Nhận diện bẫy 'buồng vang thông tin' trên mạng xã hội

Từ những video giật gân, livestream kích động đến tin giả, deepfake và các thuật toán đề xuất một chiều, người dùng mạng xã hội đang từng ngày bị cuốn vào vòng xoáy cảm xúc, nơi cái tiêu cực liên tục bị khuếch đại và lặp lại như một “tiếng vang” không dứt.

“Buồng vang thông tin” – phương thức dẫn dắt nhận thức tinh vi

Ngày 20/5/2026, Công an TP Huế mời làm việc 45 cá nhân có hành vi tương tác với các nội dung chống phá Nhà nước trên mạng xã hội. Các trường hợp này thường xuyên bình luận, chia sẻ hoặc bày tỏ cảm xúc với bài viết từ các tài khoản, hội nhóm phản động lưu vong và một số trang chống phá khác. Tại Nghệ An, Công an xã Quỳnh Thắng (Nghệ An) xử phạt 7,5 triệu đồng đối với một cá nhân vì chia sẻ video xuyên tạc do tổ chức phản động “Việt Tân” cắt ghép bằng AI. Trước đó, tại nhiều địa phương khác cũng đã xuất hiện các trường hợp bị xử phạt vì đăng tin thất thiệt về thiên tai, dịch bệnh, xúc phạm danh dự cá nhân, bôi nhọ lực lượng chức năng hoặc chia sẻ thông tin chưa được kiểm chứng nhằm câu view, gây hoang mang dư luận.

“Buồng vang thông tin” hay còn gọi là “echo chamber” là môi trường thông tin khép kín, nơi người dùng chủ yếu tiếp nhận các quan điểm giống với suy nghĩ sẵn có của mình. Trong môi trường đó, các thông tin cùng chiều liên tục được lặp đi lặp lại khiến người tiếp nhận có cảm giác rằng đó là “sự thật phổ biến”, “ý kiến của số đông” hoặc “nhận thức chung của xã hội”. Thuật toán của các nền tảng mạng xã hội thường ghi nhận hành vi người dùng để liên tục phân phối các nội dung có đặc điểm gần giống với những gì họ đã xem trước đó.

Lợi dụng đặc điểm đó, các thế lực thù địch đã xây dựng những “hệ sinh thái thông tin” chống phá với số lượng lớn tài khoản, hội nhóm, kênh video, trang mạng có nội dung xuyên tạc, kích động, phiến diện. Ban đầu, các nội dung này thường được ngụy trang dưới dạng “phản biện xã hội”, “góc nhìn độc lập”, “nói sự thật”, “vì dân”, “yêu nước” nhằm tạo cảm giác khách quan, trung lập. Tuy nhiên, phía sau là mục tiêu dẫn dắt nhận thức theo hướng tiêu cực, cực đoan, chống đối.

Nguy hiểm hơn, nhiều nội dung chống phá hiện nay không còn công kích trực diện mà sử dụng cách thức “mưa dầm thấm lâu”. Thông qua việc lặp đi lặp lại những thông tin phiến diện, cắt ghép hoặc bóp méo sự thật, các đối tượng chống phá từng bước hình thành trong người xem tâm lý hoài nghi, bất mãn, mất niềm tin đối với hệ thống chính trị.

Những dấu hiệu “bất thường”

Theo báo cáo kỹ thuật số năm 2025 tại Việt Nam của DataReportal: Dân số Việt Nam đạt 102 triệu người vào tháng 10 năm 2025; Tổng số lượt kết nối di động đang hoạt động tại Việt Nam là 137 triệu lượt, chiếm 134% dân số (tăng thêm 504.000 lượt (+0,4%)). Tổng thuê bao Internet tại Việt Nam là 85,6 triệu thuê bao, chiếm 84,2% dân số (tăng thêm 508.000 thuê bao (+0,6%)). Số lượng tài khoản mạng xã hội tại Việt Nam là 79 triệu tài khoản, chiếm 77,6% dân số.

