Nhiều nông dân ở Nghệ An lo lắng khi lúa trổ bông nhưng không "cúi đầu"

Bông lúa đẹp nhưng hạt lép

Trên ruộng lúa của gia đình ông Phan Viết Trân ở xóm 5, xã Yên Thành, những bông lúa đã trổ nhiều ngày nhưng vẫn chưa có dấu hiệu cúi xuống. Nhìn từ xa, cánh đồng vẫn xanh tốt, không có dấu hiệu rõ rệt của một vụ mùa thất bát. Nhưng càng quan sát kỹ, những bông lúa đứng thẳng và hạt lép lại càng dễ nhận thấy.

“Nhìn ruộng lúa thì đẹp lắm, nhưng bông cứ đứng lờ đờ, không cúi như mọi năm. Gia đình cũng đã làm theo hướng dẫn, chăm sóc đầy đủ mà năm nay do thời tiết bất thuận nên vẫn không được”, ông Trân chia sẻ.

Nhiều hộ dân trong vùng cũng gặp tình trạng tương tự. Theo người dân, lúa vẫn được chăm sóc, nước tưới bảo đảm, nhưng sau khi trổ lại không kết hạt như những vụ trước. Gia đình bà Vũ Thị Hoa ở xã Yên Thành gieo cấy sớm hơn một số diện tích trong vùng nên đến nay lúa đã cho thu hoạch. Tuy nhiên, niềm vui mùa gặt không còn trọn vẹn khi nhiều hạt lúa bị lép, năng suất giảm mạnh.

Với bà Hoa, khoản đầu tư cho mỗi sào lúa khoảng 1,2 triệu đồng, từ giống, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật đến các chi phí sản xuất khác. Nếu sản lượng thu về chỉ khoảng 1 triệu đồng mỗi sào, vụ mùa gần như không thể mang lại lợi nhuận. “Lúa bị lép nhiều, thu hoạch xong cũng chẳng còn được bao nhiêu. Làm cả vụ mà tiền thu về không đủ chi phí thì người dân rất khó”, bà Hoa chia sẻ.

Tại xã Bạch Hà, tình trạng này cũng xuất hiện trên nhiều diện tích lúa hè thu. Bà Lê Thị Huyền có 5 sào lúa, trong đó khoảng một nửa diện tích bị ảnh hưởng. Lúa trổ nhưng không cúi, sau một trận mưa, nhiều bông chuyển từ màu xanh sang màu đen.

“Lúa trổ nhưng không cúi, hạt lép nhiều. Sau trận mưa, bông lúa chuyển từ xanh sang đen. Diện tích bị như thế cũng chiếm khoảng một nửa”, bà Huyền cho biết.

Tại xã Quan Thành, vụ hè thu năm nay có 1.146 ha lúa. Trong đó, chỉ khoảng 5-10 ha thuộc trà đầu không bị ảnh hưởng; hơn 1.100 ha thuộc trà 2 và trà 3 đều xuất hiện tình trạng bông lúa không cúi hoặc cúi lờ đờ.

Theo ông Cao Xuân Toản - Phó Chủ tịch UBND xã Quan Thành, ngay từ các giai đoạn sinh trưởng của cây lúa, địa phương đã chỉ đạo cán bộ chuyên môn theo dõi đồng ruộng, hướng dẫn người dân chăm sóc và phòng trừ sâu bệnh. Tuy nhiên, diễn biến thời tiết bất thường trong năm nay đã ảnh hưởng rõ đến quá trình sinh trưởng, phát triển của cây lúa.

“Qua nắm bắt từ người dân, diện tích lúa không cúi chiếm tỷ lệ rất cao, trên 70%. Địa phương đang phối hợp đánh giá cụ thể mức độ thiệt hại để có hướng xử lý”, ông Toản chia sẻ.

