Những dấu hiệu bất thường trong hoạt động của 'Dự án nuôi em - Nghệ An'

Mã nuôi thiếu thống nhất, dòng tiền chảy qua tài khoản cá nhân

Theo thông tin được giới thiệu, "Dự án nuôi em - Nghệ An”, là hoạt động thiện nguyện nhằm hỗ trợ bữa ăn cho học sinh tiểu học vùng khó, chủ yếu từ lớp 1 đến lớp 5 tại các trường miền núi; mỗi em học sinh sẽ được ăn cơm 5 bữa/tuần từ thứ 2,3,4,5,6 (có trường chỉ ăn 4 bữa). Mỗi em được hỗ trợ khoảng 200.000 đồng/tháng (trước đây là 150.000 đồng/tháng). Dự án được giới thiệu bắt đầu triển khai tại Nghệ An từ năm 2018 và duy trì đến nay tại nhiều điểm trường.

Quá trình tìm hiểu cho thấy mô hình vận hành của dự án có nhiều vấn đề "bất thường". Mạnh thường quân muốn nhận nuôi em chỉ cần nhắn tin vào fanpage dự án hoặc liên hệ trực tiếp với bà Đỗ Thị Nga – người được giới thiệu là Trưởng Ban thường trực Mạng lưới Tình nguyện Quốc gia khu vực miền Trung, kiêm phụ trách dự án. Sau khi đăng ký, mạnh thường quân được cấp một mã nuôi em (ví dụ: NENA 123) và phải chuyển tiền trong vòng 24 giờ. Đáng chú ý, phần lớn giao dịch được yêu cầu chuyển vào tài khoản cá nhân của bà Nga nếu chậm thì mã nuôi em sẽ được chuyển cho người khác.

Đây là chi tiết khiến nhiều mạnh thường quân đặt dấu hỏi: hoạt động quy mô hàng trăm học sinh, số tiền lên đến hàng trăm triệu mỗi năm nhưng lại không sử dụng tài khoản của tổ chức hay quỹ được pháp luật công nhận.

Không chỉ dòng tiền thiếu minh bạch, mà mỗi điểm trường lại có một nhóm Zalo riêng. Điều này khiến các mạnh thường quân không biết nhau, không có cơ chế đối chiếu danh sách.

Qua làm việc với một số mạnh thường quân đang sinh sống và làm việc tại Nghệ An, chúng tôi nắm được, dù chương trình triển khai ở Nghệ An, nhưng thông qua việc tuyên truyền, kêu gọi, có rất nhiều mạnh thường quân ở nhiều tỉnh, thành trong cả nước tham gia nhận nuôi các em. Có người thì nuôi 1 em, có người nuôi nhiều em. Sau khi nghi ngờ về tính minh bạch của dự án, một số mạnh thường quân đã tự tìm hiểu thì phát hiện có em có nhiều mã nuôi khác nhau; có em thì mã nuôi trùng lặp...

“Khi tôi tìm hiểu thì thấy có quá nhiều điểm bất thường, nhất là việc chúng tôi bị thúc dục nộp tiền nuôi các em từ tháng 7, để các em có suất ăn ngay khi bước vào năm học mới, nhưng sau mới biết mãi đến tháng 10 các em mới được ăn. Có trường hợp phụ huynh còn phản ánh con em mình không được ăn, dù đã có mạnh thường quân nhận nuôi”, chị N.T.H. một mạnh thường quân trú tại phường Vinh Hưng (Nghệ An), bức xúc cho biết.

Rõ ràng, đây là những dấu hiệu bất thường, cho thấy cơ chế kiểm soát mã số – đối tượng hưởng lợi – dòng tiền có thể đang bị buông lỏng hoặc vận hành thiếu minh bạch.

Tiền nuôi đã chuyển, nhưng nhà trường chưa được nhận

Tại Trường PTDTBT Tiểu học Mường Ải (thuộc xã Mường Ải, huyện Kỳ Sơn cũ), nay là xã Mường Típ (Nghệ An) “Dự án nuôi em – Nghệ An” đã hỗ trợ liên tục 4 năm. Năm học 2025–2026, trường có 152 học sinh tại 4 điểm được dự kiến nhận hỗ trợ.