Bên cạnh việc duy trì hệ thống truyền thông mang tính định hướng, dẫn dắt vấn đề, lực lượng phản động tiếp tục sử dụng các trang mạng xã hội (Facebook, Youtube, Tiktok…) để tiến hành các chiến dịch tán phát thông tin chống phá Đảng, Nhà nước và Quân đội như: Trang Facebook của truyền thông phương tây và các tổ chức phản động như Việt Tân; Nhật ký yêu nước; Chân trời mới media; Thoibao.de… Hiện có hơn 3.500 trang mạng, hơn 300 kênh Youtube và Tiktok, hơn 100 tài khoản mạng xã hội X, Threads thường xuyên đăng tải các thông tin chống Đảng, Nhà nước.

Năm 2025 cho thấy hiện tượng “buồng vang thông tin” trên mạng xã hội ở Việt Nam chưa có dấu hiệu suy giảm mà tiếp tục diễn biến phức tạp và hết sức tinh vi. Trong quá trình thực hiện chủ trương sắp xếp đơn vị hành chính, trên TikTok và Facebook xuất hiện nhiều video giật tít như “xóa tên quê hương”, “người dân mất quyền lợi”, “thu hồi đất diện rộng”. Nhiều video sử dụng giọng đọc AI, hình ảnh cắt ghép và bình luận kích động nhằm tạo cảm giác rằng “mọi người đều phản đối”.

Một số vụ bạo lực học đường cũng bị khai thác theo hướng cực đoan. Các clip được cắt đúng khoảnh khắc gây sốc, chèn nhạc căng thẳng và thêm phụ đề kích động. Sau khi xem vài video, người dùng tiếp tục bị đề xuất thêm các nội dung tương tự, dần hình thành cảm giác rằng trường học chỉ toàn bạo lực và xã hội đang xuống cấp nghiêm trọng.

Trong các đợt biến động giá vàng, bất động sản hoặc thông tin kinh tế năm 2025, nhiều hội nhóm mạng xã hội lan truyền các video dự báo “khủng hoảng toàn diện”, “ngân hàng sắp sụp đổ” hoặc “hãy rút tiền ngay”. Không ít người vì lo lắng đã chia sẻ các thông tin chưa kiểm chứng, vô tình tiếp tay cho tin giả và hiệu ứng hoang mang xã hội.

Thủ đoạn chống phá ngày càng tinh vi và khó nhận diện

Điểm đáng chú ý hiện nay là các thế lực thù địch không còn chỉ sử dụng những tài khoản chống đối công khai mà chuyển sang chiến thuật “ẩn mình” dưới nhiều vỏ bọc khác nhau.

Một số đối tượng tự xưng là “nhà nghiên cứu”, “chuyên gia”, “nhà báo tự do”, “người phản biện độc lập” để đăng tải thông tin sai lệch. Có đối tượng cố tình lợi dụng những vấn đề xã hội được dư luận quan tâm như đất đai, môi trường, dân sinh và công tác chống tham nhũng để gieo rắc tâm lý hoài nghi, bất mãn trong nhân dân.

Các “buồng vang thông tin” thường có những đặc điểm chung: Chỉ cho phép tồn tại một chiều ý kiến, dẫn đến thông tin một chiều, có tính chất thao túng; Liên tục công kích nguồn tin chính thống; Cổ súy tâm lý bất mãn, cực đoan; Kích động cảm xúc thay vì cung cấp thông tin khách quan; Đề cao “thuyết âm mưu”; Phủ nhận sạch trơn thành tựu của đất nước.

Đặc biệt, với sự phát triển của trí tuệ nhân tạo, công nghệ deepfake và hệ thống tài khoản ảo, việc tạo dựng các “làn sóng dư luận giả” ngày càng dễ dàng hơn. Chỉ cần một đoạn video cắt ghép, một phát ngôn bị xuyên tạc hoặc một thông tin chưa kiểm chứng, các đối tượng chống phá có thể tổ chức chia sẻ đồng loạt để tạo cảm giác “cả xã hội đang phẫn nộ”.

