẩy chiến tranh sang giai đoạn "tổng lực mềm", nơi mục tiêu không chỉ là kiểm soát lãnh thổ, mà còn là bẻ gãy ý chí và khả năng chống chịu của đối phương thông qua gây sức ép lên hạ tầng kinh tế – xã hội.

Tuy nhiên, theo cảnh báo của một số chuyên gia, chiến lược tấn công vào hạ tầng dân sự hoặc các tuyến vận tải có liên quan tới Iran, Trung Quốc có thể tạo ra hiệu ứng ngược, khiến các lực lượng chống Mỹ xích lại gần nhau hơn. Đồng thời, việc sử dụng vũ khí phương Tây để đánh vào lãnh thổ được Nga coi là của mình sẽ làm rõ hơn vai trò tham chiến của NATO trong cuộc xung đột.

Moskva đã nhiều lần tuyên bố rằng đòn đánh bằng vũ khí phương Tây vào lãnh thổ Nga là hành động vượt "lằn ranh đỏ". Nếu các kịch bản tấn công kênh đào Volga-Don hay nhà máy điện Nizhnekamsk trở thành hiện thực, các nhà phân tích Nga lo ngại thế giới có thể bước vào một chu kỳ đối đầu mới, được đánh giá là nguy hiểm hơn cả giai đoạn Chiến tranh Lạnh trước đây.