Những 'chiếc nôi' ươm mầm tài năng dân ca ví, giặm
Từ những buổi sinh hoạt của các câu lạc bộ dân ca ở làng quê, những lớp học miễn phí do các nghệ nhân bền bỉ duy trì đến các hội diễn quần chúng và sân chơi dân ca cấp tỉnh, cấp liên tỉnh, nhiều vùng quê xứ Nghệ đang âm thầm ươm mầm một thế hệ nghệ sĩ trẻ của ví, giặm. Đằng sau những gương mặt Gen Z như Hà Quỳnh Như, Lê Thanh Phong hay các tài năng nhí Công Minh, Công Anh là cả một hệ sinh thái văn hóa cộng đồng được gìn giữ và vun đắp qua nhiều thế hệ.
.png)
Thanh Nga / Trình bày: Hồng Toại • 11/7/2026
*****
Từ những buổi sinh hoạt của các câu lạc bộ dân ca ở làng quê, những lớp học miễn phí do các nghệ nhân bền bỉ duy trì đến các hội diễn quần chúng và sân chơi dân ca cấp tỉnh, cấp liên tỉnh, nhiều vùng quê xứ Nghệ đang âm thầm ươm mầm một thế hệ nghệ sĩ trẻ của ví, giặm. Đằng sau những gương mặt Gen Z như Hà Quỳnh Như, Lê Thanh Phong hay các tài năng nhí Công Minh, Công Anh là cả một hệ sinh thái văn hóa cộng đồng được gìn giữ và vun đắp qua nhiều thế hệ.
Nếu coi mỗi tài năng dân ca là một hạt giống, thì các địa danh cấp huyện (cũ) như Hưng Nguyên, Nam Đàn, Thanh Chương, Yên Thành, Diễn Châu hay Thái Hoà chính là những mảnh đất màu mỡ để những hạt giống ấy nảy mầm.
Ở nhiều địa phương, dân ca ví, giặm không chỉ tồn tại trên sân khấu mà còn hiện hữu trong đời sống cộng đồng. Từ nhà văn hóa xóm, trường học đến các câu lạc bộ dân ca, những buổi sinh hoạt, luyện tập vẫn được duy trì đều đặn. Trẻ em được tiếp xúc, học hát và biểu diễn từ sớm, để ví, giặm không còn là một loại hình nghệ thuật xa cách mà trở thành một phần ký ức tuổi thơ, nuôi dưỡng tình yêu văn hóa quê hương trong mỗi thế hệ.
Đặc biệt, ở huyện Hưng Nguyên (cũ), từ lâu được xem là một trong những địa phương có phong trào dân ca ví, giặm phát triển mạnh. Hưng Nguyên có tới 14 xã thì tương ứng trong mỗi xã có 1 CLB dân ca ví, giặm. Những CLB dân ca ví, giặm ở các xã đều có những hạt nhân trẻ tuổi. Điển hình như CLB dân ca ví, giặm Thông Tân tiền thân là CLB dân ca ví, giặm Hưng Tân có giọng ca trẻ Nguyễn Thị Yến Nhi (17 tuổi) nhiều lần đoạt giải thưởng cấp huyện (cũ), cấp trường và những giải thưởng liên tỉnh khác.
NNƯT Nguyễn Thị Thuận chia sẻ: “Ở đây, dân ca được nuôi dưỡng một cách tự nhiên trong đời sống. Các em lớn lên cùng lời hát từ gia đình, xóm làng đến các sân khấu lễ hội nên nhiều em sớm bộc lộ năng khiếu. Việc của chúng tôi là khơi dậy tình yêu, bồi đắp đam mê để dân ca tiếp tục được gìn giữ và trao truyền qua nhiều thế hệ”.
Cũng ở Hưng Nguyên (cũ) nay là xã Hưng Nguyên Nam, nhiều năm qua, nghệ nhân Nguyễn Thành Ngân đã kiên trì mở các lớp truyền dạy miễn phí cho thiếu nhi. Từ những lớp học nhỏ ấy, nhiều em đã trưởng thành, thi đỗ vào Trường Cao đẳng Văn hóa Nghệ thuật Nghệ An và tiếp tục theo đuổi con đường nghệ thuật chuyên nghiệp. Điều quý nhất mà lớp học của thầy Ngân tạo ra không chỉ là kỹ thuật hát, mà còn gieo vào các em tình yêu đối với di sản quê hương. Hiện nay, nhiều học viên đã gắn bó với thầy suốt 5 năm, đạt nhiều giải thưởng lớn nhỏ và có nhiều em đang là sinh viên năm nhất, năm hai của Trường Cao đẳng Văn hóa Nghệ thuật.
Em Trương Thị Yến Nhi (14 tuổi, quê xã Nghĩa Khánh, Nghệ An) chia sẻ: "Em yêu thích dân ca từ nhỏ và may mắn được thầy Ngân hướng dẫn, nuôi dưỡng niềm đam mê cũng như phát huy khả năng ca hát. Em luôn ngưỡng mộ các nghệ sĩ Hà Quỳnh Như, Bùi Lê Mận và NSND Phương Thảo. Họ đã lựa chọn dân ca để khẳng định tên tuổi từ mảnh đất xứ Nghệ trên những sân khấu lớn. Những tấm gương ấy tiếp thêm cho em quyết tâm và niềm tin theo đuổi con đường nghệ thuật trong tương lai".