Các thế lực thù địch, chống đối thực hiện việc tạo tin giả, tin sai lệch bằng công nghệ cao: Sử dụng các BOT, tài khoản ảo để tự động hóa việc phát tán thông tin xấu độc trên nhiều nền tảng mạng xã hội khác nhau. Không những thế, khi một lượng thông tin lớn được phát tán từ nhiều BOT, tài khoản ảo khác nhau cũng có thể tạo nên các xu hướng (trending) giả trên mạng xã hội, từ đó gây hoang mang dư luận.

Không ít người do thiếu kỹ năng kiểm chứng thông tin đã vô tình trở thành “mắt xích” phát tán tin giả, tiếp tay cho các luận điệu sai trái mà không ý thức được hậu quả. Không ít người dùng mạng xã hội do chưa có kỹ năng kiểm tra độ tin cậy của thông tin đã vô tình trở thành “mắt xích” đưa và phát tán, lan rộng các nội dung sai lệch, tạo điều kiện cho những luận điệu xuyên tạc. Từ đó họ vô tình tiếp tay cho các thông tin sai trái mà không ý thức được hệ lụy.

Xây “hệ miễn dịch” cho người dùng mạng xã hội

Mục tiêu sâu xa của việc sử dụng buồng vang thông tin là thao túng nhận thức xã hội và mục tiêu sâu xa là gây mất niềm tin trong nhân dân. Trước sự bùng nổ của thông tin trên không gian mạng, mỗi cán bộ, đảng viên và người dân cần chủ động sàng lọc, kiểm chứng thông tin, phân biệt rõ đâu là “mã độc”. Đâu là: Giật gân, kích động; Chưa được kiểm chứng; Cố tình quy kết, suy diễn; Phủ nhận sạch trơn; Kích động tâm lý chống đối.

Một trong những biện pháp quan trọng hiện nay là nâng cao kỹ năng số và khả năng kiểm chứng thông tin cho người dân, nhất là thanh niên, học sinh, sinh viên. Người dùng mạng xã hội cần rèn luyện thói quen tiếp cận thông tin một cách chọn lọc, khách quan và có trách nhiệm, xây dựng được các thao tác: Kiểm tra nguồn tin; Đối chiếu thông tin đa chiều; Không chia sẻ nội dung chưa xác thực; Không bình luận theo cảm xúc cực đoan.

Đồng thời, mỗi người cần hình thành thói quen theo dõi thông tin từ báo chí chính thống, cơ quan chức năng và các nguồn truyền thông có kiểm chứng.

Hoàn thiện cơ chế pháp lý và tăng cường quản lý nhà nước

Do đó, cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật về an ninh mạng, bảo vệ dữ liệu cá nhân, quản lý nền tảng số và xử lý thông tin sai sự thật. Các doanh nghiệp công nghệ xuyên biên giới phải có trách nhiệm tuân thủ pháp luật Việt Nam, gỡ bỏ nhanh các nội dung vi phạm, ngăn chặn tài khoản giả mạo, tài khoản kích động chống phá và phối hợp với cơ quan chức năng khi cần thiết.

Theo Báo cáo của Cơ quan chức năng Nghệ An, thời gian qua đã phát hiện, xác minh, đấu tranh, củng cố hồ sơ, ra quyết định xử phạt vi phạm hành chính 62 trường hợp với số tiền 423,25 triệu đồng; gọi hỏi, răn đe, yêu cầu 396 trường hợp đăng tải các bài viết có nội dung xấu độc, thông tin nhạy cảm, yêu cầu gỡ bỏ, đính chính thông tin và cam kết không tái phạm; tiến hành chấn chỉnh, nhắc nhở 04 phóng viên liên quan đến hoạt động tác nghiệp báo chí. Cơ quan Công An Nghệ An đã khởi tố 3 vụ án, 3 bị can.