Theo phản ánh của nhà trường, trong năm học 2025-2026, học sinh được hỗ trợ tiền ăn trong tháng 10 và 1 tuần đầu của tháng 11, sau đó thì dừng lại cho đến nay. Tuy vậy, đến thời điểm này, nhà trường vẫn chưa nhận được đồng nào từ dự án. Chỉ riêng tháng 10, số tiền trường đang nợ đơn vị cung cấp thực phẩm là hơn 9,7 triệu đồng.

Thầy Nguyễn Sỹ Đông – Hiệu trưởng Trường PTDTBT Tiểu học Mường Ải cho biết toàn bộ hồ sơ, chứng từ, danh sách học sinh và số buổi ăn đều đã hoàn thiện, gửi theo yêu cầu. Tuy nhiên, tiền hỗ trợ vẫn chưa được chuyển về.

Đối chiếu với thông tin mà các mạnh thường quân cung cấp, rõ ràng tiền nhận nuôi các em đã được chuyển cho người điều hành dự án từ sớm, nhưng mãi đến tháng 10 học sinh mới được hưởng tiền ăn, là điều hết sức bất thường.

Điều này đặt ra câu hỏi, khoản tiền mà các mạnh thường quân đã nộp trước cho cả năm học, hoặc theo từng quý đã đi đâu trong thời gian chậm chi này. Chưa kể, vấn đề công khai thu chi cũng thiếu minh bạch, không được công khai như cam kết ban đầu.

Liên quan đến vấn đề này, trao đổi với phóng viên, ông Nguyễn Trọng Hoàn – Chánh Văn phòng và Truyền thông, Sở GD&ĐT Nghệ An cho rằng: Nghệ An có địa bàn rộng với hơn 900.000 học sinh. Mặc dù những năm qua nhà nước đã có những chính sách ưu đãi đối với học sinh miền núi, nhưng để đáp ứng được nhu cầu thì còn nhiều khó khăn. Ngoài chính sách hỗ trợ của nhà nước, việc kêu gọi các tổ chức, cá nhân hỗ trợ là điều hết sức cần thiết và đã góp phần nâng cao được đời sống, bữa ăn cho các em học sinh.

Tuy nhiên, bên cạnh đó, vẫn còn có nhiều chương trình, tổ chức, cá nhân chưa làm đúng mục đích, thiếu nhân văn, đó là hỗ trợ thiếu, chậm, có khi không đúng như cam kết ban đầu. Có những chương trình hỗ trợ bị đứt đoạn, khiến nhà trường rơi vào tình huống bị động, làm ảnh hưởng đến uy tín của nhà trường và tâm lý học sinh, phụ huynh...

Cũng theo ông Hoàn, các nhà trường chủ động kêu gọi hỗ trợ là phù hợp và mang lại ý nghĩa tích cực, giúp học sinh được cải thiện dinh dưỡng, giảm gánh nặng cho phụ huynh. Tuy nhiên, ông nhấn mạnh rằng việc xã hội hóa không thể thực hiện tùy tiện; các trường khi làm việc với các tổ chức thiện nguyện cần có kế hoạch cụ thể; cần phối hợp với các tổ chức, đoàn thể để có sự chứng giám, giám sát, để chương trình thực sự có ý nghĩa và mang tính nhân văn. Các trường cũng cần cương quyết từ chối các chương trình hỗ trợ không rõ ràng, minh bạch. Đặc biệt là tránh phát sinh những rủi ro pháp lý.

Ông Hoàn cũng khuyến nghị các nhà trường cần chủ động báo cáo với Sở để nắm rõ tình hình, hỗ trợ kịp thời và ngăn ngừa những vấn đề có thể gây ảnh hưởng đến uy tín của đơn vị hoặc quyền lợi của học sinh.

Trong bối cảnh Công an tỉnh Nghệ An đã vào cuộc xác minh, những phản ánh về mã số trùng lặp, chậm chi tiền hỗ trợ, hay việc thực hiện không đúng cam kết ban đầu... là các dấu hiệu cần được làm rõ...