Tại hợp tác xã Nông nghiệp và Dịch vụ Tăng Thành, quy mô sản xuất vụ hè thu năm nay hơn 230 ha. Đây cũng là một trong những vùng chịu ảnh hưởng nặng của hiện tượng lúa trổ nhưng không cúi. Ông Hoàng Đình Luận - Giám đốc hợp tác xã Nông nghiệp và Dịch vụ Tăng Thành cho biết, khoảng 50% diện tích có năng suất dưới 1 tạ/sào. Số diện tích còn lại dự kiến chỉ đạt khoảng 1,5-2 tạ/sào. Điều đáng nói, cây lúa vẫn sinh trưởng khá tốt về hình thái, nhưng quá trình kết hạt lại bị ảnh hưởng. Vì vậy, chỉ đến khi lúa bước vào thu hoạch, mức độ thiệt hại mới bộc lộ rõ.

Thời tiết và nhện gié là thủ phạm chính

Từ thực tế sản xuất tại các địa phương, người dân cho rằng, thời tiết bất thuận là một phần nguyên nhân khiến lúa bị lép. Những đợt nắng nóng gay gắt, gió Lào kéo dài hay mưa lớn trong thời điểm lúa trổ, phơi màu đều có thể ảnh hưởng đến quá trình thụ phấn và kết hạt.

Tuy nhiên, tại một số vùng như Bạch Hà, Văn Hiến... người dân cho biết ngoài yếu tố thời tiết, thì việc lúa lép hạt là do nhện gié. Đây là đối tượng gây hại có kích thước rất nhỏ, khó quan sát bằng mắt thường nhưng đã xuất hiện trên nhiều diện tích lúa trong vụ hè thu năm nay.

Theo ông Phan Duy Hải - Phó Chi cục Trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Nghệ An, bên cạnh điều kiện thời tiết bất thuận, năm nay trên đồng ruộng còn xuất hiện một số đối tượng gây hại như sâu đục thân và nhện gié. Một số trà lúa gặp mưa lớn kéo dài cũng có nguy cơ gia tăng tình trạng lép hạt, giảm năng suất.

Như vậy, hiện tượng lúa trổ nhưng không cúi không thể chỉ nhìn từ một nguyên nhân đơn lẻ. Thời tiết cực đoan, sâu bệnh và đặc biệt là nhện gié đang là những yếu tố cần được ngành chuyên môn tiếp tục kiểm tra, đánh giá để xác định mức độ tác động đối với từng vùng và từng trà lúa.

Với trà cuối vụ, ngành chuyên môn khuyến cáo người dân tiếp tục theo dõi đồng ruộng, chú ý kiểm soát nhện gié theo chu kỳ khoảng 7-15 ngày, nhất là trong điều kiện thời tiết thuận lợi cho đối tượng này phát sinh và gây hại.

Không để người dân bỏ ruộng sau một vụ mất mùa

Với hợp tác xã Nông nghiệp và Dịch vụ Tăng Thành, dù năng suất giảm mạnh nhưng đơn vị vẫn đồng hành cùng người dân tận thu những diện tích còn có khả năng thu hoạch, đồng thời làm việc với các chủ máy gặt để giảm chi phí cho bà con.

Tuy nhiên, một vụ lúa mất mùa không chỉ ảnh hưởng đến thu nhập trước mắt. Người dân đã bỏ ra nhiều tháng chăm sóc cùng hàng loạt khoản chi phí cho giống, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật và làm đất. Khi sản lượng không đủ bù chi phí, việc tiếp tục đầu tư cho vụ sau sẽ trở thành một bài toán khó.

Nếu không có giải pháp hỗ trợ kịp thời, nguy cơ người dân giảm đầu tư, thậm chí bỏ ruộng trong vụ hè thu tiếp theo là điều hoàn toàn có thể xảy ra.

Đối với Nghệ An, việc đánh giá chính xác nguyên nhân và mức độ thiệt hại của hiện tượng lúa trổ nhưng không cúi là cơ sở quan trọng để có giải pháp phù hợp. Không chỉ giúp người dân giảm bớt thiệt hại sau một vụ mùa thất thu, những đánh giá này còn cần thiết để điều chỉnh lịch thời vụ, biện pháp kỹ thuật và chủ động ứng phó với những diễn biến thời tiết ngày càng khó lường trong các vụ sản xuất tiếp theo.