Đối với các Website có thể kiểm tra tên miền của trang mạng đăng tải thông tin, thường nguồn phát của thông tin xấu độc là những trang mạng có tên miền nước ngoài (.com, .org), không có đuôi tên miền Việt Nam “.vn”. Sử dụng các công cụ tìm kiếm để tìm các bài viết trên các trang mạng chính thống (Thông tin Chính phủ, Báo Nhân dân...) có nội dung tương tự để đối chiếu hoặc xin tham vấn của các chuyên gia trên từng lĩnh vực. Các trang truy cập có đuôi trang như .info, .asia, .vip, .tk, .xyz… thường ít phổ biến, có độ tin cậy khá là thấp. Trong khi đó, các đuôi trang .com, .org, .gov (Chính phủ), .edu (giáo dục đào tạo)… thường là những trang truy cập phổ biến và có độ tin cậy nhất định, tuy nhiên cũng cần phải cẩn trọng khi truy cập nếu thấy có dấu hiệu khả nghi về việc lấy cắp hay thu thập thông tin dữ liệu cá nhân. Hơn nữa, các tên miền mới được đăng ký gần đây hoặc có độ tuổi thấp thì cũng thường có dấu hiệu khả nghi do đó cần cẩn thận khi giao dịch hay chia sẻ thông tin.

Xây dựng “lá chắn tinh thần” vững chắc trong mỗi người dân

Suy cho cùng, không một “buồng vang thông tin” nào có thể thao túng được nhận thức nếu mỗi người có bản lĩnh chính trị vững vàng, có khả năng phân biệt đúng – sai và giữ được sự tỉnh táo trước dòng chảy thông tin hỗn độn trên mạng xã hội.

Muốn vậy cần tiếp tục: Đẩy mạnh công tác giáo dục lý luận chính trị, củng cố bản lĩnh và lập trường tư tưởng. Tăng cường giáo dục truyền thống lịch sử, văn hóa và lòng yêu nước cho các tầng lớp nhân dân. Chú trọng bồi dưỡng lý tưởng cách mạng, khát vọng cống hiến cho thế hệ trẻ. Xây dựng văn hóa ứng xử văn minh, trách nhiệm trên không gian mạng. Nâng cao nhận thức và ý thức trách nhiệm của công dân trong môi trường số.

Bên cạnh đó, cần phát huy hiệu quả của công tác truyền thông, giáo dục pháp luật. Hiện nay trong lực lượng Công an nhiều nơi đã xây dựng nhiều kênh trên mạng xã hội thực hiện công tác tuyên truyền phổ biến pháp luật theo tinh thần “chủ động”, hiệu quả, có lượng theo dõi lớn như các trang: Nguyễn Kim Nghĩa, có 186.000 người; Người ở bản có 301.000 người, Công an xã A Lưới 1: 19.000, Công an xã Thượng Long, tỉnh Phú thọ: 27.000 người. Những hình thức này có lượng tương tác tốt và phát huy vai trò, được sự tín nhiệm của người dân.

Đặc biệt, phải hình thành văn hóa “đọc chậm – nghĩ sâu – kiểm chứng kỹ” trong xã hội số. Một trong những nguyên nhân khiến “buồng vang thông tin” phát triển mạnh là tâm lý tiếp nhận thông tin cảm tính, thích nội dung giật gân, cực đoan, gây sốc. Khi người dùng chỉ đọc tiêu đề, xem các đoạn cắt ghép ngắn rồi vội vàng bình luận, chia sẻ, họ vô tình trở thành mắt xích lan truyền thông tin sai lệch.

Đồng thời, việc phát triển kinh tế - xã hội, không ngừng nâng cao đời sống nhân dân, giải quyết thấu đáo các vấn đề dân sinh và kiên quyết đấu tranh phòng, chống tham nhũng, tiêu cực chính là nền tảng quan trọng, “bệ đỡ” vật chất tốt nhất để bồi đắp niềm tin xã hội đối với Đảng và Nhà nước.

Thực tiễn cho thấy “thế trận lòng dân” ngày nay không chỉ phục vụ trực tiếp cho nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc trong tình huống chiến tranh hay xung đột, mà còn là nền tảng căn bản để giữ vững ổn định chính trị – xã hội, tạo dựng môi trường hòa bình, an toàn, lành mạnh cho phát triển nhanh và bền vững đất nước. Đây chính là biểu hiện sinh động của sự thống nhất biện chứng giữa xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, giữa phát triển kinh tế - xã hội với củng cố quốc phòng, an ninh, giữa sức mạnh thực địa với sức mạnh không gian số trong tư duy chiến lược mới của Đảng.