Trong khi đó, ở Kim Liên - vùng quê giàu truyền thống văn hóa, phong trào dân ca luôn được duy trì sôi nổi thông qua các câu lạc bộ cộng đồng và hoạt động văn nghệ ở cơ sở. Nghệ nhân Ưu tú Thu Thủy nhiều năm miệt mài truyền dạy dân ca cho thiếu nhi, trở thành người thầy đầu tiên của nhiều tài năng trẻ. Chính từ những buổi học ấy, hai giọng ca nhí Công Minh và Công Anh đã từng bước trưởng thành, mang chất giọng mộc mạc của quê hương đến nhiều sân khấu lớn.
Điểm chung của những "chiếc nôi" ấy là dân ca được nuôi dưỡng trong đời sống thường nhật. Người lớn hát để truyền nghề, trẻ nhỏ hát bằng tình yêu, còn cả cộng đồng cùng gìn giữ một không gian văn hóa đậm bản sắc. Chính từ môi trường ấy, nhiều bạn trẻ nuôi dưỡng ước mơ theo đuổi con đường ca hát chuyên nghiệp, với gia đình và quê hương là bệ phóng để vươn tới những sân khấu lớn.
Điều thú vị là phần lớn những gương mặt trẻ đang tạo dấu ấn với dân ca ví, giặm đều không xuất thân từ các cơ sở đào tạo chuyên nghiệp, mà trưởng thành từ chính phong trào văn nghệ ở cơ sở. Ca sĩ Hà Quỳnh Như, quê xã Giai Lạc (trước đây là xã Phúc Thành, huyện Yên Thành), là một ví dụ tiêu biểu.
Từ những cuộc thi dân ca trong trường học khi mới 9-10 tuổi, em được NSND Hồng Lựu phát hiện, đưa về dìu dắt và truyền dạy kỹ thuật luyến láy, cách thả hồn vào câu ví, câu giặm, đổ tứ hoa. Nhờ nền tảng ấy, Quỳnh Như sớm gặt hái nhiều giải thưởng cao tại các cuộc thi cấp quốc gia và từng bước khẳng định tên tuổi trên con đường nghệ thuật.
Thành công của Hà Quỳnh Như hôm nay là kết quả của một hành trình được bồi đắp từ những câu lạc bộ dân ca ở quê hương, sự tận tâm của các nghệ nhân, cùng sự dìu dắt của những nghệ sĩ giàu kinh nghiệm.
Tại Kim Liên, hai anh em Công Minh và Công Anh cũng trưởng thành từ phong trào văn nghệ địa phương. Được tiếp xúc với dân ca từ nhỏ, lại được các nghệ nhân tận tình chỉ dạy từng cách lấy hơi, nhả chữ, luyến láy, cả hai nuôi dưỡng tình yêu với ví, giặm một cách tự nhiên. Nhờ vậy, các em vẫn giữ được sự hồn nhiên, mộc mạc trong lối thể hiện - nét đẹp làm nên hồn cốt của dân ca.
Nếu Công Anh ghi dấu ấn qua nhiều cuộc thi và sân khấu văn nghệ học đường, địa phương thì Công Minh lại sớm khẳng định năng khiếu với các vai diễn danh nhân trong những vở ca kịch dân ca cấp tỉnh, cấp quốc gia. Hiện nay, Công Minh là một trong những gương mặt diễn viên dân ca nhí được giới chuyên môn đánh giá cao và nhận được nhiều tình cảm yêu mến của khán giả.
Nếu những nghệ sĩ khác trưởng thành từ các làng quê giàu truyền thống dân ca thì Lê Thanh Phong, người con của thành phố Vinh (cũ), lại là minh chứng cho sức sống của ví, giặm trong môi trường đô thị. Dù lớn lên giữa nhịp sống hiện đại, anh vẫn lựa chọn dân ca làm con đường nghệ thuật và bền bỉ lan tỏa những làn điệu quê hương đến với công chúng trẻ. Hiện nay, trên cương vị Chủ nhiệm CLB Dân ca xứ Nghệ tại Hà Nội, Thanh Phong đã góp phần kết nối những người yêu dân ca, đưa ví, giặm vượt ra ngoài phạm vi trong nước để đến với cộng đồng người Việt và bạn bè quốc tế.
Sự xuất hiện liên tiếp của các tài năng trẻ không phải là điều ngẫu nhiên, mà là thành quả của một quá trình gìn giữ di sản lấy cộng đồng làm trung tâm. Từ những lớp học miễn phí của các nghệ nhân, hoạt động bền bỉ của các câu lạc bộ dân ca ở cơ sở đến việc đưa dân ca vào trường học thông qua các hoạt động ngoại khóa đã tạo nên một "hệ sinh thái" nuôi dưỡng và phát hiện tài năng. Chính môi trường ấy đã rút ngắn khoảng cách giữa di sản với thế hệ trẻ, để dân ca tiếp tục được gìn giữ và lan tỏa bằng tình yêu của chính những người kế tục.
Bởi vậy, Cuộc thi Tìm kiếm tài năng dân ca ví, giặm lần đầu tiên được tổ chức không chỉ là sân chơi dành cho những giọng hát hay, mà còn là nơi hội tụ của những "hạt giống" được ươm mầm từ các miền quê giàu truyền thống như Hưng Nguyên, Kim Liên, Yên Thành, Thanh Chương, Diễn Châu, Nghĩa Đàn... Đây sẽ là cuộc gặp gỡ của những tài năng trẻ mang theo tình yêu dân ca được nuôi dưỡng từ cộng đồng, để mỗi câu ví, câu giặm tiếp tục được cất lên và trao truyền qua các thế hệ.
